વાયુપુરાણમ્

યદોઃ પુત્રા બભૂવુર્હિ પઞ્ચ દેવસુતોપમાઃ। સહસ્રજિદથ શ્રેષ્ઠઃ ક્રોષ્ટુર્નીલો જિતો લઘુઃ ।। ૩૨.

યદુના પાંચ પુત્ર હતા, જે દેવોના પુત્રો જેવા હતા: સહસ્રજિત, સૌથી શ્રેષ્ઠ; પછી ક્રોષ્ટુ, નીલ, જીત અને લઘુ.

સહસ્રજિત્સુતઃ શ્રીમાઞ્છતજિન્નામ પાર્થિવઃ। સતજિત્સુતા વિખ્યા તાસ્ત્રયઃ પરમધાર્મિકાઃ ।। ૩૨.

સહસ્રજિતનો એક પુત્ર હતો, જેનું નામ શતજિત હતું અને તે એક પ્રસિદ્ધ રાજા હતો. શતજિતના ત્રણ પુત્રો હતા, જે ખૂબ જ ધર્મપરાયણ અને પ્રસિદ્ધ હતા.

હૈહયશ્ચ હયશ્ચૈવ રાજા વેણુહયશ્ચ યઃ। હૈહયસ્ય તુ દાયાદો ધર્મ્મતત્ત્વ ઇતિ શ્રુતિઃ ।। ૩૨.

તે ત્રણ પુત્રો હતા: હૈહય, હય અને રાજા વેણુહય. હૈહયનો વારસદાર ધર્મતત્વ કહેવાય છે, એવી પરંપરા છે.

ધર્મ્મતન્ત્રસ્તુ કીર્ત્તિસ્તુ સંજ્ઞેયસ્તસ્ય ચાત્મજઃ। સંજ્ઞેયસ્ય તુ દાયાદો મહિષ્માન્નામ પાર્થિવઃ ।। ૩૨.

કિર્તિનો પુત્ર ધર્મતંત્ર કહેવાય છે. સંજ્ઞેયનો પુત્ર સંજ્ઞેય હતો, અને તેનો વારસદાર મહિષમાન નામે રાજા હતો.

આસીન્મહિષ્મતઃ પુત્રો ભદ્રશ્રેણ્યઃ પ્રતાપવાન્। વારાણસ્યધિપો રાજા કથિતઃ પૂર્વ એવ હિ ।। ૩૨.

મહિષમાનનો પુત્ર ભદ્રશ્રેણ્ય હતો, જે બહુ પરાક્રમી હતો અને વારાણસીનો રાજા હતો, જેમ કે અગાઉ પણ કહેવામાં આવ્યું છે.

ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય દાયાદો દુર્મદો નામ પાર્થિવઃ। દુર્મદસ્ય તતો ધીમાન્ કન્કો નામ વિશ્રુતઃ ।। ૩૨.

ભદ્રશ્રેણ્યનો વારસદાર દુર્મદ નામે રાજા હતો. દુર્મદથી કંક નામે વિખ્યાત અને બુદ્ધિશાળી પુત્ર થયો.

કનકસ્ય તુ દાયાદાશ્ચત્વારો લોકવિશ્રુતાઃ। કૃત વીર્યઃ કાર્તવીર્યઃ કૃતવર્મા તથૈવ ચ ।। ૩૨.

કંકના ચાર પુત્રો હતા, જે દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ હતા: કૃતવીર્ય, કાર્તવીર્ય, કૃતવર્મા અને કૃત.

કૃતો જાતશ્ચતુર્થોઽભૂત્કૃતવિર્યાત્તતોઽર્જુનઃ। જજ્ઞે બાહુસહસ્રેણ સપ્તદ્વીપેશ્વરો નૃપઃ ।। ૩૨.

કૃત ચોથો પુત્ર હતો; કૃતવીર્યથી અર્જુન જન્મ્યો, જે હજાર હાથો સાથે જન્મ્યો અને સાત દ્વીપોના રાજા બન્યા.

સ હિ વર્ષાયુતં તપ્ત્વા તપઃ પરમદુશ્ચરમ્। દત્તમારાધયામાસ કાર્ત્તવીર્યોઽત્રિસમ્ભવમ્ ।। ૩૨.

કાર્તવીર્યે દસ હજાર વર્ષ સુધી કઠિન તપ કર્યું અને અત્રીના પુત્ર દત્તાત્રેયને પ્રસન્ન કરીને તેમની પૂજા કરી.

તસ્મૈ દત્તો વરાન્ પ્રાદાચ્ચતુરો ભૂરિતેજસઃ। પૂર્વ્વં બાહુસહસ્રન્તુ સ વવ્રે પ્રથમં વરમ્ ।। ૩૨.

દત્તાત્રેયે, જે બહુ તેજસ્વી હતા, તેમને ચાર વરદાન આપ્યા; પ્રથમ વરદાન તરીકે તેમણે હજારો હાથ મેળવવાનો ઇચ્છા વ્યક્ત કરી.

અધર્મ્મે દીયમાનસ્ય સદ્ભિસ્તસ્માન્નિવારણમ્। ધર્મ્મેણ પૃથિવીઞ્જિત્વા ધર્મ્મેણૈવાનુપાલનમ્ ।। ૩૨.

અધર્મ કરતા સમયે સદ્ભાવનાવાળાઓ દ્વારા રોકવામાં આવું, ધર્મથી પૃથ્વી જીતવી અને ધર્મથી જ શાસન કરવું — એમ તેમણે વરદાન માંગ્યું.

સંગ્રામાંસ્તુ બહૂન્ જિત્ત્વા હત્વા ચારીન્ સહસ્રશઃ। સંગ્રામે યુદ્ધયમાનસ્ય વધઃ સ્યાદધિકાદ્રણે ।। ૩૨.

અણેક યુદ્ધો જીતીને અને હજારો દુશ્મનોને માર્યા પછી, તેમણે ઈચ્છા રાખી કે જો યુદ્ધમાં મૃત્યુ આવે તો એ મહા યુદ્ધમાં જ આવે.

તેનેયં પૃથિવી કૃત્સ્ના સપ્તદ્વીપા સપત્તના । સપ્તોદધિપરિક્ષિપ્તા ક્ષાત્રેણ વિધિના જનાઃ ।। ૩૨.

એ રાજાએ આખી પૃથ્વી, સાત દ્વીપો અને શહેરો, સાત મહાસાગરો દ્વારા ઘેરાયેલી, ક્ષત્રિય નિયમ પ્રમાણે શાસન કરી.

તસ્ય બાહુસહસ્રન્તુ યુદ્ધ્યતઃ કિલ ધીમતઃ। યૌદ્ધો ધ્વજો રથશ્ચૈવ પ્રાદુર્ભવતિ માયયા ।। ૩૨.

તે બુદ્ધિશાળી રાજા જ્યારે હજારો હાથોથી યુદ્ધ કરતા, ત્યારે તેમના માટે યુદ્ધનો ધ્વજ અને રથ તેમની શક્તિથી પ્રગટતા.

દશયજ્ઞસહસ્રાણિ તેષુ દ્વીપેષુ સપ્તસુ। નિરર્ગલાઃ સ્મ નિર્વૃત્તાઃ શ્રૂયન્તે તસ્ય ધીમતઃ ।। ૩૨.

સાતેય દ્વીપોમાં, તે બુદ્ધિશાળી રાજાએ દસ હજાર યજ્ઞો સતત અને વિઘ્નરહિત રીતે કર્યા, એવી વાત સાંભળવામાં આવે છે.

સર્વે યજ્ઞા મહાબાહોસ્તસ્યાસન્ ભૂરિતેજસઃ। સર્વે કાઞ્ચનવેદીકાઃ સર્વે યૂપૈશ્ચ કાઞ્ચનૈઃ ।। ૩૨.

મહા બાહુ અને તેજસ્વી રાજાના બધા યજ્ઞો સોનાની વેદી અને સોનાના યૂપ સાથે કરવામાં આવ્યા.

સર્વે દેવૈર્મ્માહાભાગૈર્વિમાનસ્થૈરલંકૃતાઃ। ગન્ધર્વ્વૈરપ્સરોભિશ્ચ નિત્યમેવોપશોભિતાઃ ।। ૩૨.

બધા યજ્ઞો મહાભાગ્યશાળી દેવતાઓ દ્વારા, તેમના વિમાનમાં શોભિત, અને ગંધર્વો તથા અપ્સરાઓ દ્વારા હંમેશા શોભાવ્યા હતા.

તસ્ય રાજ્ઞો જગૌ ગાથાં ગન્ધર્વો નારદસ્તથા। ચરિતં તસ્ય રાજર્ષેર્મહિમાનં નિરીક્ષ્ય ચ ।। ૩૨.

પછી ગંધર્વ નારદે એ રાજાના મહિમા અને કાર્યો જોઈને, તેની ગાથા ગાઈ.

ન નૂનં કાર્ત્તવીર્યસ્ય ગતિં યાસ્યન્તિ માનવાઃ। યજ્ઞૈર્દાનૈસ્તપોભિશ્ચ વિક્રમેણ શ્રુતેન ચ ।। ૩૨.

માણસો કર્તવીર્યના માર્ગ સુધી ક્યારેય પહોંચી શકશે નહીં, ભલે યજ્ઞ, દાન, તપ, શૌર્ય કે શીખવાથી પ્રયત્ન કરે.

દ્વીપેષુ સપ્તસુ સ વૈ ખડ્ગી વરશરાસની। રથી રાજાપ્યનુચરોઽન્યોઽગાચ્ચૈવાનુદૃશ્યતે ।। ૩૨.

સાત દ્વીપોમાં એ જ રાજા, તલવાર અને ઉત્તમ ધનુષથી સજ્જ, રથમાં બેઠો હતો; ત્યાં બીજો કોઈ સહાયક દેખાતો નથી.

અનષ્ટદ્રવ્યશ્ચૈવાસીન્ન શોકો ન ચ વિભ્રમઃ। પ્રભાવેણ મહારાજ્ઞઃ પ્રજા ધર્મ્મેણ રક્ષતઃ ।। ૩૨.

મહાન રાજાના પ્રભાવથી, જે પ્રજાને ધર્મથી રક્ષતો હતો, ત્યાં કોઈ સંપત્તિ ગુમાતી નહોતી, દુઃખ કે ગભરાટ પણ નહોતો.

પઞ્ચાશીતિસહસ્રાણિ વર્ષાણાં સ નરાધિપઃ। સપ્ત સપ્ત વારાન્ સમ્રાટ્ ચક્રવર્ત્તી બભૂવ હ ।। ૩૨.

એ મનુષ્યોના અધિપતિ, સર્વજ્ઞ રાજા, પચાસ હજાર પચાસ વર્ષ સુધી, સાત સાત વાર રાજ કરતો રહ્યો.

સ એવ પશુપાલોઽભૂત્ ક્ષેત્રપાલસ્તથૈવ ચ। સ એવ વૃષ્ટ્યા પર્જન્યો યોગિત્વાદર્જ્જુનોઽભવત્ ।। ૩૨.

એ જ ગૌઓનો રક્ષક અને ખેતરોનો રક્ષક બન્યો; પોતાના યોગથી એ પર્જન્ય અને અર્જુન પણ બન્યો.

સ વૈ બાહુસહસ્રેણ જ્યાઘાતકઠિનેન ચ । ભાતિ રશ્મિસહસ્રેણ શારદેનેવ ભાસ્કરઃ ।। ૩૨.

એના હજાર બાહુ, ધનુષની ડોરથી કઠણ થયેલા, હજાર કિરણોથી ચમકતા, શરદના સૂર્ય જેવો તેજસ્વી હતો.

સ હિ નાગસહસ્રેણ માહિષ્મત્યાં નરાધિપઃ। કર્કોટકસભાઞ્જિત્વા પુરીં તત્ર ન્યવેશયત્ ।। ૩૨.

એ રાજાએ, હજાર હાથીઓ સાથે, માહિષ્મતીમાં કર્કોટકની સભાને જીતીને, ત્યાં પોતાની નગર સ્થાપી.

સ વૈ વેગે સમુદ્રસ્ય પ્રાવૃટ્કાલામ્બુજેક્ષણઃ । ક્રીડન્નિવ સુખોદ્વિગ્નઃ પ્રાવૃટ્કાલઞ્ચકાર હ ।। ૩૨.

વરસાદના ઋતુમાં સમુદ્રની ઝડપથી, કમળ જેવી આંખો સાથે, એ આનંદથી રમતો હતો અને પૃથ્વી પર પ્રાવૃષ્ટ ઋતુ લાવ્યો.

લુલિતા ક્રીડતા તેન હેમસ્રગ્દામમાલિની। ઊર્મ્મિભ્રૂકુટિસન્નાદા શઙ્કિતાભ્યેતિ નર્મદા ।। ૩૨.

એના રમતાં હલાવવાથી, સોનાની ફૂલોની વાળથી સજ્જ નર્મદા, તરંગોની ભ્રુકુટી અને ગર્જનથી ડરીને નજીક આવે છે.

પુરા સ તામનુસરન્નવગાઢો મહાર્ણવમ્। ચકારોદ્ધૃત્ત્ય વેલાન્તં સ કાલઃ પ્રાવૃણોદ્વનમ્ ।। ૩૨.

એક વખત, એ નર્મદાને પછડાવતો, મહાસાગરમાં ઊંડે ઉતરી ગયો અને કિનારે પહોંચીને, વનને વરસાદની ઋતુ આપી.

તસ્ય બાહુ સહસ્રેણ ક્ષોભ્યમાણે મહાદધૌ। ભવન્તિ લીના નિશ્ચેષ્ટાઃ પાતાલસ્થા મહાસુરાઃ ।। ૩૨.

એના હજાર બાહુઓથી મહાસાગર ઉથલાતો ત્યારે, પાતાળમાં રહેલા મહાસુરો ડૂબી ગયા અને નિષ્ક્રિય બની ગયા.