વાયુપુરાણમ્

કાવ્યસ્યોશનસઃ શાપાન્ન ચ તૃપ્તોઽસ્મિ યૌવને। કઞ્ચિત્કાલઞ્જરેયં વૈ વિષયાન્ વયસા તવ ।। ૩૧.

કાવ્ય ઉશનસના શાપથી હું યુવાનીથી સંતોષી નથી; તારી યુવાનીથી થોડા સમય માટે વિષયસુખ માણવા દો.

પૂર્ણેં વર્ષસહસ્રે તે પ્રતિદાસ્યામિ યૌવનમ્। સ્વઞ્ચૈવ પ્રતિપત્સ્યામિ પાપ્માનઞ્જરયા સહ ।। ૩૧.

હજારો વર્ષ પૂરા થાય ત્યારે હું તારી યુવાની તને પાછી આપીશ, અને ફરીથી આ પાપ અને વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારીશ.

સૂત ઉવાચ।। એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ પુત્રઃ પિતરમઞ્જસા। યથાનુમન્યસે તાત કરિષ્યામિ તથૈવ ચ ।। ૩૧.

સૂતએ કહ્યું: આમ કહેતા, પુત્રે સીધા જ પિતાને જવાબ આપ્યો: 'તમે જે રીતે ઈચ્છો છો, પિતા, હું એ રીતે જ કરીશ.'

પ્રતિપત્સ્યામિ તે રાજન્ પાપ્માનં જરયા સહ। ગૃહાણ યૌવનં મત્તશ્ચર કામાન્ યથેપ્સિતાન્ ।। ૩૧.

હું તારા પાપ અને વૃદ્ધાવસ્થાને સ્વીકારું છું; મારી પાસેથી યુવાની લઈ અને તારી ઈચ્છા મુજબ સુખ માણ.

જરયાહં પ્રતિચ્છન્નો વયોરૂપધરસ્તવ। યૌવનં ભવતે દત્ત્વા ચરિષ્યામિ યથાર્તવત્ ।। ૩૧.

હું વૃદ્ધાવસ્થાથી ઢંકાઈને તારી જ આકાર અને રૂપ ધારણ કરીશ; તને યુવાની આપી, હું યોગ્ય રીતે જીવીશ.

યયાતિરુવાચ।। પૂરો પ્રીતોઽસ્મિ ભદ્રન્તે પ્રીતશ્ચેદં દદામિ તે। સર્વકામસમૃદ્ધા તે પ્રજા રાજ્યે ભવિષ્યતિ ।। ૩૧.

યયાતિએ કહ્યું: પૂરુ, હું તારા પર ખુશ છું; તને શુભ થાય. મારી પ્રસન્નતાથી હું તને આ દઈ છું: તારી પ્રજા રાજમાં સર્વ ઈચ્છાઓથી સમૃદ્ધ થશે.

સૂત ઉવાચ।। પૂરોરનુમતો રાજા યયાતિઃ સ્વાં જરાન્તતઃ। સંક્રામયામાસ તદા પ્રસાદાદ્ભાર્ગવસ્ય તુ ।। ૩૧.

સૂતએ કહ્યું: પૂરુની મંજૂરીથી, રાજા યયાતિએ પછી પોતાની વૃદ્ધાવસ્થા તેને આપી, ભારગવની કૃપાથી.

યૌવનેનાથ વયસા યયાતિરનહુષાત્મજઃ । પ્રીતિયુક્તો નરશ્રેષ્ઠશ્ચચાર વિષયાન્ સ્વકાન્ ।। ૩૧.

પછી યયાતિ, નહુષનો પુત્ર, યુવાની અને શક્તિથી ભરપૂર, આનંદિત, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, પોતાના વિષયસુખ માણ્યા.

યથાકામં યથોત્સાહં યથાકાલં યથાસુખમ્। ધર્મ્માવિરોધાદ્રાજેન્દ્રો યથાર્હતિ સ એવ હિ ।। ૩૧.

જે રીતે ઈચ્છા, ઉત્સાહ, યોગ્ય સમય અને આનંદથી, અને ધર્મનું ઉલ્લંઘન કર્યા વિના, રાજાએ યોગ્ય રીતે સુખ માણ્યું.

દેવાનતર્પયદ્યજ્ઞૈઃ પિતૄઞ્છ્રાદ્ધૈસ્તથૈવ ચ। દીનાંશ્ચાનુગ્રહૈરિષ્ટૈઃ કામૈશ્ચ દ્વિજસત્તમાન્ ।। ૩૧.

તે દેવોને યજ્ઞથી, પિતૃઓને શ્રાદ્ધથી, ગરીબોને દાનથી અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને ઈચ્છિત વરદાનથી પ્રસન્ન કર્યા.

અતિથીનન્નપાનૈશ્ચ વૈશ્યાંશ્ચ પરિપાલનૈઃ। આનૃશંસ્યેન શૂદ્રાંશ્ચ દસ્યૂન્ સંનિગ્રહેણ ચ ।। ૩૧.

અતિથિઓને ખોરાક અને પીણાંથી, વૈશ્યોને રક્ષણથી, શૂદ્રો પર દયાથી, અને ચોરોને દંડથી સન્માન આપ્યો.

ધર્મ્મેણ ચ પ્રજાઃ સર્વ્વા યથાવદનુરઞ્જયન્। યયાતિઃ પાલયામાસ સાક્ષાદિન્દ્ર ઇવાપરઃ ।। ૩૧.

યયાતિએ ધર્મથી સર્વ પ્રજાને યોગ્ય રીતે ખુશ કરી, અને સ્વયં ઈન્દ્ર જેવો રાજ કર્યો.

સ રાજા સિંહવિક્રાન્તો યુવા વિષયગોચરઃ। અવિરોધેન ધર્મસ્ય ચચાર સુખમુત્તમમ્ ।। ૩૧.

એ રાજા, સિંહ જેવી ચાલવાળો, યુવાન અને વિષયસુખમાં મગ્ન, ધર્મનું ઉલ્લંઘન કર્યા વિના શ્રેષ્ઠ સુખમાં જીવી રહ્યો હતો.

સ માર્ગમાણઃ કામાનામન્તર્દોષનિદર્શનાત્। વિશ્વાસહેતો રેમે વૈ વૈબ્રાજે નન્દને વને ।। ૩૧.

સુખની શોધમાં, અને તેમાં રહેલા ખામીઓ જોઈને, તેણે થોડો સમય વૈભવશાળી નંદન વનમાં આનંદ માણ્યો, તેની ખુશીઓ પર વિશ્વાસ રાખીને.

અપશ્યત્સ યદા તાં વૈ વર્દ્ધમાનાં નૃપસ્તદા। ગત્વા પૂરોઃ સકાશં વૈ સ્વાં જરા પ્રત્યપદ્યત ।। ૩૧.

પરંતુ જ્યારે રાજાએ તેને વૃદ્ધ થતી જોઈ, ત્યારે તે પોતાના શહેરમાં ગયો અને પોતાની વૃદ્ધાવસ્થાને સ્વીકારી.

સ સમ્પ્રાપ્ય તુ તાન્ કામાંસ્તૃપ્તઃ ખિન્નશ્ચ પાર્થિવઃ। કાલં વર્ષસહસ્રં વૈ સસ્માર મનુજાધિપઃ। ।। ૩૧.

એ સુખો પ્રાપ્ત કરીને, રાજા સંતોષી પણ થાકેલો હતો; એક હજાર વર્ષ સુધી તેણે સમયના પસાર થવાની યાદ રાખી.

પરિસઙ્ખ્યાય કાલઞ્ચ કલાકાષ્ઠાસ્તથૈવ ચ। પૂર્ણં મત્ત્વા તતઃ કાલં પૂરું પુત્રમુવાચ હ ।। ૩૧.

સમય, ક્ષણો અને ભાગોને ગણીને, અને સમય પૂરું થયો જાણીને, તેણે પોતાના પુત્ર પુરુને કહ્યું.

યથાસુખં યથોત્સાહં યથાકાલમરિંદમ। સેવિતા વિષયાઃ પુત્ર યૌવનેન મયા તવ ।। ૩૧.

શત્રુઓને જીતનાર પુત્ર, મેં તારા યુવાનપણાથી, મનગમતી રીતે, ઉત્સાહ અને યોગ્ય સમયે સુખો માણ્યા છે.

પૂરો પ્રીતોઽસ્મિ ભદ્રં તે ગૃહાણ ત્વં સ્વયૌવનમ્। રાષ્ટ્રઞ્ચ નૃપં પૂરું પુત્રં કનીયસમ્। બ્રાહ્મણપ્રમુખા વર્ણા ઇદં વચનમબ્રુવન્ ।। ૩૧.

પુરુ, હું ખુશ છું; તને આશીર્વાદ મળે! તું પોતાનું યુવાનપણ અને રાજ્ય પાછું લે, રાજકુમાર. બ્રાહ્મણો અને અન્ય વર્ગો, બ્રાહ્મણોની આગેવાનીમાં, આ શબ્દો બોલ્યા.

પ્રતિપેદે જરાં રાજા યયાતિર્નહુષાત્મજઃ। યૌવનં પ્રતિપેદે ચ પૂરુઃ સ્વં પુનરાત્મનઃ ।। ૩૧.

યયાતિ, નહુષનો પુત્ર, રાજાએ વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારી, અને પુરુએ પોતાનું યુવાનપણ ફરી મેળવ્યું.

અભિષેક્તુકામઞ્ચ નૃપં પૂરું પુત્રં કનીયસમ્। બ્રાહ્મણપ્રમુખા વર્ણા ઇદં વચનમબ્રુવન્ ।। ૩૧.

પુત્રોમાં સૌથી નાના પુરુને રાજા બનાવવાની ઈચ્છા રાખીને, બ્રાહ્મણો અને અન્ય વર્ગો, બ્રાહ્મણોની આગેવાનીમાં, આ શબ્દો બોલ્યા.

કથં શુક્રસ્ય નપ્તારં દેવયાન્યાઃ સુતં પ્રભો। શ્રેષ્ઠં યદુમતિક્રમ્ય પૂરો રાજ્યં પ્રદાસ્યસિ ।। ૩૧.

પ્રભુ, તમે શ્રેષ્ઠ દેવયાનીના પુત્ર અને શુક્રના દોહિત્ર યદુને અવગણીને, પુરુને રાજ્ય કેવી રીતે આપશો?

યદુર્જ્યેષ્ઠસ્તવ સુતો જાતસ્તમનુ તુર્વસુઃ। શર્મિષ્ઠાયાઃ સુતો દ્રુહ્યુસ્તનોઽનુઃ પૂરુરેવ ચ ।। ૩૧.

યદુ, તમારો મોટો પુત્ર, પહેલા જન્મ્યો, પછી તુર્વસુ; શર્મિષ્ઠાથી દુહ્યુ, પછી અનુ અને પુરુ પણ.

કથં જ્યેષ્ઠાનતિક્રમ્ય કનીયાન્ રાજ્યમર્હતિ । અતઃ સમ્બોધયામિ ત્વાં ધર્મ્મં સમનુપાલય ।। ૩૧.

મોટાઓને અવગણીને, સૌથી નાનાને રાજ્ય કેવી રીતે મળે? તેથી હું તમને યાદ અપાવું છું: ધર્મનું પાલન કરો.

યયાતિરુવાચ।। બ્રાહ્મણપ્રમુખા વર્ણાઃ સર્વે શ્રૃણ્વન્તુ મે વચઃ। જ્યેષ્ટં પ્રતિ યથા રાર્ષ્ટ્રં ન દેયં મે કથઞ્ચન ।। ૩૧.

યયાતિ બોલ્યા: બ્રાહ્મણો અને અન્ય વર્ગો, સૌ મારા શબ્દો સાંભળો. મારા મત પ્રમાણે, રાજ્ય કદી પણ મોટા પુત્રને આપવું નહીં.

માતા પિત્રોર્વચનકૃત્સ હિ પુત્રઃ પ્રશસ્યતે । મમ જ્યેષ્ઠેન યદુના નિયોગો નાનુપાલિતઃ ।। ૩૧.

માતા-પિતાના કહ્યા પ્રમાણે ચાલનાર પુત્ર વખાણાય છે; મારા મોટા પુત્ર યદુએ મારી આજ્ઞાનું પાલન કર્યું નથી.

પ્રતિકૂલં પિતુર્યશ્ચ ન સ પુત્રઃ સતાં મતઃ। સ પુત્રઃ પુત્રવદ્ યશ્ચ વર્ત્તતે પિતૃમાતૃષુ ।। ૩૧.

પિતાની વિરુદ્ધ ચાલનાર પુત્ર સજ્જનોની દૃષ્ટિએ પુત્ર માનવામાં આવતો નથી; જે માતા-પિતાની સાથે સાચા પુત્રની જેમ વર્તે છે, એ જ સાચો પુત્ર છે.

યદુનાહમવજ્ઞાતસ્તથા તુર્વસુનાપિ ચ। દ્રુહ્યુણા ચાનુના ચૈવમપ્યવજ્ઞા કૃતા ભૃશમ્ ।। ૩૧.

મને યદુ, તુર્વસુ, દુહ્યુ અને અનુએ અવગણ્યો; તેથી મને ઘણું અપમાન થયું.

પૂરુણા તુ કૃતં વાક્યં માનિતશ્ચ વિશેષતઃ। કનીયાન્ મમ દાયાદો જરા યેન ધૃતા મમ। સર્વકામઃ સર્વકૃતઃ પૂરુણા પુત્રકારિણા ।। ૩૧.

પુરુએ મારા શબ્દોનું પાલન કર્યું અને ખાસ માન આપ્યો; સૌથી નાનો હોવા છતાં, એ જ મારા વારસદાર છે, જેમણે મારી વૃદ્ધાવસ્થા સહન કરી. પુરુએ, મારા પુત્રએ, બધું કર્યું અને મારી માટે બધું કર્યું.