વાયુપુરાણમ્

સન્તિ તે બહવઃ પુત્રા મત્તઃ પ્રિયતરા નૃપ। પ્રતિગૃહ્ણન્તુ ધર્મજ્ઞ પુત્રમન્યં વૃણીષ્વ વૈ ।। ૩૧.

તમને ઘણા પુત્રો છે, રાજા, જે મને કરતાં વધુ પ્રિય છે; તેઓ, જે ધર્મ જાણે છે, તમારી વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારે—તમે બીજું પુત્ર પસંદ કરો.

સ એવમુક્તો યદુના તીવ્રકોપસમન્વિતઃ। ઉવાચ વદતાં શ્રેષ્છો જ્યેષ્ઠં તં ગર્હયન્ સુતમ્ ।। ૩૧.

યદુએ આમ કહ્યું ત્યારે, ખૂબ ગુસ્સાથી ભરેલા શ્રેષ્ઠ વક્તાએ પોતાના મોટાં પુત્રને ધિક્કાર્યો.

આશ્રમઃ કશ્ચ વાન્યોઽસ્તિ કો વા ધર્મવિધિસ્તવ। મામનાદૃત્ય દુર્બુદ્ધે યદાત્થ નવદેશિક ।। ૩૧.

કયો બીજો આશ્રમ છે, કે કયો બીજો ધર્મનું નિયમ છે, જે તું અનુસરે છે? મૂર્ખ, મને અવગણીને, તું એવું બોલે છે જાણે તને નવો ગુરુ મળ્યો હોય.

એવમુક્ત્વા યદું રાજા શશાપૈનં સ મન્યુમાન્ । યસ્ત્વં મે હૃદયાજ્જાતો વયઃ સ્વં ન પ્રયચ્છસિ ।। ૩૧.

યદુને આમ કહીને, રાજા ક્રોધથી ભરાઈને તેને શાપ આપ્યો: 'તુ, જે મારા હૃદયમાંથી જન્મ્યો છે, તું મને તારી યુવાની આપતો નથી.'

તસ્માન્ન રાજ્યભાગ્ મૂઢ પ્રજા તે વૈ ભવિષ્યતિ। તુર્વસો પ્રતિપદ્યસ્વ પાપ્માનં જરયા સહ ।। ૩૧.

એથી, મૂર્ખ, તને રાજમાં ભાગ મળતો નથી, અને તારી પ્રજાની સંખ્યા પણ નહીં વધે; તુર્વસુ વૃદ્ધાવસ્થાની પાપ સાથે સ્વીકારે.

તુર્વસુરુવાચ।। ન કામયે જરાં તાત સામભોગપ્રણાશિનીમ્। જરાયા બહવો દોષાઃ પાનભોજનકારિણઃ। તસ્માજ્જરાં ન તે રાજન્ ગ્રહીતુમહમુત્સહે ।। ૩૧.

તુર્વસુએ કહ્યું: 'પિતા, હું એવી વૃદ્ધાવસ્થા ઇચ્છતો નથી, જે સર્વ આનંદને નાશ કરે છે; વૃદ્ધાવસ્થામાં ઘણા દુષ્પ્રભાવો આવે છે, ખાસ કરીને પીવાનું અને ખાવાનું જે વધારે છે. એ કારણે, રાજા, હું તમારી વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારવા સક્ષમ નથી.'

યયાતિરુવાચ।। યસ્ત્વં મે હૃદયાજ્જાતો વયઃ સ્વન્ન પ્રયચ્છસિ। તસ્માત્ પ્રજા સમુચ્છેદં તુર્વસો તવ યાસ્યતિ ।। ૩૧.

યયાતીએ કહ્યું: 'તુ, જે મારા હૃદયમાંથી જન્મ્યો છે, તું મને તારી યુવાની આપતો નથી; એથી, તુર્વસુ, તારી વંશનો અંત આવશે.'

અસઙ્કીર્ણા ચ ધર્મેણ પ્રતિલોમવરેષુ ચ। પિશિતાદિષુ ચાન્યેષુ મૂઢ રાજા ભવિષ્યસિ ।। ૩૧.

તુ ધર્મમાં અશુદ્ધ રહેશે, વિપરીત લગ્નમાં અને માંસ વગેરે ખાવામાં પણ; મૂર્ખ, તું રાજા બનશે.

ગુરુ દારપ્રસક્તેષુ તિર્યગ્યોનિગતેષુ વા। પશુધર્મેષુ મ્લેચ્છેષુ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।। ૩૧.

વડિલોના પત્ની, પશુઓમાં જન્મેલા, પશુ જેવા વર્તન અને વિદેશી લોકો સાથે તારી લગાવ રહેશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

સૂત ઉવાચ। એવન્તુ તુર્વસું શપ્ત્વા યયાતિઃ સુતમાત્મનઃ। શર્મિષ્ઠાયાઃ સુતં દ્રુહ્યુમિદં વચનમબ્રવીત્ ।। ૩૧.

સૂતે કહ્યું: આમ તુર્વસુને શાપ આપીને, યયાતીએ પોતાની પત્ની શર્મિષ્ઠાના પુત્ર દુહ્યુને આ શબ્દો કહ્યા.

દ્રુહ્યો ત્વં પ્રતિપદ્યસ્વ વર્ણરૂપવિનાશિનીમ્। જરાં વર્ષસહસ્રં વૈ યૌવનં સ્વન્દદસ્વ મે ।। ૩૧.

દુહ્યુ, તું જાતિ અને રૂપને નાશ કરતી વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકાર, હજાર વર્ષ માટે; તું તારી યુવાની મને આપ.

પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તે પ્રતિદાસ્યામિ યૌવનમ્। સ્વઞ્ચાદાસ્યામિ બૂયોઽહં પાપ્માનં જરયા સહ ।। ૩૧.

તારા હજાર વર્ષ પૂર્ણ થાય ત્યારે, હું તારી યુવાની તને પાછી આપીશ; હું ફરીથી વૃદ્ધાવસ્થાની પાપ સ્વીકારીશ.

દ્રુહ્યુરુવાચ ન સઙ્ગશ્ચાસ્ય ભવતિ ન જરાં તેન કામયે ।। ૩૧.

દુહ્યુએ કહ્યું: એને માટે કોઈ લગાવ નથી, એટલે હું વૃદ્ધાવસ્થા ઇચ્છતો નથી.

યયાતિરુવાચ।। યસ્ત્વં મે હૃદયાજ્જાતો વયઃ સ્વન્ન પ્રયચ્છસિ। તસ્માદ્ દ્રુહ્યો પ્રિયઃ કામો ન તે સમ્પત્સ્યતે ક્વચિત્ ।। ૩૧.

યયાતીએ કહ્યું: 'તુ, જે મારા હૃદયમાંથી જન્મ્યો છે, તું મને તારી યુવાની આપતો નથી; એથી, દુહ્યુ, તને તારો પ્રિય ઇચ્છિત ક્યારેય મળશે નહીં.'

નૌપ્લવોત્તરસઞ્ચારસ્તત્ર નિત્યં ભવિષ્યતિ। અરાજભ્રાજવંશસ્ત્વં તત્ર નિત્યં ભવિષ્યસિ ।। ૩૧.

ત્યાં ક્યારેય નાવથી પાણી પાર થવું શક્ય નહીં રહે; તારો વંશ ત્યાં હંમેશા રાજા વિના રહેશે.

અનો ત્વં પ્રતિપદ્યસ્વ પાપ્માનં જરયા સહ। એવં વર્ષસહસ્રન્તુ ચરેયં યૌવનેન તે ।। ૩૧.

અનુ, તું આ પાપ અને વૃદ્ધાવસ્થાને સ્વીકાર, જેથી હું તારી યુવાનીમાં હજારો વર્ષ સુધી જીવી શકું.

અનુરુવાચ ન જુહોતિ સ કાલેઽગ્નિ તાં જરાન્નાબિકામયે ।। ૩૧.

અનુએ કહ્યું: વૃદ્ધાવસ્થાને કારણે આગ યોગ્ય સમયે બળતી નથી, તેથી મને એ ઈચ્છા નથી.

યયાતિરુવાચ।। યસ્ત્વં મે હૃદયાજ્જાતો વયઃ સ્વન્ન પ્રયચ્છસિ। જરાદોષસ્ત્વયોક્તોઽયં તસ્માત્તે પ્રતિપત્સ્યતે ।। ૩૧.

યયાતિએ કહ્યું: તું મારા હૃદયમાંથી જન્મેલો છે, છતાં તું મને તારી યુવાની આપતો નથી; તું વૃદ્ધાવસ્થાની ખામી બતાવી છે, એટલે એ તારી પાસે પાછી આવશે.

પ્રજા ચ યૌવનં પ્રાપ્તા વિનશિષ્યત્યતસ્તવ। અગ્નિપ્રસ્કન્દનપરસ્ત્વં ચાપ્યેવ ભવિષ્યસિ ।। ૩૧.

તારી સંતાન, યુવાની મેળવે છે, પણ એ કારણે નાશ પામશે; અને તું પણ અગ્નિની ઉપેક્ષા કરનાર બની જશે.

પૂરો ત્વં પ્રતિપદ્યસ્વ પાપ્માનઞ્જરયા સહ। જરાવલી ચ માન્તાત પલિતાનિ ચ પર્યગુઃ ।। ૩૧.

પૂરુ, તું આ પાપ અને વૃદ્ધાવસ્થાને સ્વીકાર; તારા પિતાના શરીરે ચાંદીના વાળ અને ચામડીમાં વાંકડા પડ્યા.

કાવ્યસ્યોશનસઃ શાપાન્ન ચ તૃપ્તોઽસ્મિ યૌવને। કઞ્ચિત્કાલઞ્જરેયં વૈ વિષયાન્ વયસા તવ ।। ૩૧.

કાવ્ય ઉશનસના શાપથી હું યુવાનીથી સંતોષી નથી; તારી યુવાનીથી થોડા સમય માટે વિષયસુખ માણવા દો.

પૂર્ણેં વર્ષસહસ્રે તે પ્રતિદાસ્યામિ યૌવનમ્। સ્વઞ્ચૈવ પ્રતિપત્સ્યામિ પાપ્માનઞ્જરયા સહ ।। ૩૧.

હજારો વર્ષ પૂરા થાય ત્યારે હું તારી યુવાની તને પાછી આપીશ, અને ફરીથી આ પાપ અને વૃદ્ધાવસ્થા સ્વીકારીશ.

સૂત ઉવાચ।। એવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ પુત્રઃ પિતરમઞ્જસા। યથાનુમન્યસે તાત કરિષ્યામિ તથૈવ ચ ।। ૩૧.

સૂતએ કહ્યું: આમ કહેતા, પુત્રે સીધા જ પિતાને જવાબ આપ્યો: 'તમે જે રીતે ઈચ્છો છો, પિતા, હું એ રીતે જ કરીશ.'

પ્રતિપત્સ્યામિ તે રાજન્ પાપ્માનં જરયા સહ। ગૃહાણ યૌવનં મત્તશ્ચર કામાન્ યથેપ્સિતાન્ ।। ૩૧.

હું તારા પાપ અને વૃદ્ધાવસ્થાને સ્વીકારું છું; મારી પાસેથી યુવાની લઈ અને તારી ઈચ્છા મુજબ સુખ માણ.

જરયાહં પ્રતિચ્છન્નો વયોરૂપધરસ્તવ। યૌવનં ભવતે દત્ત્વા ચરિષ્યામિ યથાર્તવત્ ।। ૩૧.

હું વૃદ્ધાવસ્થાથી ઢંકાઈને તારી જ આકાર અને રૂપ ધારણ કરીશ; તને યુવાની આપી, હું યોગ્ય રીતે જીવીશ.

યયાતિરુવાચ।। પૂરો પ્રીતોઽસ્મિ ભદ્રન્તે પ્રીતશ્ચેદં દદામિ તે। સર્વકામસમૃદ્ધા તે પ્રજા રાજ્યે ભવિષ્યતિ ।। ૩૧.

યયાતિએ કહ્યું: પૂરુ, હું તારા પર ખુશ છું; તને શુભ થાય. મારી પ્રસન્નતાથી હું તને આ દઈ છું: તારી પ્રજા રાજમાં સર્વ ઈચ્છાઓથી સમૃદ્ધ થશે.

સૂત ઉવાચ।। પૂરોરનુમતો રાજા યયાતિઃ સ્વાં જરાન્તતઃ। સંક્રામયામાસ તદા પ્રસાદાદ્ભાર્ગવસ્ય તુ ।। ૩૧.

સૂતએ કહ્યું: પૂરુની મંજૂરીથી, રાજા યયાતિએ પછી પોતાની વૃદ્ધાવસ્થા તેને આપી, ભારગવની કૃપાથી.

યૌવનેનાથ વયસા યયાતિરનહુષાત્મજઃ । પ્રીતિયુક્તો નરશ્રેષ્ઠશ્ચચાર વિષયાન્ સ્વકાન્ ।। ૩૧.

પછી યયાતિ, નહુષનો પુત્ર, યુવાની અને શક્તિથી ભરપૂર, આનંદિત, શ્રેષ્ઠ પુરુષ, પોતાના વિષયસુખ માણ્યા.

યથાકામં યથોત્સાહં યથાકાલં યથાસુખમ્। ધર્મ્માવિરોધાદ્રાજેન્દ્રો યથાર્હતિ સ એવ હિ ।। ૩૧.

જે રીતે ઈચ્છા, ઉત્સાહ, યોગ્ય સમય અને આનંદથી, અને ધર્મનું ઉલ્લંઘન કર્યા વિના, રાજાએ યોગ્ય રીતે સુખ માણ્યું.