વાયુપુરાણમ્

બૃહસ્પતિરુવાચ।। યદ્યેવં ચોદિતઃ શક્ર ત્વયા સ્યાં પૂર્વ્વમેવ હિ। નાભવિષ્યત્ ત્વત્પ્રિયાર્થં નાકર્ત્તવ્યં મમાનઘ ।। ૩૦.

બૃહસ્પતિએ કહ્યું: હે ઈન્દ્ર, જો તું પહેલાં જ આમ પૂછ્યું હોત, તો તારી ખુશી માટે હું અયોગ્ય કામ ક્યારેય ન કરત.

પ્રયતિષ્યામિ દેવેન્દ્ર તદ્ધિતાર્થં મહાદ્યુતે। યથા ભાગઞ્ચ રાજ્યઞ્ચ અચિરાત્ પ્રતિપત્સ્યસે ।। ૩૦.

હે દેવેન્દ્ર, મહાન તેજસ્વી, હું એ લાભ માટે જઇશ, જેથી તું તારો ભાગ અને રાજ્ય વહેલી તકે પાછું મેળવી શકે.

તથા શક્ર ગમિષ્યામિ માભૂત્તે વિક્લવં મનઃ। તતઃ કર્મ્મ ચકારાસ્ય તેજઃસંવર્દ્ધનં મહત્ ।। ૩૦.

હે શક્ર, હું ચોક્કસ જઇશ, તારા મનમાં કોઈ શંકા કે ચિંતાને સ્થાન ન આપ. ત્યારબાદ તેણે તારી શક્તિ વધે તે માટે મહાન કાર્ય કર્યું.

તેષાઞ્ચ બુદ્ધિસંમોહમકરોદ્બુદ્ધિસત્તમઃ। તે યદા સસુતા મૂઢા રાગોત્પન્ન વિધર્મ્મિણઃ ।। ૩૦.

પછી સર્વશ્રેષ્ઠ બુદ્ધિવાન એ લોકોના મનમાં ભ્રમ પેદા કર્યો, કારણ કે તેઓ અને તેમના પુત્રો રાગથી મોહિત અને અધર્મમાં પડેલા હતા.

બ્રહ્મદ્વિષશ્ચ સંવૃત્તા હતવીર્ય્યપરાક્રમાઃ। તતો લેભે સુરૈશ્વર્યમૈન્દ્રસ્થાનં તથોત્તમમ્ ।। ૩૦.

તેઓ બ્રહ્મદ્વેષી બની ગયા, તેમની શક્તિ અને પરાક્રમ ગુમાવી બેઠા; ત્યારબાદ તેણે દેવતાઓનું રાજ અને ઉત્તમ ઇન્દ્રપદ પ્રાપ્ત કર્યું.

હત્વા રજિસુતાન્ સર્વાન્કામક્રોધપરાયણાન્। ય ઇદં પાવનં સ્થાનં પ્રતિષ્ઠાનં શતક્રતોઃ। શ્રૃણુયાદ્વા રજેર્વાપિ ન સ દૌરાત્મ્યમાપ્નુયાત્ ।। ૩૦.

રાજાના કામ અને ક્રોધમાં લિપ્ત તમામ પુત્રોને સંહાર્યા પછી, જે કોઈ પણ આ પવિત્ર ઇતિહાસ, શતક્રતુનું સ્થાન અને સ્થાપના અથવા રાજાનું વર્ણન સાંભળે છે, તેને ક્યારેય દુર્ભાગ્ય ભોગવવું પડતું નથી.

મરુતેન કથં કન્યા રાજ્ઞે દત્તા મહાત્મના। કિંવીર્યાશ્ચ મહાત્માનો જાતા મરુતકન્યકાઃ ।। ૩૧.

મહાન આત્માવાળા મરુતે કન્યાને રાજાને કેવી રીતે આપી, અને મરુતકન્યાથી જન્મેલા પુત્રોએ કઈ બહાદુરી બતાવી?

આહવન્ તં મરુત્સોમમન્નકામઃ પ્રજેશ્વરમ્। માસિ માસિ મહાતેજાઃ ષષ્ટિસંવત્સરાન્નૃપઃ ।। ૩૧.

અન્નની ઇચ્છાથી, પ્રજાપતિ રાજાએ મહા તેજસ્વી મરુતસોમને માસે માસે, સાઠ વર્ષ સુધી હવન કર્યો.

તેન તે મરુતસ્તસ્ય મરુત્સોમેન તોષિતાઃ। અક્ષય્યાન્નં દદુઃ પ્રીતાઃ સર્વકામપરિચ્છદમ્ ।। ૩૧.

એ રીતે મરુતો મરુતસોમ દ્વારા રાજાથી પ્રસન્ન થયા, અને ખુશ થઈને તેને અક્ષય અન્ન અને સર્વ ઇચ્છિત ભોગ આપ્યા.

અન્નં તસ્ય સકૃત્પક્વમહોરાત્રે ન ક્ષીયતે। કોટિશો દીયમાનં ચ સૂર્ય્યસ્યોદયનાદપિ ।। ૩૧.

તેના માટે એકવાર બનાવેલું અન્ન, દિવસ-રાતમાં, કરોડો લોકોને વહેંચ્યા પછી પણ, સૂર્યોદયથી શરૂ કરીને ક્યારેય ખૂટતું નથી.

મિત્રાજ્યોતિસ્તુ કન્યાયાં મરુતસ્ય ચ ધીમતઃ। તસ્માજ્જાતા મહાસત્ત્વા ધર્મજ્ઞા મોક્ષદર્શિનઃ ।। ૩૧.

મિત્રાજ્યોતિ નામની કન્યા અને વિદ્વાન મરુતના મિલનથી મહાન બળવાન, ધર્મ જાણનારા અને મોક્ષ દર્શનારા પુત્રો જન્મ્યા.

સંન્યસ્ય ગૃહધર્માણિ વૈરાગ્યં સમુપસ્થિતાઃ। યતિધર્મમવાપ્યેહ બ્રહ્મભૂયાય તે ગતાઃ ।। ૩૧.

તેઓએ ઘરગૃહસ્થ જીવન છોડી, વૈરાગ્ય ધારણ કર્યું; યતિધર્મ પ્રાપ્ત કરી, અહીં બ્રહ્મપદ પ્રાપ્ત કર્યું.

અનપાયસ્તતો જાતસ્તદા ધર્મપ્રદત્તવાન્। ક્ષત્રધર્મસ્તતો જાતઃ પ્રતિપક્ષો મહાતપાઃ ।। ૩૧.

તેમાથી અનપાય નામનો પુત્ર થયો, જે ધર્મ આપનાર બન્યો; ત્યારબાદ ક્ષત્રધર્મ જન્મ્યો, અને તેમાંથી મહાતપસ્વી પ્રતિપક્ષ થયો.

પ્રતિપક્ષસુતશ્ચાપિ સઞ્જયો નામ વિશ્રુતઃ। સઞ્જયસ્ય જયઃ પુત્રો વિજયસ્તસ્ય જગ્મિવાન્ ।। ૩૧.

પ્રતિપક્ષનો પુત્ર પ્રસિદ્ધ સંજય થયો; સંજયનો પુત્ર જય અને જયથી વિજય જન્મ્યો.

વિજયસ્ય જયઃ પુત્રસ્તસ્ય હર્યન્દ્વતઃ સ્મૃતઃ । હર્યન્દુતસ્તતો રાજા સહદેવઃ પ્રતાપવાન્ ।। ૩૧.

વિજયનો પુત્ર જય, જયનો પુત્ર હર્યંદ્વ તરીકે ઓળખાયો; હર્યંદ્વથી પ્રભાવશાળી રાજા સહદેવ જન્મ્યો.

સહદેવસ્ય ધર્માત્મા અદીન ઇતિ વિશ્રુતઃ। અદીનસ્ય જયત્સેનસ્તસ્ય પુત્રોઽથ સંકૃતિઃ ।। ૩૧.

સહદેવનો ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર અદીન તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો; અદીનનો પુત્ર જયસેન અને તેનો પુત્ર સંકૃતિ હતો.

સંકૃતેરપિ ધર્માત્મા કૃતધર્મા મહાયશાઃ। ઇત્યેતે ક્ષત્ર ધર્માણો નહુષસ્ય નિબોધત ।। ૩૧.

સંકૃતિનો પુત્ર પણ ધર્મનિષ્ઠ અને મહાન યશસ્વી કૃતધર્મ થયો; આ રીતે, નહુષના ક્ષત્રિય વંશને જાણો.

નહુષસ્ય તુ દાયાદાઃ ષડિન્દ્રોપમતેજસઃ। ઉત્પન્નાઃ પિતૃકન્યાયાં વિરજાયાં મહૌજસઃ ।। ૩૧.

નહુષના છ દાયક પુત્રો, જે તેજમાં ઇન્દ્ર સમાન હતા, તેમના પિતાની પુત્રી વિરજા પાસેથી જન્મ્યા.

યતિર્યયાતિઃ સંયાતિરાયાતિઃ પઞ્ચ તુદ્વયઃ। યતિર્જ્યેષ્ઠસ્તુ તેષાં વૈ યયાતિસ્તુ તતોઽવરઃ ।। ૩૧.

યતિ, યયાતિ, સંયાતિ, આયાતિ અને બે તુદ્વય—આ છ પુત્રો હતા; તેમા યતિ મોટો અને યયાતિ પછીનો હતો.

કાકુત્સ્થકન્યાં ગાં નામ લેભે પત્નીં યતિસ્તદા। સંયાતિર્મો ક્ષમાસ્થાય બ્રહ્મભૂતોઽભવન્મુનિઃ ।। ૩૧.

એ સમયે યતિએ કાકુત્થની પુત્રી ગા નામની કન્યાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી. પછી ક્ષમાશીલ અને સંયમવાળું જીવન અપનાવી, તે મુનિ બ્રહ્મરૂપ બની ગયા.

તેષાં મધ્યે તુ પઞ્ચાનાં યયાતિઃ પૃથિવીપતિઃ। દેવયાનિમુશનસઃ સુતાં ભાર્યામવાપ હ ।। ૩૧.

તે પાંચમાંયે યયાતિ, પૃથ્વીનો રાજા, ઉશનસની પુત્રી દેવયાનીને પોતાની પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

શર્મિષ્ઠા માસુરીં ચૈવ તનયાં વૃષપર્વણઃ। યદું ચ તુર્વસું ચૈવ દેવયાનિર્વ્યજાયત ।। ૩૧.

દેવયાનીએ યદુ અને તુર્વસુને જન્મ આપ્યો, જ્યારે વૃષપર્વનની પુત્રી શર્મિષ્ઠાએ દુહ્યુ, અનુ અને પુરુને જન્મ આપ્યા.

દ્રુહ્યુઞ્ચાનુઞ્ચ પૂરુઞ્ચ શર્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વણી । અજીજનન્મહાવીર્યાન્ સુતાન્દેવસુતોપમાન્ ।। ૩૧.

વૃષપર્વનની પુત્રી શર્મિષ્ઠાએ દુહ્યુ, અનુ અને પુરુ જેવા મહાવીર પુત્રોને જન્મ આપ્યા, જે દેવપુત્રો જેવા શક્તિશાળી હતા.

રથન્તસ્મૈ દદૌ રુદ્રઃ પ્રીતઃ પરમભાસ્વરમ્। અસઙ્ગં કાઞ્ચનં દિવ્યમક્ષયૌ ચ મહેષુધી ।। ૩૧.

પછી પ્રસન્ન થયેલા રુદ્રે તેને એક તેજસ્વી, સુવર્ણ, દિવ્ય અને અખૂટ રથ આપ્યો, જેમાં મહાન શસ્ત્રો પણ હતા.

યુક્તં મનો જવૈરશ્વૈર્યેન કન્યાં સમુદ્વહત્। સ તેન રથમુખ્યેન જિગાય ચ તતો મહીમ્ ।। ૩૧.

તે રથમાં મન જેવી ઝડપવાળા ઘોડા જોડાયેલા હતા, જેના દ્વારા તેણે કન્યાને લઈ ગયો અને એ ઉત્તમ રથ વડે પૃથ્વી પર વિજય મેળવ્યો.

યયાતિર્યુધિ દુર્દ્ધર્ષો દેવદાનવમાનવૈઃ । પૌરવાણાં નૃપાણાઞ્ચ સર્વેષાં સોઽભવદ્રથઃ ।। ૩૧.

યયાતિ દેવો, દાનવો અને માનવો સામેના યુદ્ધમાં અપરાજેય રહ્યો અને પૌરવ વંશના બધા રાજાઓનો રથયોધ્ધા બન્યો.

યોવત્સુદેશપ્રભવઃ કૌરવો જનમેજયઃ। કુરોઃ પુત્રસ્ય રાજ્ઞસ્તુ રાજ્ઞઃ પારિક્ષિતસ્ય હ। જગામ સ રથો નાશં શાપાદ્ગાર્ગ્યસ્ય ધીમતઃ ।। ૩૧.

વત્સદેશમાં જન્મેલા કૌરવ જનમેજય, જે કુરુના પુત્ર અને પારિક્ષિતના પૌત્ર હતા, તેમનો એ રથ ગાર્ગ્ય મુનિના શ્રાપથી નષ્ટ થયો.

ગાર્ગ્યસ્ય હિ સુતં બાલઃ સ રાજા જનમેજયઃ। દુર્બુદ્ધિર્હિંસયામાસ લોહગન્ધં નરાધિપમ્ ।। ૩૧.

એ રાજા જનમેજય, જે ત્યારે બાળ અને અવિવેકી હતા, તેમણે ગાર્ગ્યના પુત્ર લોહગંધને દુઃખ પહોંચાડ્યું.

સ લોહગન્ધો રાજર્ષિઃ પરિધાવન્નિતસ્તતઃ। પૌરજાનપદૈસ્ત્યક્તો ન લેભે શર્મ કર્હિચિત્ ।। ૩૧.

લોહગંધ રાજર્ષિ અહીંથી ત્યાં ભાગતા રહ્યા, શહેર અને ગામના લોકોએ તેમને ત્યજી દીધા અને તેમને ક્યારેય શાંતિ મળી નહીં.