વાયુપુરાણમ્

વૈરસ્યાન્તં મહારાજ્ઞા તદા તેન વિધત્સતા। પ્રતર્દ્દનસ્ય પુત્રૌ દ્વૌ વત્સો ગર્ગશ્ચ વિશ્રુતઃ ।। ૩૦.

એ સમયે મહારાજાએ વૈરનો અંત લાવ્યો; પ્રતિર્દનના બે પ્રસિદ્ધ પુત્રો હતા – વત્સ અને ગર્ગ.

વત્સપુત્રો હ્યલર્કસ્તુ સન્નતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ । અલર્કં પ્રતિ રાજર્ષિર્ગીતશ્લોકૌ પુરાતનૌ ।। ૩૦.

વત્સનો પુત્ર અલર્ક હતો, અને તેના પુત્રનું નામ સન્નતિ હતું; અલર્ક વિશે રાજર્ષિએ બે પ્રાચીન શ્લોક રચ્યા હતા.

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ષષ્ટિવર્ષશતાનિ ચ। યુવા રૂપેણ સમ્પન્નો હ્યલર્કઃ કાશિસત્તમઃ ।। ૩૦.

અલર્ક, કાશીના શ્રેષ્ઠ, એણે સાઠ હજાર અને સાઠ સો વર્ષ સુધી યુવાન રૂપ જાળવ્યું હતું.

લોપામુદ્રા પ્રસાદેન પરમાયુરવાપ્તવાન્ ।। ૩૦.

લોપામુદ્રાની કૃપાથી તેણે સર્વોચ્ચ આયુષ્ય પ્રાપ્ત કર્યું હતું.

શાપસ્યાન્તે મહાબાહુર્હત્વા ક્ષેમકરાક્ષસમ્। રમ્યામાવાસયામાસ પુરીં વારાણસીં નૃપઃ ।। ૩૦.

શાપના અંતે, મહાબાહુ રાજાએ ક્ષેમકર રાક્ષસને મારીને વારાણસીની સુંદર નગરીને પોતાનું નિવાસ બનાવ્યું.

સન્નતેરપિ દાયાદઃ સુનીથો નામ ધાર્મિકઃ। સુનીથસ્ય તુ દાયાદઃ સુકેતુર્નામ ધાર્મ્મિકઃ ।। ૩૦.

સન્નતિને પણ સુનિથ નામે એક ધર્મનિષ્ઠ વારસદાર થયો; સુનિથનો વારસદાર સુકેતુ હતો, જે પણ ધર્મી હતો.

સુકેતુતનયશ્ચાપિ ધર્મકેતુરિતિ શ્રુતિઃ। ધર્મકેતોસ્તુ દાયાદઃ સત્યકેતુર્મહારથઃ ।। ૩૦.

સુકેતુનો પુત્ર ધર્મકેતુ તરીકે ઓળખાતો હતો; ધર્મકેતુનો વારસદાર સત્યકેતુ, મહાન રથસ્વાર હતો.

સત્યકેતુસુતશ્ચાપિ વિભુર્નામ પ્રજેશ્વરઃ। સુવિભુસ્તુ વિભોઃ પુત્રઃ સુકુમારસ્તતઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૦.

સત્યકેતુનો પુત્ર વિભુ, પ્રજાનો સ્વામી હતો; વિભુનો પુત્ર સુવિભુ અને ત્યાર પછી સુકુમાર થયો.

સુકુમારસ્ય પુત્રસ્તુ ધૃષ્ટકેતુઃ સ ધાર્મ્મિકઃ। ધુષ્ટકેતોસ્તુ દાયાદો વેણુહોત્રઃ પ્રજેશ્વરઃ ।। ૩૦.

સુકુમારનો પુત્ર ધૃષ્ટકેતુ, જે ધર્મી હતો; ધૃષ્ટકેતુનો વારસદાર વેણુહોત્ર, પ્રજાનો સ્વામી હતો.

વેણુહોત્રસુતશ્ચાપિ ગાર્ગ્યો વૈ નામ વિશ્રુતઃ। ગાર્ગ્યસ્ય ગર્ગભૂમિસ્તુ વાત્સ્યો વત્સસ્ય ધીમતઃ ।। ૩૦.

વેણુહોત્રનો પુત્ર પ્રસિદ્ધ ગાર્ગ્ય હતો; ગાર્ગ્યનો પુત્ર ગર્ગભૂમિ અને વત્સનો બુદ્ધિશાળી પુત્ર વાત્સ્ય હતો.

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયાશ્ચૈવ તયોઃ પુત્રાઃ સુધાર્મ્મિકાઃ। વિક્રાન્તા બલવન્તશ્ચ સિંહતુલ્યપરાક્રમાઃ ।। ૩૦.

એ બંનેમાંથી બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિય પુત્રો જન્મ્યા, જે ખૂબ ધર્મનિષ્ઠ, પરાક્રમી, બળવાન અને સિંહ સમાન સાહસી હતા.

ઇત્યેતે કાશ્યપાઃ પ્રોક્તા રજેરપિ નિબોધત। રજેઃ પુત્રશતાન્યાસન્ પઞ્ચ વીર્યવતો ભુવિ। રાજેયમિતિ વિખ્યાતં ક્ષત્રમિન્દ્રભયાવહમ્ ।। ૩૦.

આ રીતે કાશ્યપોનું વર્ણન થયું; હવે રાજી વિશે સાંભળો. રાજીને પૃથ્વી પર પાંચસો શક્તિશાળી પુત્રો હતા; એ ક્ષત્રિય વંશ 'રાજેય' તરીકે પ્રસિદ્ધ હતો, જે ઇન્દ્રને પણ ભય પમાડતો હતો.

તદા દૈવાસુરે યુદ્ધે સમુત્પન્ને સુદારુણે। દેવાશ્ચૈવાસુરાશ્ચૈવ પિતામહમથાબ્રુવન્ ।। ૩૦.

ત્યારે, દેવો અને દૈત્યોમાં ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું; બંને પક્ષે દેવો અને દૈત્યોએ પિતામહ પાસે જઈને વાત કરી.

આવયોર્ભગવાન્ યુદ્ધે વિજેતા કો ભવિષ્યતિ। બ્રૂહિ નઃ સર્વ્વલોકેશ શ્રોતુમિચ્છામહે વયમ્ ।। ૩૦.

હે સર્વલોકોના સ્વામી, અમને કહો કે અમારી બે વચ્ચે યુદ્ધ થાય તો કોણ જીતશે? અમે સાંભળવા ઈચ્છીએ છીએ.

બ્રહ્મોવાચ।। યેષામર્થાય સંગ્રામે રજિરાત્તાયુધઃ પ્રભુઃ। યોત્સ્યતે તે વિજેષ્યન્તિ ત્રીલ્લોઁકાન્નાત્ર સંશયઃ ।। ૩૦.

બ્રહ્માએ કહ્યું: જેના માટે શક્તિશાળી રજી યુદ્ધમાં શસ્ત્ર ઉપાડે છે અને લડે છે, તેઓ ત્રણેય લોકને જીતશે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

રજિર્યતસ્તતો લક્ષ્મીર્યતો લક્ષ્મીસ્તતો ધૃતિઃ। યતો ધૃતિસ્તતો ધર્મો યતો ધર્મસ્તતો જયઃ ।। ૩૦.

જ્યાં રજી છે, ત્યાં લક્ષ્મી છે; જ્યાં લક્ષ્મી છે, ત્યાં ધીરજ છે; જ્યાં ધીરજ છે, ત્યાં ધર્મ છે; જ્યાં ધર્મ છે, ત્યાં વિજય છે.

તદ્દેવા દાનવાઃ સર્વે તતઃ શ્રુત્વા રજેર્જયમ્। અભ્યયુર્જયમિચ્છન્તઃ સ્તુવન્તો રાજસત્તમમ્ ।। ૩૦.

પછી જ્યારે બધાએ રજીની વિજયની વાત સાંભળી, ત્યારે બધા દેવો અને દાનવો વિજયની ઈચ્છા સાથે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા રજીની સ્તુતિ કરવા આવ્યા.

તે હૃષ્ટમનસઃ શર્વે રાજાનં દેવદાનવાઃ। ઊચુરસ્મજ્જયાય ત્વં ગૃહાણ વરકાર્મુકમ્ ।। ૩૦.

બધા દેવો અને દાનવો આનંદિત હૃદયથી રાજાને કહ્યું: અમારી વિજય માટે તમે તમારું ઉત્તમ ધનુષ્ય ધારણ કરો.

રજિરુવાચ।। અહઞ્જેષ્યામિ નો યુદ્ધે દેવાન્ શક્રપુરોગમાન્। ઇન્દ્રો ભવામિ ધર્માત્મા તતો યોત્સ્યામિ સંયુગે ।। ૩૦.

રજીએ કહ્યું: હું યુદ્ધમાં ઈન્દ્ર સહિત દેવોને હરાવીશ; પછી હું ધર્મનિષ્ઠ બનીને ઈન્દ્ર બનીશ અને યુદ્ધ કરીશ.

દાનવા ઊચુઃ।। અસ્માકમિન્દ્રઃ પ્રહ્લાદસ્તસ્યાર્થે વિજયામહે। અસ્મિસ્તુ સમયે રાજંસ્તિષ્ઠેથાદેવ નોઽદિતેઃ ।। ૩૦.

દાનવોએ કહ્યું: પ્રહલાદ અમારો ઈન્દ્ર છે; તેની خاطر અમે વિજય મેળવવા માંગીએ છીએ. હે રાજા, આ સમયે તમે અમારું પક્ષ રાખો, અદિતિપુત્રનું નહીં.

સ તથેતિ બ્રુવન્નેવ દેવૈરપ્યભિચોદિતઃ। ભવિષ્યસીન્દ્રો જિત્વેતિ દેવૈરપિ નિમન્ત્રિતઃ ।। ૩૦.

તેણે 'જેમ કહો તેમ' એમ કહ્યું, અને દેવોએ પણ તેને પ્રોત્સાહન આપ્યું; દેવોએ પણ આમ આમંત્રણ આપ્યું કે 'તમે વિજય પછી ઈન્દ્ર બનશો.'

જઘાન દાનવાન્ સર્વ્વાન્ સમક્ષં વજ્રપાણિનઃ। સ વિપ્રનષ્ટાં દેવાનાં પરમશ્રીઃ શ્રિયં વશી ।। ૩૦.

તેણે બધાં દાનવોને વજ્રધારી ઈન્દ્રની હાજરીમાં માર્યા; અને દેવોમાંથી ગુમ થયેલી પરમ શ્રીને, તે શ્રીના સ્વામી, પાછી આપીને સ્થાપિત કરી.

નિહત્ય દાનવાન્ સર્વ્વાન્ વ્યાજહાર રજિઃ પ્રભુઃ। તં તથા તુ રઝિં તત્ર દેવૈસ્સહ શતક્રતુઃ ।। ૩૦.

બધાં દાનવોને મારીને શક્તિશાળી રજીએ કહ્યું; ત્યારબાદ ત્યાં ઈન્દ્રે દેવો સાથે મળીને રજીને સંબોધન કર્યું.

રજિપુત્રોઽહમિત્યુક્ત્વા પુનરેવાબ્રવીદ્વચઃ। ઈન્દ્રોઽસિ રાજન્ દેવાનાં સર્વેષાન્નાત્ર સંશયઃ। યસ્યાહમિન્દ્રપુત્રસ્તે ખ્યાતિં યાસ્યામિ શત્રુહન્ ।। ૩૦.

તેણે 'હું રજીનો પુત્ર છું' એમ કહીને ફરી કહ્યું: 'તમે દેવોના રાજા ઈન્દ્ર છો, એમાં કોઈ શંકા નથી; કેમ કે હું તમારો પુત્ર છું, હે શત્રુહંત, હું ખ્યાતિ પ્રાપ્ત કરીશ.'

સ તુ શક્રવચઃ શ્રુત્વા વઞ્ચિતસ્તેન માયયા। તથેત્યેવાબ્રવીદ્રાજા પ્રીયમાણઃ શતક્રતુમ્ ।। ૩૦.

પણ ઈન્દ્રના આ વચન સાંભળીને, તે ઈન્દ્રની માયાથી છેતરાયો; રાજાએ પ્રસન્ન થઈને ઈન્દ્રને કહ્યું: 'જેમ કહો તેમ.'

તસ્મિંસ્તુ દેવસદૃશે દિવં પ્રાપ્તે મહીપતૌ। દાયાદ્યમિન્દ્રાદાજહ્રુરાચારં તનયા રજેઃ ।। ૩૦.

જ્યારે એ દેવ સમાન રાજા સ્વર્ગે ગયા, ત્યારે રજીના પુત્રોએ ઈન્દ્ર પાસેથી તેમનો વારસો અને સ્થાન લઈ લીધું.

તાનિ પુત્રશતાન્યસ્ય તચ્ચ સ્થાનં શચીપતેઃ। સમક્રામન્ત બહુધા સ્વર્ગલોકં ત્રિવિષ્ટપમ્ ।। ૩૦.

એના અનેક પુત્રો અને શચીપતિનું સ્થાન, અનેક રીતે સ્વર્ગલોકમાં પ્રવેશ્યું.

તતઃ કાલે બહુતિથે સતીતે મહાબલઃ। હૃતરાજ્યોઽબ્રવીચ્છક્રો હૃતભાગો બૃહસ્પતિમ્ ।। ૩૦.

પછી લાંબા સમય પછી, મહાબલી ઈન્દ્ર, જેનું રાજ્ય અને ભાગ જતાં રહ્યા હતા, તેણે બૃહસ્પતિને કહ્યું.

બદરીફલમાત્રં વૈ પુરોડાશં વિધત્સ્વ મે। બ્રહ્મર્ષે યેન તિષ્ઠેયં તેજસાપ્યાયિતસ્તતઃ ।। ૩૦.

હે બ્રહ્મર્ષિ, મારા માટે બોરફળ જેટલું યજ્ઞપ્રસાદ તૈયાર કરો, જેથી એની શક્તિથી હું ટકી શકું.