વાયુપુરાણમ્

પૂજાન્તુ વિપુલાં કૃત્વા દેવી પુત્રાનયાચત। પુનઃ પુનરથાગમ્ય બહુશઃ પુત્રકારણાત્ ।। ૩૦.

રાણીએ વિશાળ પૂજા કરીને પુત્ર માટે વિનંતી કરી; પછી તે પુત્રની ઈચ્છાથી વારંવાર ઘણી વખત ફરી આવી.

ન પ્રયચ્છતિ પુત્રાંસ્તુ નિકુમ્ભઃ કારણેન તુ। રાજા યદિ તત્ ક્રુધ્યેત તતઃ કિઞ્ચિત્ પ્રવર્ત્તતે ।। ૩૦.

નિકુંભ કોઈ કારણસર પુત્ર આપતો નથી; જો રાજા એ વાતે ગુસ્સે થાય તો પછી કંઈક બને છે.

અથ દીર્ઘેણ કાલેન ક્રોધો રાજાનમાવિશત્। ભૂતં ત્વિદં મહાદ્વારિ નગરાણાં પ્રયચ્છતિ ।। ૩૦.

લાંબા સમય પછી રાજાને ગુસ્સો આવ્યો; પછી તે શહેરોના મહાદ્વારે એક જીવ આપે છે.

પ્રીત્યા વરાંશ્ચ શતશો ન કિઞ્ચિત્તુ પ્રવર્ત્તતે। મામકૈઃ પૂજ્યતે નિત્યં નગર્યાં મમ ચૈવ તુ ।। ૩૦.

પ્રેમથી તે સૈકડો આશીર્વાદ આપે છે, પણ બીજું કંઈ બનતું નથી; મારા લોકો પણ મારા શહેરમાં તેને હંમેશા પૂજે છે.

તત્રાર્ચ્ચિતશ્ચ બહુશો દેવ્યા મે તત્ર કારણાત્ । ન દદાતિ ચ પુત્રં મે કૃતઘ્નો બહુભોજનઃ ।। ૩૦.

મારી રાણીએ એ કારણથી ઘણી વખત તેની પૂજા કરી છે; છતાં એ મને પુત્ર આપતો નથી, એ ઋણભૂલી અને બહુ ખાવાવાળો છે.

અતો નાર્હતિ પૂજાન્તુ મત્સકાશાત્ કથઞ્ચન। તસ્માત્તુ નાશયિષ્યામિ તસ્ય સ્થાનં દુરાત્મનઃ ।। ૩૦.

એટલે એ કોઈ રીતે મારી તરફથી પૂજાનો હકદાર નથી; તેથી હું એ દુષ્ટનું સ્થાન નાશ કરીશ.

એવં તુ સવિનિશ્ચિત્ય દુરાત્મા રાજ કિલ્બિષી। સ્થાનં ગણપતેસ્તસ્ય નાશયામાસ દુર્મતિઃ ।। ૩૦.

આ રીતે પક્કી મનમાં રાખીને, પાપી અને દુષ્ટ રાજાએ ગણપતિનું સ્થાન નાશ કરી નાખ્યું.

ભગ્નમાયતનં દૃષ્ટ્વા રાજાનમગમત્ પ્રભુઃ। યસ્માદૃતેઽપરાધં મે ત્વયા સ્થાનં વિના શિતમ્ ।। ૩૦.

મંદિર તૂટી ગયેલું જોઈને ભગવાન રાજા પાસે આવ્યા: 'મારા સિવાય બીજું કોઈ ગુનો કર્યા વિના, તું સ્થાન તોડી નાખ્યું.'

અકસ્માત્ તુ પુરી શૂન્યા ભવિત્રી તે નરાધિપ। તતસ્તેન તુ શાપેન શૂન્યા વારાણસી તથા ।। ૩૦.

'હઠાત્ તું રાજા, તારી નગરી ખાલી થઈ જશે; એ શાપથી વારાણસી પણ ખાલી થઈ ગઈ.'

શપ્તાં પુરીં નિકુમ્ભસ્તુ મહાદેવમથાનયત્। શૂન્યાં પુરીં મહાદેવો નિર્મ્મમે પરમાત્મના ।। ૩૦.

નિકુંભે શહેરને શાપ આપીને પછી તેને મહાદેવ પાસે લઈ ગયો; મહાદેવ, પરમાત્મા, એ શહેરને ખાલી કરી દીધું.

તુલ્યાં દેવવિભૂત્યાસ્તુ દેવ્યાશ્ચૈવ મહાત્મનઃ। રમતે તત્ર વૈ દેવી રમમાણે મહેશ્વરઃ ।। ૩૦.

મહાન આત્માવાળી દેવી જેવી દિવ્ય તેજસ્વી, એવી સમાન在那里 દેવી આનંદ કરે છે, અને દેવી આનંદમાં હોય ત્યારે મહેશ્વર પણ આનંદ કરે છે.

ન રતિં તત્ર વૈ દેવી લભતે ગૃહવિસ્મયાત્। દેવ્યાઃ ક્રીડાર્થમીશાનો દેવો વાક્યમથાબ્રવીત્ ।। ૩૦.

દેવીને ત્યાં ઘરનાં આશ્ચર્યથી આનંદ મળતો નથી; દેવીના રમણ માટે ભગવાને પછી વાત કરી.

નાહં વેશ્મ વિમોક્ષ્યામિ અવિમુક્તં હિ મે ગૃહમ્। પ્રહસ્યૈનામથોવાચ અવિમુક્તં હિ મે ગૃહમ્ ।। ૩૦.

'હું ઘર છોડતો નથી, કેમ કે અવિમુક્ત જ મારું ઘર છે.' હસીને તેણે કહ્યું, 'અવિમુક્ત જ મારું ઘર છે.'

નાહં દેવિ ગમિષ્યામિ ગચ્છસ્વેહ રમામ્યહમ્। તસ્માત્તદવિમુક્તં હિ પ્રોક્તં દેવેન વૈ સ્વયમ્ ।। ૩૦.

'હું નહીં જાઉં, દેવી; તું જઇશ તો જઈશ, હું અહીં જ રહી આનંદ માણીશ.' તેથી ભગવાને પોતે કહ્યું છે, એ સ્થાન અવિમુક્ત કહેવાય છે.

એવં વારાણસી શપ્તા અવિમુક્તં ચ કીર્ત્તિતમ્। યસ્મિન્ વસતિ વૈ દેવઃ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ। યુગેષુ ત્રિષુ ધર્માત્મા સહ દેવ્યા મહેશ્વરઃ ।। ૩૦.

આ રીતે વારાણસી શાપિત થઈ અને અવિમુક્ત તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું; જ્યાં ભગવાન, સર્વ દેવોના પૂજ્ય, ત્રણેય યુગોમાં દેવી સાથે ધર્માત્મા મહેશ્વર વસે છે.

અન્તર્દ્ધાનં કલૌ યાતિ તત્પુરન્તુ મહાત્મનઃ। અન્તર્હિતે પુરે તસ્મિન્ પુરી સા વસતે પુનઃ ।। ૩૦.

કળીયુગમાં એ મહાન આત્માની નગર અદૃશ્ય થઈ જાય છે; જ્યારે એ નગર ગુમ થઈ જાય છે, ત્યારે એ ફરી બીજે વસે છે.

એવં વારાણસી શપ્તા નિવેશં પુનરાગતા। ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય પુત્રાણાં શતમુત્તમધન્વિનામ્ ।। ૩૦.

આ રીતે, વારાણસી શાપ લાગ્યા પછી ફરી વસવાટ માટે આવી; ભદ્રશ્રેણ્યના સો ઉત્તમ ધનુર્ધર પુત્રો ત્યાં આવ્યા.

હત્વા નિવેશયામાસ દિવોદાસો નરાધિપઃ। ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય રાજ્યન્તુ હૃતન્તેન બલીયસા ।। ૩૦.

દિવોદાસ રાજાએ તેમને મારીને પોતાનું વસવાટ સ્થાપ્યું; એ રીતે તેણે ભદ્રશ્રેણ્યનું રાજ્ય બળપૂર્વક લઈ લીધું.

ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય પુત્રસ્તુ દુર્દમો નામ નામતઃ। દિવોદાસેન બાલેતિ ઘૃણયા સ વિવર્જિતઃ ।। ૩૦.

ભદ્રશ્રેણ્યનો પુત્ર દુર્દમ નામે ઓળખાતો હતો; તે બાળક હોવાથી, દિવોદાસે દયા કરીને તેને બચાવી રાખ્યો.

દિવોદાસાદૄષદ્વત્યાં વીરો જજ્ઞે પ્રતર્દ્દનઃ। તેન પુત્રેણ બાલેન પ્રહૃતં તસ્ય વૈ પુનઃ ।। ૩૦.

દિવોદાસ અને ઋષદ્વતીના ઘરમાં પ્રતિર્દન નામે એક વીર પુત્ર જન્મ્યો; એ પુત્રએ પણ બાળપણમાં ફરી રાજ્ય પર હુમલો કર્યો.

વૈરસ્યાન્તં મહારાજ્ઞા તદા તેન વિધત્સતા। પ્રતર્દ્દનસ્ય પુત્રૌ દ્વૌ વત્સો ગર્ગશ્ચ વિશ્રુતઃ ।। ૩૦.

એ સમયે મહારાજાએ વૈરનો અંત લાવ્યો; પ્રતિર્દનના બે પ્રસિદ્ધ પુત્રો હતા – વત્સ અને ગર્ગ.

વત્સપુત્રો હ્યલર્કસ્તુ સન્નતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ । અલર્કં પ્રતિ રાજર્ષિર્ગીતશ્લોકૌ પુરાતનૌ ।। ૩૦.

વત્સનો પુત્ર અલર્ક હતો, અને તેના પુત્રનું નામ સન્નતિ હતું; અલર્ક વિશે રાજર્ષિએ બે પ્રાચીન શ્લોક રચ્યા હતા.

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ષષ્ટિવર્ષશતાનિ ચ। યુવા રૂપેણ સમ્પન્નો હ્યલર્કઃ કાશિસત્તમઃ ।। ૩૦.

અલર્ક, કાશીના શ્રેષ્ઠ, એણે સાઠ હજાર અને સાઠ સો વર્ષ સુધી યુવાન રૂપ જાળવ્યું હતું.

લોપામુદ્રા પ્રસાદેન પરમાયુરવાપ્તવાન્ ।। ૩૦.

લોપામુદ્રાની કૃપાથી તેણે સર્વોચ્ચ આયુષ્ય પ્રાપ્ત કર્યું હતું.

શાપસ્યાન્તે મહાબાહુર્હત્વા ક્ષેમકરાક્ષસમ્। રમ્યામાવાસયામાસ પુરીં વારાણસીં નૃપઃ ।। ૩૦.

શાપના અંતે, મહાબાહુ રાજાએ ક્ષેમકર રાક્ષસને મારીને વારાણસીની સુંદર નગરીને પોતાનું નિવાસ બનાવ્યું.

સન્નતેરપિ દાયાદઃ સુનીથો નામ ધાર્મિકઃ। સુનીથસ્ય તુ દાયાદઃ સુકેતુર્નામ ધાર્મ્મિકઃ ।। ૩૦.

સન્નતિને પણ સુનિથ નામે એક ધર્મનિષ્ઠ વારસદાર થયો; સુનિથનો વારસદાર સુકેતુ હતો, જે પણ ધર્મી હતો.

સુકેતુતનયશ્ચાપિ ધર્મકેતુરિતિ શ્રુતિઃ। ધર્મકેતોસ્તુ દાયાદઃ સત્યકેતુર્મહારથઃ ।। ૩૦.

સુકેતુનો પુત્ર ધર્મકેતુ તરીકે ઓળખાતો હતો; ધર્મકેતુનો વારસદાર સત્યકેતુ, મહાન રથસ્વાર હતો.

સત્યકેતુસુતશ્ચાપિ વિભુર્નામ પ્રજેશ્વરઃ। સુવિભુસ્તુ વિભોઃ પુત્રઃ સુકુમારસ્તતઃ સ્મૃતઃ ।। ૩૦.

સત્યકેતુનો પુત્ર વિભુ, પ્રજાનો સ્વામી હતો; વિભુનો પુત્ર સુવિભુ અને ત્યાર પછી સુકુમાર થયો.

સુકુમારસ્ય પુત્રસ્તુ ધૃષ્ટકેતુઃ સ ધાર્મ્મિકઃ। ધુષ્ટકેતોસ્તુ દાયાદો વેણુહોત્રઃ પ્રજેશ્વરઃ ।। ૩૦.

સુકુમારનો પુત્ર ધૃષ્ટકેતુ, જે ધર્મી હતો; ધૃષ્ટકેતુનો વારસદાર વેણુહોત્ર, પ્રજાનો સ્વામી હતો.