વાયુપુરાણમ્

તથોક્તસ્તુ મહાદેવઃ સર્વાંલ્લોકાનવેક્ષ્ય હ। વાસાર્થં રોચયામાસ પૃથિવ્યાં તુ દ્વિજોત્તમાઃ। વારાણસીં મહાતેજાઃ સિદ્ધક્ષેત્રં મહેશ્વરઃ ।। ૩૦.

આ રીતે કહેતાં, મહાદેવે બધા લોકોએ નિહાળી, વસવાટ માટે પૃથ્વી પર, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, તેજસ્વી વારાણસી, પવિત્ર ક્ષેત્ર પસંદ કર્યું.

દિવો દાસેન તાં જ્ઞાત્વા નિવિષ્ટાન્નગરીં ભવઃ। પાર્શ્વાસ્થં સ સમાહૂય ગણેશં ક્ષેમકં બ્રવીત્ ।। ૩૦.

દિવોદાસે એ શહેરમાં વસ્યો છે એ જાણીને, ભવએ પોતાના બાજુએ ઉભેલા ગણેશને બોલાવી, રક્ષકને કહ્યું.

ગણેશ્વર પુરીઙ્ગત્વા સૂન્યાં વારાણસીં કુરુ। મૃદુના ચાબ્યુપાયેન અતિવીર્યઃ સ પાર્થિવઃ ।। ૩૦.

"હે ગણેશ્વર, શહેરમાં જઈને વારાણસી ખાલી કરી દો; એ રાજા બહુ શક્તિશાળી છે, તેથી નમ્ર રીતે કામ લો."

તતો ગત્વા નિકુમ્ભસ્તુ પુરીં વારાણસીં પુરા । સ્વપ્ને સન્દર્શયામાસ મઙ્કનં નામ નાપિતમ્ ।। ૩૦.

પછી નિકુંભ વારમાં વારમાં વારાણસી શહેરમાં ગયો અને સ્વપ્નમાં મંકન નામના નાપિતને દેખાયો.

શ્રેયસ્તેઽહં કરિષ્યામિ સ્થાનં મે રોચયાનઘ। મદ્રૂપાં પ્રતિમાં કૃત્વા નગર્ય્યન્તે નિવેશય ।। ૩૦.

"હું તને કલ્યાણ આપું છું; મારા માટે કોઈ સ્થાન પસંદ કર, હે નિર્દોષ. મારી જેમ પ્રતિમા બનાવી, શહેરમાં સ્થાપિત કર."

તથા સ્વપ્ને યથા દૃષ્ટં સર્વં કારિતવાન્ દ્વિજાઃ। નગરીદ્વાર્યનુજ્ઞાપ્ય રાજાનન્તુ યથાવિધિ ।। ૩૦.

જેમ સ્વપ્નમાં જોયું હતું, એમ બધું કરાવ્યું, હે દ્વિજો; રાજાની પરવાનગી નિયમ મુજબ મેળવી.

પૂજા તુ મહતી ચૈવ નિત્યમેવ પ્રયુજ્યતે। ગન્ધૈર્ધૂપૈશ્ચ માલ્યૈશ્ચ પ્રેક્ષણીયૈસ્તથૈવ ચ ।। ૩૦.

ત્યાં રોજ મહાન પૂજા થાય છે, સુગંધ, ધૂપ, ફૂલો અને અન્ય સુંદર ચીજોથી.

અન્નપ્રદાનયુક્તૈશ્ચ અત્યદ્ભુતમિવાભવત્। એવં સમ્પૂજ્યતે તત્ર નિત્યમેવ ગણેશ્વરઃ ।। ૩૦.

અન્નદાનથી ત્યાં અદ્ભુત રીતે ચમત્કાર થયો; એ રીતે ત્યાં ગણેશ્વરજીની હંમેશા પૂજા થાય છે.

તતો વરસહસ્રાણિ નગરાણાં પ્રયચ્છતિ । પુત્રાન્ હિરણ્યમાયૂંષિ સર્વ્વકામાંસ્તથૈવ ચ ।। ૩૦.

પછી તે શહેરોને હજારો આશીર્વાદ આપે છે: પુત્રો, સોનુ, દીર્ઘ આયુષ્ય અને દરેક ઈચ્છિત વસ્તુઓ પણ આપે છે.

રાજ્ઞસ્તુ મહિષી શ્રેષ્ઠા સુયશા નામ વિશ્રુતા। પુત્રાર્થમાગતા સાધ્વી રાજ્ઞા દેવી પ્રચોદિતા ।। ૩૦.

રાજાની મુખ્ય રાણી, સુયશા નામે પ્રસિદ્ધ, પુત્ર માટે રાજાએ કહ્યાથી ત્યાં આવી, તે સતી સ્ત્રી હતી.

પૂજાન્તુ વિપુલાં કૃત્વા દેવી પુત્રાનયાચત। પુનઃ પુનરથાગમ્ય બહુશઃ પુત્રકારણાત્ ।। ૩૦.

રાણીએ વિશાળ પૂજા કરીને પુત્ર માટે વિનંતી કરી; પછી તે પુત્રની ઈચ્છાથી વારંવાર ઘણી વખત ફરી આવી.

ન પ્રયચ્છતિ પુત્રાંસ્તુ નિકુમ્ભઃ કારણેન તુ। રાજા યદિ તત્ ક્રુધ્યેત તતઃ કિઞ્ચિત્ પ્રવર્ત્તતે ।। ૩૦.

નિકુંભ કોઈ કારણસર પુત્ર આપતો નથી; જો રાજા એ વાતે ગુસ્સે થાય તો પછી કંઈક બને છે.

અથ દીર્ઘેણ કાલેન ક્રોધો રાજાનમાવિશત્। ભૂતં ત્વિદં મહાદ્વારિ નગરાણાં પ્રયચ્છતિ ।। ૩૦.

લાંબા સમય પછી રાજાને ગુસ્સો આવ્યો; પછી તે શહેરોના મહાદ્વારે એક જીવ આપે છે.

પ્રીત્યા વરાંશ્ચ શતશો ન કિઞ્ચિત્તુ પ્રવર્ત્તતે। મામકૈઃ પૂજ્યતે નિત્યં નગર્યાં મમ ચૈવ તુ ।। ૩૦.

પ્રેમથી તે સૈકડો આશીર્વાદ આપે છે, પણ બીજું કંઈ બનતું નથી; મારા લોકો પણ મારા શહેરમાં તેને હંમેશા પૂજે છે.

તત્રાર્ચ્ચિતશ્ચ બહુશો દેવ્યા મે તત્ર કારણાત્ । ન દદાતિ ચ પુત્રં મે કૃતઘ્નો બહુભોજનઃ ।। ૩૦.

મારી રાણીએ એ કારણથી ઘણી વખત તેની પૂજા કરી છે; છતાં એ મને પુત્ર આપતો નથી, એ ઋણભૂલી અને બહુ ખાવાવાળો છે.

અતો નાર્હતિ પૂજાન્તુ મત્સકાશાત્ કથઞ્ચન। તસ્માત્તુ નાશયિષ્યામિ તસ્ય સ્થાનં દુરાત્મનઃ ।। ૩૦.

એટલે એ કોઈ રીતે મારી તરફથી પૂજાનો હકદાર નથી; તેથી હું એ દુષ્ટનું સ્થાન નાશ કરીશ.

એવં તુ સવિનિશ્ચિત્ય દુરાત્મા રાજ કિલ્બિષી। સ્થાનં ગણપતેસ્તસ્ય નાશયામાસ દુર્મતિઃ ।। ૩૦.

આ રીતે પક્કી મનમાં રાખીને, પાપી અને દુષ્ટ રાજાએ ગણપતિનું સ્થાન નાશ કરી નાખ્યું.

ભગ્નમાયતનં દૃષ્ટ્વા રાજાનમગમત્ પ્રભુઃ। યસ્માદૃતેઽપરાધં મે ત્વયા સ્થાનં વિના શિતમ્ ।। ૩૦.

મંદિર તૂટી ગયેલું જોઈને ભગવાન રાજા પાસે આવ્યા: 'મારા સિવાય બીજું કોઈ ગુનો કર્યા વિના, તું સ્થાન તોડી નાખ્યું.'

અકસ્માત્ તુ પુરી શૂન્યા ભવિત્રી તે નરાધિપ। તતસ્તેન તુ શાપેન શૂન્યા વારાણસી તથા ।। ૩૦.

'હઠાત્ તું રાજા, તારી નગરી ખાલી થઈ જશે; એ શાપથી વારાણસી પણ ખાલી થઈ ગઈ.'

શપ્તાં પુરીં નિકુમ્ભસ્તુ મહાદેવમથાનયત્। શૂન્યાં પુરીં મહાદેવો નિર્મ્મમે પરમાત્મના ।। ૩૦.

નિકુંભે શહેરને શાપ આપીને પછી તેને મહાદેવ પાસે લઈ ગયો; મહાદેવ, પરમાત્મા, એ શહેરને ખાલી કરી દીધું.

તુલ્યાં દેવવિભૂત્યાસ્તુ દેવ્યાશ્ચૈવ મહાત્મનઃ। રમતે તત્ર વૈ દેવી રમમાણે મહેશ્વરઃ ।। ૩૦.

મહાન આત્માવાળી દેવી જેવી દિવ્ય તેજસ્વી, એવી સમાન在那里 દેવી આનંદ કરે છે, અને દેવી આનંદમાં હોય ત્યારે મહેશ્વર પણ આનંદ કરે છે.

ન રતિં તત્ર વૈ દેવી લભતે ગૃહવિસ્મયાત્। દેવ્યાઃ ક્રીડાર્થમીશાનો દેવો વાક્યમથાબ્રવીત્ ।। ૩૦.

દેવીને ત્યાં ઘરનાં આશ્ચર્યથી આનંદ મળતો નથી; દેવીના રમણ માટે ભગવાને પછી વાત કરી.

નાહં વેશ્મ વિમોક્ષ્યામિ અવિમુક્તં હિ મે ગૃહમ્। પ્રહસ્યૈનામથોવાચ અવિમુક્તં હિ મે ગૃહમ્ ।। ૩૦.

'હું ઘર છોડતો નથી, કેમ કે અવિમુક્ત જ મારું ઘર છે.' હસીને તેણે કહ્યું, 'અવિમુક્ત જ મારું ઘર છે.'

નાહં દેવિ ગમિષ્યામિ ગચ્છસ્વેહ રમામ્યહમ્। તસ્માત્તદવિમુક્તં હિ પ્રોક્તં દેવેન વૈ સ્વયમ્ ।। ૩૦.

'હું નહીં જાઉં, દેવી; તું જઇશ તો જઈશ, હું અહીં જ રહી આનંદ માણીશ.' તેથી ભગવાને પોતે કહ્યું છે, એ સ્થાન અવિમુક્ત કહેવાય છે.

એવં વારાણસી શપ્તા અવિમુક્તં ચ કીર્ત્તિતમ્। યસ્મિન્ વસતિ વૈ દેવઃ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ। યુગેષુ ત્રિષુ ધર્માત્મા સહ દેવ્યા મહેશ્વરઃ ।। ૩૦.

આ રીતે વારાણસી શાપિત થઈ અને અવિમુક્ત તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું; જ્યાં ભગવાન, સર્વ દેવોના પૂજ્ય, ત્રણેય યુગોમાં દેવી સાથે ધર્માત્મા મહેશ્વર વસે છે.

અન્તર્દ્ધાનં કલૌ યાતિ તત્પુરન્તુ મહાત્મનઃ। અન્તર્હિતે પુરે તસ્મિન્ પુરી સા વસતે પુનઃ ।। ૩૦.

કળીયુગમાં એ મહાન આત્માની નગર અદૃશ્ય થઈ જાય છે; જ્યારે એ નગર ગુમ થઈ જાય છે, ત્યારે એ ફરી બીજે વસે છે.

એવં વારાણસી શપ્તા નિવેશં પુનરાગતા। ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય પુત્રાણાં શતમુત્તમધન્વિનામ્ ।। ૩૦.

આ રીતે, વારાણસી શાપ લાગ્યા પછી ફરી વસવાટ માટે આવી; ભદ્રશ્રેણ્યના સો ઉત્તમ ધનુર્ધર પુત્રો ત્યાં આવ્યા.

હત્વા નિવેશયામાસ દિવોદાસો નરાધિપઃ। ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય રાજ્યન્તુ હૃતન્તેન બલીયસા ।। ૩૦.

દિવોદાસ રાજાએ તેમને મારીને પોતાનું વસવાટ સ્થાપ્યું; એ રીતે તેણે ભદ્રશ્રેણ્યનું રાજ્ય બળપૂર્વક લઈ લીધું.

ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય પુત્રસ્તુ દુર્દમો નામ નામતઃ। દિવોદાસેન બાલેતિ ઘૃણયા સ વિવર્જિતઃ ।। ૩૦.

ભદ્રશ્રેણ્યનો પુત્ર દુર્દમ નામે ઓળખાતો હતો; તે બાળક હોવાથી, દિવોદાસે દયા કરીને તેને બચાવી રાખ્યો.