વાયુપુરાણમ્

અણિમાદિયુતા સિદ્ધિર્ગર્ભસ્થસ્ય ભવિષ્યતિ। તેનૈવ ચ શરીરેણ દેવત્વં પ્રાપ્સ્યસિ પ્રભો। ચારુમન્ત્રૈર્ઘૃતૈર્ગન્ધૈર્યક્ષ્યન્તિ ત્વાં દ્વિજાતયઃ ।। ૩૦.

તારે ગર્ભમાં રહેવાથી જ અણિમાદિ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત થશે. એ જ શરીરે તું દેવત્વ પ્રાપ્ત કરશ. દ્વિજાતિઓ તને સુંદર મંત્રો, ઘી અને સુગંધથી પૂજશે.

અથ ચ ત્વં પુનશ્ચૈવ આયુર્વેદં વિધાસ્યસિ। અવશ્યમ્ભાવી હ્યર્થોઽયં પ્રાગ્દિષ્ટસ્ત્વબ્જયોનિના ।। ૩૦.

અને ફરીથી, તું આયુર્વેદની સ્થાપના કરશ. આ તો નિશ્ચિત છે, અને કમળથી જન્મેલા બ્રહ્માએ પહેલેથી જ નક્કી કર્યું છે.

દ્વિતીયં દ્વાપરં પ્રાપ્ય ભવિતા ત્વં ન સંશયઃ। તસ્માત્ તસ્મૈ વરં દત્ત્વા વિષ્ણુરન્તર્દઘે તતઃ ।। ૩૦.

બીજું દ્વાપર યુગ આવે ત્યારે તું અવતાર લેશે — તેમાં કોઈ શંકા નથી. તેથી, વિષ્ણુએ તેમને વરદાન આપી પછી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

દ્વિતીયે દ્વાપરે પ્રાપ્તે સૌનહોત્રઃ સ કાશિરાટ્। પુત્રકામ સ્તપસ્તેપે નૃપો દીર્ઘતપાસ્તથા ।। ૩૦.

બીજા દ્વાપર યુગમાં, કાશીના રાજા સૌનહોત્રે પુત્રની ઇચ્છાથી તપ કર્યું, અને રાજા દીર્ઘતપે પણ તપસ્યા કરી.

અજં દેવન્તુ પુત્રાર્થે હ્યારિરાધયિષુર્નૃપઃ। વરેણ ચ્છન્દયામાસ પ્રીતો ધન્વન્તરિર્નૃપમ્ ।। ૩૦.

પુત્રની ઇચ્છાથી રાજાએ અજ દેવની આરાધના કરી. ધન્વંતરી પ્રસન્ન થઈને રાજાને પસંદગીનું વરદાન આપ્યું.

નૃપ ઉવાચ।। ભગવન્ યદિ તુષ્ટસ્ત્વં પુત્રો મે ધૃતિમાન્ ભવ। તથેતિ સમનુજ્ઞાય તત્રૈવાન્તરધીયત ।। ૩૦.

રાજાએ કહ્યું: 'હે ભગવાન, જો તમે પ્રસન્ન હોવ તો મારા ઘરે ધૈર્યવાન પુત્ર જન્મે.' ધન્વંતરીએ સંમતિ આપી અને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તસ્ય ગેહે સમુત્પન્નો દેવો ધન્વન્તરિસ્તદા। કાશિરાજો મહારાજઃ સર્વ્વરોગપ્રણાશનઃ ।। ૩૦.

પછી તેના ઘરે ધન્વંતરી દેવનો જન્મ થયો. કાશીના રાજા, હે મહારાજ, બધા રોગોનો નાશક બન્યા.

આયુર્વેદં ભરદ્વાજશ્ચકાર સભિષક્ક્રિયમ્। તમષ્ટધા પુનર્વ્યસ્ય શિષ્યેભ્યઃ પ્રત્યપાદયત્ ।। ૩૦.

ભરદ્વાજે આયુર્વેદ અને તેની ચિકિત્સા પદ્ધતિ રચી. તેણે તેને આઠ ભાગમાં વિભાજિત કરી અને પોતાના શિષ્યોને શીખવાડ્યું.

ધન્વન્તરિસુતશ્ચાપિ કેતુમાનિતિ વિશ્રુતઃ। અથ કેતુમતઃ પુત્રો વિભો ભીમરથો નૃપઃ। દિવોદાસ ઇતિ ખ્યાતો વારાણસ્યધિપોઽભવત્ ।। ૩૦.

ધન્વંતરીના પુત્ર, જેનું નામ પ્રસિદ્ધ હતું કેતુમાન, તેમનો જન્મ થયો. પછી કેતુમાનના પુત્ર ભીમરથ રાજા થયા, અને તેમના પુત્ર દિવોદાસ, જે વારાણસીના રાજા તરીકે જાણીતા થયા.

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ પુરીં વારાણસીં પુરા। શૂન્યાં વિવેશયામાસ ક્ષેણકો નામ રાક્ષસઃ ।। ૩૦.

એ જ સમયે, ક્ષેણક નામનો રાક્ષસ વારાણસી શહેરમાં પ્રવેશ્યો, જે આખું ખાલી પડી ગયું હતું.

શપ્તા હિ સા પુરી પૂર્વ્વં નિકુમ્ભેન મહાત્મના। શૂન્યા વર્ષસહસ્રં વૈ ભવિત્રીતિ પુનઃ પુનઃ ।। ૩૦.

આ શહેરને અગાઉ મહાનિકુંભે શ્રાપ આપ્યો હતો કે તે વારંવાર હજાર વર્ષ સુધી ખાલી રહેશે.

તસ્યાન્તુ શપ્તમાત્રાયાં દિવોદાસઃ પ્રજેશ્વરઃ। વિષયાન્તે પુરીં રમ્યાં ગોમત્યાં સન્ન્યવેશયત્ ।। ૩૦.

શ્રાપ લાગુ પડતાં જ, પ્રજાના રાજા દિવોદાસે પોતાના રાજ્યના અંતે, ગોમતી નદી કિનારે સુંદર શહેર સ્થાપ્યું.

ઋષ ઊચુઃ।। વારાણસીં કિમર્થન્તાં નિકુમ્ભઃ શપ્તવાન્ પુરા। નિકુમ્ભશ્ચાપિ ધર્મ્માત્મા સિદ્ધક્ષેત્રં શશાપ યઃ ।। ૩૦.

ઋષિઓએ પૂછ્યું: નિકુંભે વારમાં વારમાં વારાણસીને કેમ શ્રાપ આપ્યો હતો? અને એ ધર્માત્મા નિકુંભે પવિત્ર ક્ષેત્રને કેમ શ્રાપ આપ્યો?

સૂત ઉવાચ।। દિવોદાસસ્તુ રાજર્ષિર્નગરીં પ્રાપ્ય પાર્થિવઃ। વસતે સ મહાતેજાઃ સ્ફીતાયાં વૈ નરાધિપઃ ।। ૩૦.

સૂતે કહ્યું: રાજર્ષિ દિવોદાસે શહેર પ્રાપ્ત કરી, એ મહાપ્રભાવી રાજાએ સમૃદ્ધ શહેરમાં વસવાટ કર્યો.

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ કૃતદારો મહેશ્વરઃ। દેવ્યાઃ સ પ્રિયકામસ્તુ વસાનશ્ચ સુરાન્તિકે ।। ૩૦.

એ જ સમયે મહેશ્વરે પોતે પસંદ કરેલી પ્રિય પત્ની સાથે દેવીઓમાં રહી રહ્યો હતો.

દેવાજ્ઞયા પારિષદા વિશ્વરૂપાસ્તપોધનાઃ। પૂર્વોક્તૈ રૂપવિશેષસ્તોષયન્તિ મહેશ્વરીમ્ ।। ૩૦.

દેવતાઓના આદેશથી, વિવિધ રૂપ ધરાવતા અને તપસ્યાથી સમૃદ્ધ એવા પરિષદો, અગાઉ વર્ણવ્યા પ્રમાણે, મહેશ્વરીને પ્રસન્ન કરતા.

હૃષ્યતિ તૈર્મહાદેવો મેના નૈવ તુ હૃષ્યતિ। જુગુપ્સતે સા નિત્યઞ્ચ દેવં દેવીં તથૈવ ચ ।। ૩૦.

મહાદેવ તો એના કારણે આનંદિત થયા, પણ મેનાએ આનંદ અનુભવ્યો નહીં; એ સતત દેવ અને દેવી બંનેમાં ખામી શોધતી રહી.

મમ પાર્શ્વે ત્વનાચારસ્તવ ભર્ત્તા મહેશ્વરઃ। દરિદ્રઃ સર્વ એવેહ અક્લિષ્ટં લડતેઽનઘે ।। ૩૦.

"મારા બાજુએ તારો પતિ મહેશ્વર યોગ્ય નથી; એ અહીં બધે ગરીબ છે, છતાં નિર્વિઘ્ને રહે છે, હે નિર્દોષી."

માત્રા તથોક્તા વચસા સ્ત્રીસ્વબાવાન્નચાક્ષમત્। સ્મિતં કૃત્વા તુ વરદા હરપાર્શ્વમથાગમત્ ।। ૩૦.

માતાએ આમ કહ્યું ત્યારે, સ્ત્રીસ્વભાવને કારણે એ સહન કરી શકી નહીં; પણ સ્મિત કરીને, એ વરદાયિની હરાના બાજુએ ગઈ.

વિષણ્ણવદના દેવી મહાદેવમભાષત। નેહ વત્સ્યામ્યહં દેવ નય માં સ્વં નિવેશનમ્ ।। ૩૦.

મૂંઝાયેલો ચહેરો લઈને દેવી મહાદેવને બોલી: "હે દેવ, હું અહીં નહીં રહી શકું; મને તમારા ઘરે લઈ જાઓ."

તથોક્તસ્તુ મહાદેવઃ સર્વાંલ્લોકાનવેક્ષ્ય હ। વાસાર્થં રોચયામાસ પૃથિવ્યાં તુ દ્વિજોત્તમાઃ। વારાણસીં મહાતેજાઃ સિદ્ધક્ષેત્રં મહેશ્વરઃ ।। ૩૦.

આ રીતે કહેતાં, મહાદેવે બધા લોકોએ નિહાળી, વસવાટ માટે પૃથ્વી પર, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, તેજસ્વી વારાણસી, પવિત્ર ક્ષેત્ર પસંદ કર્યું.

દિવો દાસેન તાં જ્ઞાત્વા નિવિષ્ટાન્નગરીં ભવઃ। પાર્શ્વાસ્થં સ સમાહૂય ગણેશં ક્ષેમકં બ્રવીત્ ।। ૩૦.

દિવોદાસે એ શહેરમાં વસ્યો છે એ જાણીને, ભવએ પોતાના બાજુએ ઉભેલા ગણેશને બોલાવી, રક્ષકને કહ્યું.

ગણેશ્વર પુરીઙ્ગત્વા સૂન્યાં વારાણસીં કુરુ। મૃદુના ચાબ્યુપાયેન અતિવીર્યઃ સ પાર્થિવઃ ।। ૩૦.

"હે ગણેશ્વર, શહેરમાં જઈને વારાણસી ખાલી કરી દો; એ રાજા બહુ શક્તિશાળી છે, તેથી નમ્ર રીતે કામ લો."

તતો ગત્વા નિકુમ્ભસ્તુ પુરીં વારાણસીં પુરા । સ્વપ્ને સન્દર્શયામાસ મઙ્કનં નામ નાપિતમ્ ।। ૩૦.

પછી નિકુંભ વારમાં વારમાં વારાણસી શહેરમાં ગયો અને સ્વપ્નમાં મંકન નામના નાપિતને દેખાયો.

શ્રેયસ્તેઽહં કરિષ્યામિ સ્થાનં મે રોચયાનઘ। મદ્રૂપાં પ્રતિમાં કૃત્વા નગર્ય્યન્તે નિવેશય ।। ૩૦.

"હું તને કલ્યાણ આપું છું; મારા માટે કોઈ સ્થાન પસંદ કર, હે નિર્દોષ. મારી જેમ પ્રતિમા બનાવી, શહેરમાં સ્થાપિત કર."

તથા સ્વપ્ને યથા દૃષ્ટં સર્વં કારિતવાન્ દ્વિજાઃ। નગરીદ્વાર્યનુજ્ઞાપ્ય રાજાનન્તુ યથાવિધિ ।। ૩૦.

જેમ સ્વપ્નમાં જોયું હતું, એમ બધું કરાવ્યું, હે દ્વિજો; રાજાની પરવાનગી નિયમ મુજબ મેળવી.

પૂજા તુ મહતી ચૈવ નિત્યમેવ પ્રયુજ્યતે। ગન્ધૈર્ધૂપૈશ્ચ માલ્યૈશ્ચ પ્રેક્ષણીયૈસ્તથૈવ ચ ।। ૩૦.

ત્યાં રોજ મહાન પૂજા થાય છે, સુગંધ, ધૂપ, ફૂલો અને અન્ય સુંદર ચીજોથી.

અન્નપ્રદાનયુક્તૈશ્ચ અત્યદ્ભુતમિવાભવત્। એવં સમ્પૂજ્યતે તત્ર નિત્યમેવ ગણેશ્વરઃ ।। ૩૦.

અન્નદાનથી ત્યાં અદ્ભુત રીતે ચમત્કાર થયો; એ રીતે ત્યાં ગણેશ્વરજીની હંમેશા પૂજા થાય છે.

તતો વરસહસ્રાણિ નગરાણાં પ્રયચ્છતિ । પુત્રાન્ હિરણ્યમાયૂંષિ સર્વ્વકામાંસ્તથૈવ ચ ।। ૩૦.

પછી તે શહેરોને હજારો આશીર્વાદ આપે છે: પુત્રો, સોનુ, દીર્ઘ આયુષ્ય અને દરેક ઈચ્છિત વસ્તુઓ પણ આપે છે.