વાયુપુરાણમ્

વિશ્વાયુશ્ચ શતાયુશ્ચ ગતાયુશ્ચોર્વશીસુતાઃ। અમાવસોસ્તુ વૈ જાતો ભીમો રાજાથ વિશ્વજિત્ ।। ૨૯.

વિશ્વાયુ, શતાયુ અને ગતાયુ ઉર્વશી ના પુત્રો હતા. અમાવસુમાંથી ભીમ નામે રાજા જન્મ્યા, અને પછી વિશ્વજિત થયો.

શ્રીમાન્ ભીમસ્ય દાયાદો રાજાસીત્કાઞ્ચનપ્રભઃ। વિદ્વાંસ્તુ કાઞ્ચનસ્યાપિ સુહોત્રોઽભૂન્મહાબલઃ ।। ૨૯.

ભીમના પુત્ર કાંચનપ્રભ રાજા થયા, અને કાંચનના વિદ્વાન તથા પરાક્રમી પુત્ર સુહોત્ર થયો.

સુહોત્રસ્યાભજ્જહ્નુઃ કેશિકાગર્ભસમ્ભવઃ। પ્રતિગત્ય તતો ગઙ્ગા વિતતો યજ્ઞકર્મ્મણિ ।। ૨૯.

સુહોત્રનો પુત્ર જહ્નુ હતો, જે કેશિકા ના ગર્ભમાંથી જન્મ્યો હતો. પછી તેણે યજ્ઞ કર્યો અને ગંગા નદી વહેવા લાગી.

પ્લાવયામાસ તં દેશં ભાવિનોઽર્થસ્ય દર્શનાત્। ગઙ્ગયા પ્લાવિતં દૃષ્ટ્વા યજ્ઞવાટં સમન્તતઃ ।। ૨૯.

આગળના હિત માટે ગંગાએ એ દેશને પૂરથી ભરાઈ દીધો. ગંગા દ્વારા આખો યજ્ઞવાટ પાણીમાં ડૂબેલો જોઈને,

સૌહોત્રિર્વરદઃ ક્રુદ્ધો ગઙ્ગાં સંરક્તલોચનઃ। અસ્ય ગઙ્ગેઽવલેપસ્ય સદ્યઃ ફલમવાપ્નુહિ ।। ૨૯.

સુહોત્રનો પુત્ર, ક્રોધથી લાલ આંખોવાળો વરદ, ગંગાને કહ્યો: 'હવે તારા અહંકારનું ફળ તને તરત જ મળે!'

એતત્તે વિફલં સર્વ્વં પીતમમ્ભઃ કરોમ્યહમ્। રાજર્ષિણા તતઃ પીતાં ગઙ્ગાં દૃષ્ટ્વા સુરર્ષયઃ ।। ૨૯.

'હવે તું જે કર્યું તે બધું વ્યર્થ છે; હું તારો બધો પાણી પી જઇશ,' એમ તેણે કહ્યું. જ્યારે રાજર્ષિએ ગંગા પી લીધી, ત્યારે દેવો અને ઋષિઓએ,

ઉપનિન્યુર્મહાભાગા દુહિતૃત્વેન જાહ્નવીમ્। યૌવનાશ્વસ્ય પૌત્રીન્તુ કાવેરીઞ્જહ્નુરાવહત્ ।। ૨૯.

પવિત્રજનો જહ્નવીને તેની પુત્રી તરીકે લાવ્યા; અને જહ્નુએ યુવનાશ્વની પૌત્રી કાવેરીને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

યુવનાશ્વસ્ય શાપેન ગઙ્ગા યેન વિનિર્મમે । કાવેરીં સરિતાં શ્રેષ્ઠાં જહ્નુભાર્ય્યામનિન્દિતામ્ ।। ૨૯.

યુવનાશ્વના શાપથી ગંગાનો જન્મ થયો; કાવેરી, સર્વ શ્રેષ્ઠ નદીઓમાંની, જહ્નુની નિર્દોષ પત્ની બની.

જહ્નુશ્ચ દયિતં પુત્રં સુહોત્રં નામ ધાર્મિકમ્। કાવેર્ય્યાં જનયામાસ અજકસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૨૯.

જહ્નુએ કાવેરીથી સુહોત્ર નામે એક પ્રિય અને ધર્મનિષ્ઠ પુત્રને જન્મ આપ્યો; અને તેનો પુત્ર અજક હતો.

અજકસ્ય તુ દાયાદો બલાકાશ્વો મહાયશાઃ। બભૂવુશ્ચ ગયઃ શીલઃ કુશસ્તસ્યાત્મજઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૯.

અજકનો પ્રતિષ્ઠિત વારસદાર બલાકાશ્વ થયો; ગયા, જે પોતાના સારા સ્વભાવ માટે પ્રસિદ્ધ હતો, તેનો પુત્ર હતો, અને કુશ ગયાનો પુત્ર ગણાય છે.

કુશપુત્રા બભૂવુશ્ચ ચત્વારો વેદવર્ચસઃ। કુશાશ્વઃ કુશનાભશ્ચ અમૂર્ત્તારયશોવસુઃ ।। ૨૯.

કુશના ચાર પુત્રો થયા, બધા વૈદિક તેજ ધરાવતા: કુશાશ્વ, કુશનાભ, અમૂર્ત અને અરશોવસુ.

કુશસ્તમ્બસ્તપસ્તેપે પુત્રાર્થી રાજસત્તમઃ। પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે વૈ શતક્રતુમપશ્યત ।। ૨૯.

કુશસ્તંભ, શ્રેષ્ઠ રાજા, પુત્રની ઈચ્છાથી કઠોર તપ કર્યાં; હજારો વર્ષ પૂર્ણ થયા ત્યારે તેણે શતક્રતુને જોયો.

તમુગ્રતપસં દૃષ્ટ્વા સહસ્રાક્ષઃ પુરન્દરઃ। સમર્થઃ પુત્રજનને સ્વયમેવાસ્ય શાશ્વતઃ ।। ૨૯.

તેના ઘોર તપસ્યાને જોઈને, હજારો આંખોવાળા પુરંદર પોતે પુત્રદાન માટે સક્ષમ થયો.

પુત્રત્વં કલ્પયામાસ સ્વયમેવ પુરન્દરઃ। ગાધિર્નામાભવત્પુત્રઃ કૌશિકઃ પાકશાસનઃ ।। ૨૯.

પુરંદરે પોતે પુત્રરૂપ ધારણ કર્યો; તેથી ગાધિ, જેને કૌશિક પણ કહે છે, જન્મ્યો.

પૌરુકુત્સાભવદ્ભાર્યા ગાધિસ્તસ્યામજાયત। પૂર્વ્વં કન્યાં મહાભાગાં નામ્ના સત્યવતીં શુભામ્। તાં ગાધિપુત્રઃ કાવ્યાય ઋચીકાય દદૌ પ્રભુઃ ।। ૨૯.

ગાધિની પત્ની પૌરુકુત્સ વંશની હતી, અને તેના ગર્ભમાંથી ગાધિ જન્મ્યો. પહેલા, તેને સત્યવતી નામની શુભ અને પુણ્યવતી પુત્રી હતી, જેને ગાધિએ ઋચીક ઋષિને આપી.

તસ્યાં પુત્રસ્તુ વૈ ભર્ત્તા ભાર્ગવો ભૃગુનન્દનઃ। પુત્રાર્થે સાધયામાસ ચરું ગાધેસ્તથૈવ ચ ।। ૨૯.

તેમાંથી ભૃગુ વંશના ભારગવ ઋષિ પતિ થયા; પુત્રપ્રાપ્તિ માટે તેમણે ગાધિ માટે પણ યજ્ઞની ચરું તૈયાર કરી.

તથા ચાહૂય સુધૃતિઋચીકો ભાર્ગવસ્તદા। ઉપયોજ્યશ્ચરુરયં ત્વયા માત્રા ચ તેશુભે ।। ૨૯.

પછી ધીરજવાળા ઋચીક ભારગવએ તેમને બોલાવી કહ્યું: 'આ ચરું તું અને તારી માતા, હે શુભે, ઉપયોગમાં લેશો.'

તસ્યાં જનિષ્યતે પુત્રો દીપ્તિમાન્ ક્ષત્રિયર્ષભઃ। અજેયઃ ક્ષત્રિયૈર્યુદ્ધે ક્ષત્રિયર્ષભસૂદનઃ ।। ૨૯.

એ સ્ત્રીમાંથી એક તેજસ્વી અને કષ્ટ્રીયોમાં શ્રેષ્ઠ પુત્ર જન્મશે, જે યુદ્ધમાં કષ્ટ્રીયો દ્વારા અજય રહેશે અને કષ્ટ્રીય વીરોને સંહારનાર બનશે.

તવાપિ પુત્રં કલ્યાણિ ધૃતિન્તં તપોધનમ્। શમાત્મકં દ્વિજશ્રેષ્ઠં ચરુરેષ વિધાસ્યતિ ।। ૨૯.

હે શુભે, તને પણ એક પુત્ર મળશે, જે ધીર, તપમાં નિષ્ણાત, શાંત સ્વભાવનો અને દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ હશે.

એવમુક્ત્વા તુ તાં ભાર્ય્યામૃચીકો ભૃગુનન્દનઃ। તપસ્યાભિરતો નિત્યમરણ્યં પ્રવિવેશ હ ।। ૨૯.

આ રીતે પત્નીને કહીને, ભૃગુના વંશજ ઋચીક તપમાં લીન રહી, હંમેશા જંગલમાં તપ કરવા માટે ગયા.

ગાધિઃ સદારસ્તુ તદા ઋચીકાશ્રમમભ્યગાત્। તીર્થયાત્રાપ્રસઙ્ગેન સુતાં દ્રષ્ટું નરેશ્વરઃ ।। ૨૯.

તે સમયે ગાધિ પોતાની પત્ની સાથે તીર્થયાત્રાના બહાને, પોતાની દીકરીને જોવા માટે ઋચીકના આશ્રમમાં આવ્યા.

ચરુદ્વયં ગૃહીત્વા તુ ઋષેઃ સત્યવતી સદા। ભર્ત્તુર્વચનમવ્યગ્રા હૃષ્ટા માત્રે ન્યવેદયત્ ।। ૨૯.

સત્યવતી, જે હંમેશા પતિવ્રતા હતી, ઋષિ દ્વારા તૈયાર કરેલા બંને ચરુ લઈને, આનંદપૂર્વક અને નિઃશંકપણે પોતાની માતાને એ વિશે કહ્યું.

માતા તુ તસ્યૈ દૈવેન દુહિત્રે સ્વં ચરું દદૌ । તસ્યાશ્ચરુમથાજ્ઞાનાદાત્મનઃ સા ચકાર હ ।। ૨૯.

માતાએ દૈવયોગે પોતાનો ચરુ દીકરીને આપી દીધો; અને સત્યવતીએ અજ્ઞાનવશે પોતાનો ચરુ પોતે જ તૈયાર કર્યો.

અથ સત્યવતી ગર્ભં ક્ષત્રિયાન્તકરં શુભમ્। ધારયામાસ દીપ્તેન વપુષા ઘોરદર્શના ।। ૨૯.

પછી સત્યવતીએ એક એવો શુભ ગર્ભ ધારણ કર્યો, જે કષ્ટ્રીયોનો વિનાશક હતો, તેજસ્વી રૂપવાળો અને ભયાનક દેખાવ ધરાવતો હતો.

તમૃચીકસ્તતો દૃષ્ટ્વા યોગેનાપ્યનુમૃશ્ય ચ। તદાબ્રવીદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ સ્વાં ભાર્ય્યાં વરવર્ણિનીમ્ ।। ૨૯.

ઋચીકએ આ જોઈને અને યોગબળથી જાણીને, પછી પોતાની સુંદર પત્નીને, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, આ રીતે કહ્યું.

માતુઃ સિદ્ધ્યતિ તે ભદ્રે ચરુવ્યત્યાસહેતુના। જનિષ્યતિ હિ પુત્રસ્તે ક્રૂરકર્માતિદારુણઃ ।। ૨૯.

હે ભદ્રે, ચરુની અદલાબદલીના કારણે તારી માતાને સિદ્ધિ મળશે; અને તારો પુત્ર ક્રૂર કર્મોવાળો અને અત્યંત ભયાનક જન્મશે.

માતા જનિષ્યતે વાપિ તથાભૂતં તપોધનમ્ । વિશ્વં હિ બ્રહ્મ તપસા મયા તત્ર સમર્પિતમ્ ।। ૨૯.

તારી માતા પણ એવો તપસ્વી પુત્ર જન્માવશે; કેમ કે મેં મારા તપથી આખું બ્રહ્મા ત્યાગી દીધું છે.

એવમુક્તા મહાભાગા ભર્ત્રા સત્યવતી તદા। પ્રસાદયામાસ પતિં સુતો મે નેદૃશો ભવેત્। બ્રાહ્મણાપસદસ્ત્વન્ય ઇત્યુક્તો મુનિરબ્રવીત્ ।। ૨૯.

પતિએ આ રીતે કહ્યાબાદ, મહાભાગ્યવતી સત્યવતીએ પતિને પ્રસન્ન કરવા વિનંતી કરી: 'મારો પુત્ર આવો ન થાય, બીજો બ્રાહ્મણોમાં અપવિત્ર થાવો,' ત્યારે મુનિએ ઉત્તર આપ્યો.

નૈષ સઙ્કલ્પિતઃ કામો મયા ભદ્રે તથા ત્વયા । ઉગ્રકર્મા ભવેત્ પુત્રઃ પિતુર્માતુશ્ચ કારણાત્ ।। ૨૯.

હે ભદ્રે, ન તો મેં અને ન તો તું આવું ઈચ્છ્યું હતું; તારો પુત્ર પિતા અને માતા બંનેના કારણે ઉગ્ર કર્મોવાળો થશે.