વાયુપુરાણમ્

સહસા યોગમેષ્યામિ યુષ્માકં કાર્યસિદ્ધયે। એવમુક્ત્વા ગતસ્તત્ર પ્રતિષ્ઠાનં મહાયશાઃ ।। ૨૯.

'તમારો કામ પૂરું થાય એ માટે હું અચાનક આવી જઈશ.' એવું કહીને એ મહાન યશસ્વી ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.

સ નિશાયામથાગમ્ય મેષમેકં જહાર વૈ। માતૃવદ્વર્ત્તતે સા તુ મેષયોશ્ચારુહાસિની ।। ૨૯.

પછી રાતે એ આવ્યો અને એક ઘેટું લઈ ગયો; એ સુંદર મુખવાળી સ્ત્રીએ એ ઘેટાંને પોતાનું બાળક સમજી વર્તન કર્યું.

ગન્ધર્વાગમનં જ્ઞાત્વા શયનસ્થા યશસ્વિની। રાજાનમબ્રવીત્સા તુ પુત્રો મે હ્રિયતેતિ વૈ ।। ૨૯.

ગંધર્વો આવ્યા એ જાણીને, એ યશસ્વિ સ્ત્રી શયન પર રહીને રાજાને કહ્યું, 'મારું બાળક લઈ જવામાં આવી રહ્યું છે.'

એવમુક્તો વિનિશ્ચિત્ય નગ્નસ્તિષ્ઠતિ વૈ નૃપઃ । નગ્નં દ્રક્ષ્યતિ માં દેવી સમયો વિતથો ભવેત્ ।। ૨૯.

આ રીતે કહેતાં રાજાએ વિચાર કરીને, નગ્ન ઊભો રહ્યો; 'મારે નગ્ન જોવાશે તો શરત તૂટી જશે' એમ વિચાર્યું.

તતો ભૂયસ્તુ ગન્ધર્વ્વા દ્વિતીયં મેષમાદદુઃ। દ્વિતીયેઽપહૃતે મેષે ઐલં દેવી તમબ્રવીત્ ।। ૨૯.

પછી ગંધર્વોએ બીજું ઘેટું પણ લઈ લીધું; બીજું ઘેટું પણ લઈ ગયા ત્યારે રાણી એઇલને કહ્યું,

પુત્રૌ મમ હૃતૌ રાજન્નનાથાયા ઇવ પ્રભો। એવમુક્તસ્તદોત્થાય નગ્નો રાજા પ્રધાવિતઃ ।। ૨૯.

'હે રાજા, મારા બંને બાળકો લઈ ગયા, હવે હું અનાથ થઈ ગઈ છું.' એમ કહી, રાજા ઊભો થયો અને નગ્ન દોડ્યો.

મેષાબભ્યાં પદવીં રાજન્ ગન્ધર્વ્વૈર્વ્યુત્થિતામથ। ઉત્પાદિતા તુ મહતી માયા તદ્ભવનં મહત્ ।। ૨૯.

ઘેટાંઓના પગલાંઓનો પીછો કરીને, ગંધર્વોએ મોટી માયા અને ભવ્ય મહેલ ઊભું કર્યું.

પ્રકાશિતન્તુ સહસા તતો નગ્નમવેક્ષ્ય સા। નગ્નં દૃષ્ટ્વા તિરોઽભૂત્સા અપ્સરા કામરૂપિણી ।। ૨૯.

એ રીતે અચાનક બધું દેખાતું થયું, અને એએ રાજાને નગ્ન જોયો; નગ્ન જોઈને, કામરૂપ ધારણ કરનારી અપ્સરા અદૃશ્ય થઈ ગઈ.

તિરોભૂતાન્તુ તાં જ્ઞાત્વા ગન્ધર્વાસ્તત્ર તાવુભૌ। મેષૌ ત્યક્ત્વા ચ તે સર્વે તત્રૈવાન્તર્હિતાભવન્ ।। ૨૯.

એ અપ્સરા અદૃશ્ય થઈ ગઈ એ જાણીને, ગંધર્વોએ બંને ઘેટાં છોડી દીધાં અને બધા ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

ઉત્સૃષ્ટાવુરણૌ દૃષ્ટ્વા રાજા ગૃહ્યાગતઃ પ્રભુઃ। અપશ્યંસ્તાં તુ વૈ રાજા વિલલાપ સુદુઃખિતઃ ।। ૨૯.

બે ઘેટાં છૂટેલા જોઈને, રાજા ઘરે પાછો ગયો; પણ એને એ સ્ત્રી દેખાઈ નહીં, તો એ ખૂબ દુઃખી થઈને રડવા લાગ્યો.

ચચાર પૃથિવીં ચૈવ માર્ગમાણસ્તતસ્તતઃ। અથાપશ્યચ્ચ તાં રાજા કુરુક્ષેત્રે મહાબલઃ ।। ૨૯.

એ પછી રાજા આખી ધરતી પર અહીં-ત્યાં શોધતો ફર્યો; અને પછી એ મહાબલી રાજાએ કુરુક્ષેત્રમાં એને જોયી.

પ્લક્ષતીર્થે પુષ્કરિણ્યાં વિગાઢેનામ્બુનાપ્લુતામ્। ક્રીડન્તીમપ્સરોભિશ્ચ પઞ્ચભિઃ સહ શોભનામ્ ।। ૨૯.

પલક્ષ તીર્થ પાસે, કમળોથી ભરેલી સરોવર માં, તે જળમાં ઊંડે ઉતરી અને પાંચ સુંદર અપ્સરાઓ સાથે રમવા લાગી.

અપશ્યત્સા તતઃ સુભ્રૂ રાજાનમવિદૂરતઃ। ઉર્વશી તાઃ સખીઃ પ્રાહ અયં સ પુરુષોત્તમઃ ।। ૨૯.

પછી સુંદર ભ્રૂવાળી ઉર્વશીએ નજીકમાં રાજાને જોયો અને પોતાની સખીઓને કહ્યું: 'આ જ એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ છે.'

યસ્મિન્નહમવાત્સં હિ દર્શયામાસ તં નૃપમ્ । તત આવિર્બભૂવુસ્તાઃ પઞ્ચચૂડાપ્સરાસ્તુ તાઃ ।। ૨૯.

'હું ક્યારેક જેને મળતી હતી એ રાજા આ છે,' એમ બતાવ્યું, અને ત્યારબાદ પાંચ ચૂડાવાળી અપ્સરાઓ ત્યાં દેખાઈ.

દૃષ્ટ્વા તુ રાજા તાં પ્રીતઃ પ્રલાપાન્ કુરુતે બહૂન્। આયાહિ તિષ્ઠ મનસા ઘોરે વચસિ તિષ્ઠ હે ।। ૨૯.

રાજાએ તેને જોઈને આનંદિત થઈ અનેક મીઠા શબ્દો કહ્યા: 'આવો, અહીં રહો, મારા મનમાં રહો, મારા વચનમાં રહો, હે સુંદરિ.'

એવમાદીનિ સૂક્ષ્માણિ પરસ્પરમભાષત। ઉર્વ્વશી ત્વબ્રવીચ્ચૈલં સગર્ભાહં ત્વયા પ્રભો ।। ૨૯.

આ રીતે તેઓ એકબીજાથી નાજુક વાતો કરતા રહ્યા; પણ ઉર્વશીએ ઇલાને કહ્યું: 'પ્રભુ, હું તારી દયા થી ગર્ભવતી છું.'

સંવત્સરાત્ કુમારસ્તે ભવિતા નવ સંશયઃ। નિશામેકાન્તુ વૈ રાજા હ્યવસત્તુ તયા સહ ।। ૨૯.

'એક વર્ષ પછી તારો પુત્ર જન્મશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.' રાજાએ તે રાત્રે એકાંતમાં તેના સાથે વિતાવી.

સમ્પ્રહૃષ્ટો જગામાથ સ્વપુરન્તુ મહાયશાઃ। ગતે સંવત્સરે રાજા ઉર્વ્વશીં પુનરાગમત્ ।। ૨૯.

ખુશ થઈને, પ્રસિદ્ધ રાજા પોતાના શહેરે પાછો ગયો; વર્ષ પૂરું થતાં, તે ફરી ઉર્વશી પાસે આવ્યો.

ઉષિત્વા તુ તયા સાર્દ્ધમેકરાત્રં મહામનાઃ। કામાર્ત્તશ્ચા બ્રવીદ્દીનો ભવ નિત્યં મમેતિ વૈ ।। ૨૯.

તેની સાથે એક રાત્રિ વિતાવીને, મહાન મનવાળો રાજા કામથી વ્યાકુળ થઈ દુઃખી થઈને બોલ્યો: 'તુ હંમેશા મારી સાથે રહે.'

ઉર્વ્વશ્યથાબ્રવીચ્ચૈલં ગન્ધર્વાસ્તે વરં દદુઃ। તં વૃણીષ્વ મહારાજ બ્રૂહિ ચૈતાંસ્ત્વમેવ હિ ।। ૨૯.

પછી ઉર્વશીએ ઇલાને કહ્યું: 'ગંધર્વોએ તને વરદાન આપ્યું છે; હે મહારાજ, તું જે ઈચ્છે તે પસંદ કર અને તેમને પોતે કહી દે.'

વૃણે નિત્યં હિ સાલોક્યં ગન્ધર્વાણાં મહાત્મનામ્। તથેત્યુક્ત્વા વરં વવ્રે ગન્ધર્વાશ્ચ તથાસ્ત્વિતિ ।। ૨૯.

'હું મહાન આત્માવાળા ગંધર્વો સાથે હંમેશા રહેવું પસંદ કરું છું.' એમ કહી, તેણે વરદાન માંગ્યું, અને ગંધર્વોએ કહ્યું: 'એ જ થાઓ.'

સ્થાલીમગ્નેઃ પૂરયિત્વા ગન્ધર્વ્વાશ્ચ તમબ્રુવન્। અનેન ઇષ્ટ્વા લોકન્તં પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં નરાધિપ ।। ૨૯.

ગંધર્વોએ અગ્નિ માટે પાત્ર ભરીને કહ્યું: 'આથી યજ્ઞ કરીને, હે રાજા, તું સર્વોચ્ચ લોકને પ્રાપ્ત કરશે.'

તમાદાય કુમારન્તુ નગરાયોપચક્રમે। નિઃક્ષિપ્ય તમરણ્યાઞ્ચ સ પુત્રન્તુ ગૃહં યયૌ ।। ૨૯.

પુત્રને લઈને તે શહેર તરફ ચાલ્યો; તેને જંગલમાં મૂકી, પોતે ઘરે ગયો.

પુનરાદાય દૃશ્યાગ્નિમશ્વત્થં તત્ર દૃષ્ટવાન્। સમીપતસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા હ્યશ્વત્થં તત્ર વિસ્મિતઃ ।। ૨૯.

પછી ફરીથી અગ્નિ લઈને, તેણે ત્યાં અશ્વત્થ વૃક્ષ જોયું; નજીક જઈને એ અશ્વત્થને જોઈને તે આશ્ચર્યચકિત થયો.

ગન્ધર્વ્વેભ્યસ્તથાખ્યાતુમગ્નિના ગાં ગતસ્તુ સઃ । શ્રુત્વા તમર્થમશિલમરણિં તુ સમાદિશત્ ।। ૨૯.

પછી તે ગંધર્વો પાસે અગ્નિ સાથે ગયો અને વાત કહી; એ સાંભળીને અગ્નિએ અશ્વત્થની લાકડીમાંથી અરણિ બનાવવાનો ઉપદેશ આપ્યો.

અશ્વત્થાદરણિં કૃત્વા મથિત્વાગ્નિં યથાવિધિ। તેનેષ્ટ્વા તુ સલોકં નઃ પ્રાપ્સ્યસિ ત્વં નરાધિપ। મથિત્વાગ્નિં ત્રિધા કૃત્વા હ્યયજત્સ નરાધિપઃ ।। ૨૯.

અશ્વત્થની અરણિ બનાવી, નિયમ પ્રમાણે અગ્નિ ઉત્પન્ન કરી; એથી યજ્ઞ કરીને, હે રાજા, તું અમારા લોકને પ્રાપ્ત કરશ. અગ્નિને ત્રણ ભાગે વિભાજિત કરી, રાજાએ યજ્ઞ કર્યો.

ઇષ્ટ્વા યજ્ઞૈર્બહુવિધૈર્ગતસ્તેષાં સલોકતામ્। વાસાય ચ સ ગન્ધર્વ્વસ્ત્રેતાયાં સ મહારથઃ। એકોઽગ્નિઃ પૂર્વમાસીદ્વૈ ઐલસ્ત્રીંસ્તાનકલ્પયત્ ।। ૨૯.

વિવિધ યજ્ઞો કરીને, તેણે ગંધર્વોના લોકને પ્રાપ્ત કર્યો. ત્રેતાયુગમાં એ મહાન રથસ્વાર ગંધર્વ ત્યાં વસતો હતો; પહેલાં એક જ અગ્નિ હતો, અને ઇલાએ એ સ્ત્રીઓની સ્થાપના કરી.

એવંપ્રભાવો રાજાસીદૈલસ્તુ દ્વિજસત્તમાઃ। દેશે પુણ્યતમે ચૈવ મહર્ષિભિરલંકૃતે ।। ૨૯.

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજગણ, એ રાજા ઇલા એવો શક્તિશાળી હતો, પવિત્ર ભૂમિમાં, મહર્ષિઓથી શોભાયમાન.

રાજ્યં સ કારયામાસ પ્રયાગે પૃથિવી પતિઃ। ઉત્તરે યામુને તીરે પ્રતિષ્ઠાને મહાયશાઃ ।। ૨૯.

એ પૃથ્વીના સ્વામી રાજાએ પ્રયાગમાં, યમુનાના ઉત્તર કાંઠે, પ્રતિષ્ઠાનમાં પોતાનું રાજ્ય સ્થાપ્યું.