વાયુપુરાણમ્

ઋષય ઊચુઃ।। ગન્ધર્વા ચોર્વશી દેવી રાજાનં માનુષં કથમ્। દેવાનુત્સૃજ્ય સમ્પ્રાપ્તા તન્નો બ્રૂહિ બહુશ્રુત ।। ૨૯.

ઋષિઓએ પૂછ્યું: હે વિદ્વાન, ગંધર્વોમાં દેવીઓ જેવી ઉર્વશી દેવોને છોડીને માનવ રાજા પાસે કેમ આવી? અમને કહો.

સૂત ઉવાચ।। બ્રહ્મશાપાભિભૂતા સા માનુષં સમુપસ્થિતા। ઐલં તુ તં વરારોહા સમયેન વ્યવસ્થિતા ।। ૨૯.

સૂતે કહ્યું: બ્રહ્માના શ્રાપથી પીડાઈ, સુંદર ઉર્વશી મનુષ્ય પુરૂરવા પાસે નિશ્ચિત શરતો સાથે આવી.

આત્મનઃ શાપમોક્ષાર્થં નિયમં સા ચકાર તુ । અનગ્નદર્શનઞ્ચૈવ અકામાત સહ મૈથુનમ્ ।। ૨૯.

શ્રાપમાંથી મુક્ત થવા માટે, તેણે નિયમ રાખ્યો કે તે અગ્નિ દ્વારા જોવાઈ નહીં અને ઇચ્છા વિના મિલન નહીં કરે.

દ્વૌ મેષૌ શયનાભ્યાશે સ તાવદ્ વ્યવતિષ્ઠતે। ઘૃતમાત્રં તથાહારઃ કાલમેકન્તુ પાર્થિવ ।। ૨૯.

શયન પાસે બે ઘેટાં રાખવાના અને માત્ર ઘી જેટલું જ ખોરાક લેવો, એ સમયની શરત છે, રાજા.

યદ્યેષ સમયો રાજન્ યાવત્કાલઞ્ચ તે દૃઢમ્। તાવત્કાલન્તુ વત્સ્યામિ એષ નઃ સમયઃ કૃતઃ ।। ૨૯.

હે રાજા, જો તું આ શરત મજબૂતપણે જાળવીશ અને જેટલો સમય તારે ઇચ્છો હોય તેટલો સમય હું અહીં રહીશ; આ જ અમારી શરત છે.

તસ્યાસ્તં સમયં સર્વં સ રાજા પર્યપાલયત્। એવં સા ચાવસત્ તસ્મિન્ પુરૂરવસિ ભામિની ।। ૨૯.

રાજાએ એ બધી શરતો સાચવી રાખી; એ રીતે તેજસ્વિ સ્ત્રી પુરૂરવასთან રહી.

વર્ષાણ્યથ ચતુઃષષ્ટિં તદ્ભક્ત્યા શાપમોહિતા। ઉર્વશી માનુષં પ્રાપ્તા ગન્ધર્વ્વા શ્ચિન્તયાન્વિતાઃ ।। ૨૯.

ચૌસઠ વર્ષ સુધી ઉર્વશી, શ્રાપથી ભ્રમિત છતાં ભક્તિપૂર્વક, માનવ રૂપે રહી; ગંધર્વો ચિંતામાં પડ્યા.

ગન્ધર્વ્વા ઊચુઃ। ચિન્તયધ્વં મહાભાગા યથા સા તુ વરાઙ્ગના। આગચ્છેત્તુ પુનર્દ્દેવાનુર્વશી સ્વર્ગભૂષણા ।। ૨૯.

ગંધર્વોએ કહ્યું: 'હે ભાગ્યશાળી મિત્રો, વિચાર કરો કે એ સુંદર ઉર્વશી, સ્વર્ગની શોભા, ફરી દેવતાઓ પાસે કેવી રીતે પાછી જાય.'

તતો વિશ્વાવસુર્નામ તત્રાહ વદતાં વરઃ। તયા તુ સમયસ્તત્ર ક્રિયમાણો મતોઽનઘઃ ।। ૨૯.

પછી વિશ્વાવસુએ ત્યાં કહ્યું: 'એની સાથે જે શરત રાખવામાં આવી હતી, એ નિર્દોષ ગણાય છે.'

સમયન્યુત્ક્રમાત્ સા વૈ રાજાનં ત્યક્ષ્યતે યથા। તદહં વચ્મિ વઃ સર્વં યથા ત્યક્ષ્યતિ સા નૃપમ્ ।। ૨૯.

'જ્યારે એ શરત તૂટશે, ત્યારે એ રાજાને છોડી દેશે; હું તમને કહું છું કે એ રાજાને કેવી રીતે છોડી દેશે.'

સહસા યોગમેષ્યામિ યુષ્માકં કાર્યસિદ્ધયે। એવમુક્ત્વા ગતસ્તત્ર પ્રતિષ્ઠાનં મહાયશાઃ ।। ૨૯.

'તમારો કામ પૂરું થાય એ માટે હું અચાનક આવી જઈશ.' એવું કહીને એ મહાન યશસ્વી ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.

સ નિશાયામથાગમ્ય મેષમેકં જહાર વૈ। માતૃવદ્વર્ત્તતે સા તુ મેષયોશ્ચારુહાસિની ।। ૨૯.

પછી રાતે એ આવ્યો અને એક ઘેટું લઈ ગયો; એ સુંદર મુખવાળી સ્ત્રીએ એ ઘેટાંને પોતાનું બાળક સમજી વર્તન કર્યું.

ગન્ધર્વાગમનં જ્ઞાત્વા શયનસ્થા યશસ્વિની। રાજાનમબ્રવીત્સા તુ પુત્રો મે હ્રિયતેતિ વૈ ।। ૨૯.

ગંધર્વો આવ્યા એ જાણીને, એ યશસ્વિ સ્ત્રી શયન પર રહીને રાજાને કહ્યું, 'મારું બાળક લઈ જવામાં આવી રહ્યું છે.'

એવમુક્તો વિનિશ્ચિત્ય નગ્નસ્તિષ્ઠતિ વૈ નૃપઃ । નગ્નં દ્રક્ષ્યતિ માં દેવી સમયો વિતથો ભવેત્ ।। ૨૯.

આ રીતે કહેતાં રાજાએ વિચાર કરીને, નગ્ન ઊભો રહ્યો; 'મારે નગ્ન જોવાશે તો શરત તૂટી જશે' એમ વિચાર્યું.

તતો ભૂયસ્તુ ગન્ધર્વ્વા દ્વિતીયં મેષમાદદુઃ। દ્વિતીયેઽપહૃતે મેષે ઐલં દેવી તમબ્રવીત્ ।। ૨૯.

પછી ગંધર્વોએ બીજું ઘેટું પણ લઈ લીધું; બીજું ઘેટું પણ લઈ ગયા ત્યારે રાણી એઇલને કહ્યું,

પુત્રૌ મમ હૃતૌ રાજન્નનાથાયા ઇવ પ્રભો। એવમુક્તસ્તદોત્થાય નગ્નો રાજા પ્રધાવિતઃ ।। ૨૯.

'હે રાજા, મારા બંને બાળકો લઈ ગયા, હવે હું અનાથ થઈ ગઈ છું.' એમ કહી, રાજા ઊભો થયો અને નગ્ન દોડ્યો.

મેષાબભ્યાં પદવીં રાજન્ ગન્ધર્વ્વૈર્વ્યુત્થિતામથ। ઉત્પાદિતા તુ મહતી માયા તદ્ભવનં મહત્ ।। ૨૯.

ઘેટાંઓના પગલાંઓનો પીછો કરીને, ગંધર્વોએ મોટી માયા અને ભવ્ય મહેલ ઊભું કર્યું.

પ્રકાશિતન્તુ સહસા તતો નગ્નમવેક્ષ્ય સા। નગ્નં દૃષ્ટ્વા તિરોઽભૂત્સા અપ્સરા કામરૂપિણી ।। ૨૯.

એ રીતે અચાનક બધું દેખાતું થયું, અને એએ રાજાને નગ્ન જોયો; નગ્ન જોઈને, કામરૂપ ધારણ કરનારી અપ્સરા અદૃશ્ય થઈ ગઈ.

તિરોભૂતાન્તુ તાં જ્ઞાત્વા ગન્ધર્વાસ્તત્ર તાવુભૌ। મેષૌ ત્યક્ત્વા ચ તે સર્વે તત્રૈવાન્તર્હિતાભવન્ ।। ૨૯.

એ અપ્સરા અદૃશ્ય થઈ ગઈ એ જાણીને, ગંધર્વોએ બંને ઘેટાં છોડી દીધાં અને બધા ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

ઉત્સૃષ્ટાવુરણૌ દૃષ્ટ્વા રાજા ગૃહ્યાગતઃ પ્રભુઃ। અપશ્યંસ્તાં તુ વૈ રાજા વિલલાપ સુદુઃખિતઃ ।। ૨૯.

બે ઘેટાં છૂટેલા જોઈને, રાજા ઘરે પાછો ગયો; પણ એને એ સ્ત્રી દેખાઈ નહીં, તો એ ખૂબ દુઃખી થઈને રડવા લાગ્યો.

ચચાર પૃથિવીં ચૈવ માર્ગમાણસ્તતસ્તતઃ। અથાપશ્યચ્ચ તાં રાજા કુરુક્ષેત્રે મહાબલઃ ।। ૨૯.

એ પછી રાજા આખી ધરતી પર અહીં-ત્યાં શોધતો ફર્યો; અને પછી એ મહાબલી રાજાએ કુરુક્ષેત્રમાં એને જોયી.

પ્લક્ષતીર્થે પુષ્કરિણ્યાં વિગાઢેનામ્બુનાપ્લુતામ્। ક્રીડન્તીમપ્સરોભિશ્ચ પઞ્ચભિઃ સહ શોભનામ્ ।। ૨૯.

પલક્ષ તીર્થ પાસે, કમળોથી ભરેલી સરોવર માં, તે જળમાં ઊંડે ઉતરી અને પાંચ સુંદર અપ્સરાઓ સાથે રમવા લાગી.

અપશ્યત્સા તતઃ સુભ્રૂ રાજાનમવિદૂરતઃ। ઉર્વશી તાઃ સખીઃ પ્રાહ અયં સ પુરુષોત્તમઃ ।। ૨૯.

પછી સુંદર ભ્રૂવાળી ઉર્વશીએ નજીકમાં રાજાને જોયો અને પોતાની સખીઓને કહ્યું: 'આ જ એ શ્રેષ્ઠ પુરુષ છે.'

યસ્મિન્નહમવાત્સં હિ દર્શયામાસ તં નૃપમ્ । તત આવિર્બભૂવુસ્તાઃ પઞ્ચચૂડાપ્સરાસ્તુ તાઃ ।। ૨૯.

'હું ક્યારેક જેને મળતી હતી એ રાજા આ છે,' એમ બતાવ્યું, અને ત્યારબાદ પાંચ ચૂડાવાળી અપ્સરાઓ ત્યાં દેખાઈ.

દૃષ્ટ્વા તુ રાજા તાં પ્રીતઃ પ્રલાપાન્ કુરુતે બહૂન્। આયાહિ તિષ્ઠ મનસા ઘોરે વચસિ તિષ્ઠ હે ।। ૨૯.

રાજાએ તેને જોઈને આનંદિત થઈ અનેક મીઠા શબ્દો કહ્યા: 'આવો, અહીં રહો, મારા મનમાં રહો, મારા વચનમાં રહો, હે સુંદરિ.'

એવમાદીનિ સૂક્ષ્માણિ પરસ્પરમભાષત। ઉર્વ્વશી ત્વબ્રવીચ્ચૈલં સગર્ભાહં ત્વયા પ્રભો ।। ૨૯.

આ રીતે તેઓ એકબીજાથી નાજુક વાતો કરતા રહ્યા; પણ ઉર્વશીએ ઇલાને કહ્યું: 'પ્રભુ, હું તારી દયા થી ગર્ભવતી છું.'

સંવત્સરાત્ કુમારસ્તે ભવિતા નવ સંશયઃ। નિશામેકાન્તુ વૈ રાજા હ્યવસત્તુ તયા સહ ।। ૨૯.

'એક વર્ષ પછી તારો પુત્ર જન્મશે—આમાં કોઈ શંકા નથી.' રાજાએ તે રાત્રે એકાંતમાં તેના સાથે વિતાવી.

સમ્પ્રહૃષ્ટો જગામાથ સ્વપુરન્તુ મહાયશાઃ। ગતે સંવત્સરે રાજા ઉર્વ્વશીં પુનરાગમત્ ।। ૨૯.

ખુશ થઈને, પ્રસિદ્ધ રાજા પોતાના શહેરે પાછો ગયો; વર્ષ પૂરું થતાં, તે ફરી ઉર્વશી પાસે આવ્યો.

ઉષિત્વા તુ તયા સાર્દ્ધમેકરાત્રં મહામનાઃ। કામાર્ત્તશ્ચા બ્રવીદ્દીનો ભવ નિત્યં મમેતિ વૈ ।। ૨૯.

તેની સાથે એક રાત્રિ વિતાવીને, મહાન મનવાળો રાજા કામથી વ્યાકુળ થઈ દુઃખી થઈને બોલ્યો: 'તુ હંમેશા મારી સાથે રહે.'