વાયુપુરાણમ્

એતત્સોમસ્ય વૈ જન્મ કીર્ત્તિતં દ્વિજસત્તમાઃ। વંશન્તસ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ કીર્ત્યમાનં નિબોધત ।। ૨૮.

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજઓ, સોમના જન્મની આ કથા વર્ણવાઈ; હવે તેના વંશનું વર્ણન સાંભળો, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો.

ધન્યમારોગ્યમાયુષ્યં પુણ્યં કલ્મષશોધનમ્। સોમસ્ય જન્મ શ્રુત્વૈવ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।। ૨૮.

સોમનો જન્મ સાંભળવાથી મનુષ્યને ધન, આરોગ્ય, દીર્ઘ આયુષ્ય અને પુણ્ય મળે છે, અને બધા પાપો દૂર થાય છે.

સૂત ઉવાચ ।। સોમસ્ય તુ બુધઃ પુત્રો બુધસ્ય તુ પુરૂરવાઃ। તેજસ્વી દાનશીલશ્ચ યજ્વા વિપુલદક્ષિણઃ ।। ૨૯.

સૂતે કહ્યું: સોમનો પુત્ર બુધ હતો અને બુધનો પુત્ર પુરૂરવા હતો; તે તેજસ્વી, દાનશીલ, યજ્ઞકર્તા અને વિશાળ દક્ષિણાવાળો હતો.

બ્રહ્મવાદી પરાક્રાન્તઃ શત્રુભિર્યુધિ દુર્જયઃ। આહર્ત્તા ચાગ્નિહોત્રસ્ય યજ્વનાઞ્ચ દદૌ મહીમ્ ।। ૨૯.

તે બ્રહ્મવિદ્યા જાણનારો, પરાક્રમી, યુદ્ધમાં દુશ્મનો માટે અજય અને અગ્નિહોત્ર કરનાર તથા યજ્ઞકર્તાઓને જમીન આપનાર હતો.

સત્યવાક્ કર્મ્મબુદ્ધિશ્ચ કાન્તઃ સંવૃતમૈથુનઃ। અતીવ પુત્રો લોકેષુ રૂપેણાપ્રતિમોઽભવત્ ।। ૨૯.

તે સત્ય બોલતો, કર્મમાં બુદ્ધિશાળી, સૌમ્ય અને સંયમિત હતો; તેનો પુત્ર સૌંદર્યમાં સર્વમાં અનન્ય હતો.

તં બ્રહ્મવાદિનં દાન્તં ધર્મજ્ઞં સત્યવાદિનમ્। ઉર્વશી વરયામાસ હિત્વા માનં યશસ્વિની ।। ૨૯.

યશસ્વી ઉર્વશીએ પોતાના માનને છોડીને, બ્રહ્મજ્ઞાની, દમયુક્ત, ધર્મજ્ઞ અને સત્યવંત પુરૂરવાને પસંદ કર્યો.

તયા સહાવસદ્રાજા દશવર્ષાણિ ચાષ્ટ ચ। સપ્ત ષટ્ સપ્ત ચાષ્ટૌ ચ દશ ચાષ્ટૌ ચ વીર્યવાન્ ।। ૨૯.

તે રાજાએ ઉર્વશી સાથે દસ અને આઠ, સાત, છ, સાત, આઠ, દસ અને આઠ વર્ષ સુધી બળથી યુક્ત રહીને જીવન વિતાવ્યું.

વને ચૈત્રરથે રમ્યે તથા મન્દાકિનીતટે। અલકાયાં વિશાલાયાં નન્દને ચ વનોત્તમે ।। ૨૯.

તે ચૈત્રરથના સુંદર વનમાં, મન્દાકિનીના કાંઠે, અલકા, વિશાલા અને નંદનના શ્રેષ્ઠ વનોમાં રહ્યો.

ગન્ધમાદનપાદેષુ મેરુશ્રૃઙ્ગે નગોત્તમે। ઉત્તરાંશ્ચ કુરૂન્ પ્રાપ્ય કલાપગ્રામમેવ ચ ।। ૨૯.

ગંધમાદન પર્વતની ઢાળીઓ પર, મેરુ પર્વતની ચોટી પર, ઉત્તર કુરુ અને કલાપા ગામ સુધી પહોંચ્યો.

એતેષુ વનસુખ્યેષુ સુરૈરાચરિતેષુ ચ। ઉર્વશ્યા સહિતો રાજા રેમે પરમયા મુદા ।। ૨૯.

આ સર્વ સુખદ વનોમાં, જ્યાં દેવતાઓ પણ ફરતા, રાજાએ ઉર્વશી સાથે પરમ આનંદ માણ્યો.

ઋષય ઊચુઃ।। ગન્ધર્વા ચોર્વશી દેવી રાજાનં માનુષં કથમ્। દેવાનુત્સૃજ્ય સમ્પ્રાપ્તા તન્નો બ્રૂહિ બહુશ્રુત ।। ૨૯.

ઋષિઓએ પૂછ્યું: હે વિદ્વાન, ગંધર્વોમાં દેવીઓ જેવી ઉર્વશી દેવોને છોડીને માનવ રાજા પાસે કેમ આવી? અમને કહો.

સૂત ઉવાચ।। બ્રહ્મશાપાભિભૂતા સા માનુષં સમુપસ્થિતા। ઐલં તુ તં વરારોહા સમયેન વ્યવસ્થિતા ।। ૨૯.

સૂતે કહ્યું: બ્રહ્માના શ્રાપથી પીડાઈ, સુંદર ઉર્વશી મનુષ્ય પુરૂરવા પાસે નિશ્ચિત શરતો સાથે આવી.

આત્મનઃ શાપમોક્ષાર્થં નિયમં સા ચકાર તુ । અનગ્નદર્શનઞ્ચૈવ અકામાત સહ મૈથુનમ્ ।। ૨૯.

શ્રાપમાંથી મુક્ત થવા માટે, તેણે નિયમ રાખ્યો કે તે અગ્નિ દ્વારા જોવાઈ નહીં અને ઇચ્છા વિના મિલન નહીં કરે.

દ્વૌ મેષૌ શયનાભ્યાશે સ તાવદ્ વ્યવતિષ્ઠતે। ઘૃતમાત્રં તથાહારઃ કાલમેકન્તુ પાર્થિવ ।। ૨૯.

શયન પાસે બે ઘેટાં રાખવાના અને માત્ર ઘી જેટલું જ ખોરાક લેવો, એ સમયની શરત છે, રાજા.

યદ્યેષ સમયો રાજન્ યાવત્કાલઞ્ચ તે દૃઢમ્। તાવત્કાલન્તુ વત્સ્યામિ એષ નઃ સમયઃ કૃતઃ ।। ૨૯.

હે રાજા, જો તું આ શરત મજબૂતપણે જાળવીશ અને જેટલો સમય તારે ઇચ્છો હોય તેટલો સમય હું અહીં રહીશ; આ જ અમારી શરત છે.

તસ્યાસ્તં સમયં સર્વં સ રાજા પર્યપાલયત્। એવં સા ચાવસત્ તસ્મિન્ પુરૂરવસિ ભામિની ।। ૨૯.

રાજાએ એ બધી શરતો સાચવી રાખી; એ રીતે તેજસ્વિ સ્ત્રી પુરૂરવასთან રહી.

વર્ષાણ્યથ ચતુઃષષ્ટિં તદ્ભક્ત્યા શાપમોહિતા। ઉર્વશી માનુષં પ્રાપ્તા ગન્ધર્વ્વા શ્ચિન્તયાન્વિતાઃ ।। ૨૯.

ચૌસઠ વર્ષ સુધી ઉર્વશી, શ્રાપથી ભ્રમિત છતાં ભક્તિપૂર્વક, માનવ રૂપે રહી; ગંધર્વો ચિંતામાં પડ્યા.

ગન્ધર્વ્વા ઊચુઃ। ચિન્તયધ્વં મહાભાગા યથા સા તુ વરાઙ્ગના। આગચ્છેત્તુ પુનર્દ્દેવાનુર્વશી સ્વર્ગભૂષણા ।। ૨૯.

ગંધર્વોએ કહ્યું: 'હે ભાગ્યશાળી મિત્રો, વિચાર કરો કે એ સુંદર ઉર્વશી, સ્વર્ગની શોભા, ફરી દેવતાઓ પાસે કેવી રીતે પાછી જાય.'

તતો વિશ્વાવસુર્નામ તત્રાહ વદતાં વરઃ। તયા તુ સમયસ્તત્ર ક્રિયમાણો મતોઽનઘઃ ।। ૨૯.

પછી વિશ્વાવસુએ ત્યાં કહ્યું: 'એની સાથે જે શરત રાખવામાં આવી હતી, એ નિર્દોષ ગણાય છે.'

સમયન્યુત્ક્રમાત્ સા વૈ રાજાનં ત્યક્ષ્યતે યથા। તદહં વચ્મિ વઃ સર્વં યથા ત્યક્ષ્યતિ સા નૃપમ્ ।। ૨૯.

'જ્યારે એ શરત તૂટશે, ત્યારે એ રાજાને છોડી દેશે; હું તમને કહું છું કે એ રાજાને કેવી રીતે છોડી દેશે.'

સહસા યોગમેષ્યામિ યુષ્માકં કાર્યસિદ્ધયે। એવમુક્ત્વા ગતસ્તત્ર પ્રતિષ્ઠાનં મહાયશાઃ ।। ૨૯.

'તમારો કામ પૂરું થાય એ માટે હું અચાનક આવી જઈશ.' એવું કહીને એ મહાન યશસ્વી ત્યાંથી ચાલ્યો ગયો.

સ નિશાયામથાગમ્ય મેષમેકં જહાર વૈ। માતૃવદ્વર્ત્તતે સા તુ મેષયોશ્ચારુહાસિની ।। ૨૯.

પછી રાતે એ આવ્યો અને એક ઘેટું લઈ ગયો; એ સુંદર મુખવાળી સ્ત્રીએ એ ઘેટાંને પોતાનું બાળક સમજી વર્તન કર્યું.

ગન્ધર્વાગમનં જ્ઞાત્વા શયનસ્થા યશસ્વિની। રાજાનમબ્રવીત્સા તુ પુત્રો મે હ્રિયતેતિ વૈ ।। ૨૯.

ગંધર્વો આવ્યા એ જાણીને, એ યશસ્વિ સ્ત્રી શયન પર રહીને રાજાને કહ્યું, 'મારું બાળક લઈ જવામાં આવી રહ્યું છે.'

એવમુક્તો વિનિશ્ચિત્ય નગ્નસ્તિષ્ઠતિ વૈ નૃપઃ । નગ્નં દ્રક્ષ્યતિ માં દેવી સમયો વિતથો ભવેત્ ।। ૨૯.

આ રીતે કહેતાં રાજાએ વિચાર કરીને, નગ્ન ઊભો રહ્યો; 'મારે નગ્ન જોવાશે તો શરત તૂટી જશે' એમ વિચાર્યું.

તતો ભૂયસ્તુ ગન્ધર્વ્વા દ્વિતીયં મેષમાદદુઃ। દ્વિતીયેઽપહૃતે મેષે ઐલં દેવી તમબ્રવીત્ ।। ૨૯.

પછી ગંધર્વોએ બીજું ઘેટું પણ લઈ લીધું; બીજું ઘેટું પણ લઈ ગયા ત્યારે રાણી એઇલને કહ્યું,

પુત્રૌ મમ હૃતૌ રાજન્નનાથાયા ઇવ પ્રભો। એવમુક્તસ્તદોત્થાય નગ્નો રાજા પ્રધાવિતઃ ।। ૨૯.

'હે રાજા, મારા બંને બાળકો લઈ ગયા, હવે હું અનાથ થઈ ગઈ છું.' એમ કહી, રાજા ઊભો થયો અને નગ્ન દોડ્યો.

મેષાબભ્યાં પદવીં રાજન્ ગન્ધર્વ્વૈર્વ્યુત્થિતામથ। ઉત્પાદિતા તુ મહતી માયા તદ્ભવનં મહત્ ।। ૨૯.

ઘેટાંઓના પગલાંઓનો પીછો કરીને, ગંધર્વોએ મોટી માયા અને ભવ્ય મહેલ ઊભું કર્યું.

પ્રકાશિતન્તુ સહસા તતો નગ્નમવેક્ષ્ય સા। નગ્નં દૃષ્ટ્વા તિરોઽભૂત્સા અપ્સરા કામરૂપિણી ।। ૨૯.

એ રીતે અચાનક બધું દેખાતું થયું, અને એએ રાજાને નગ્ન જોયો; નગ્ન જોઈને, કામરૂપ ધારણ કરનારી અપ્સરા અદૃશ્ય થઈ ગઈ.

તિરોભૂતાન્તુ તાં જ્ઞાત્વા ગન્ધર્વાસ્તત્ર તાવુભૌ। મેષૌ ત્યક્ત્વા ચ તે સર્વે તત્રૈવાન્તર્હિતાભવન્ ।। ૨૯.

એ અપ્સરા અદૃશ્ય થઈ ગઈ એ જાણીને, ગંધર્વોએ બંને ઘેટાં છોડી દીધાં અને બધા ત્યાંથી અદૃશ્ય થઈ ગયા.