વાયુપુરાણમ્

પ્લાવયામાસ તં દેશં ભાવિનોઽર્થસ્ય દર્શનાત્। ગઙ્ગયા પ્લાવિતં દૃષ્ટ્વા યજ્ઞવાટં સમન્તતઃ ।। ૨૯.

ભવિષ્યના હિત માટે ગંગાએ એ દેશને પાણીથી ભરપૂર કરી દીધો; ગંગા દ્વારા આખો યજ્ઞમંડપ પાણીમાં ગરકાવ થયો તે જોઈને,

સૌહોત્રિર્વરદઃ ક્રુદ્ધો ગઙ્ગાં સંરક્તલોચનઃ। અસ્ય ગઙ્ગેઽવલેપસ્ય સદ્યઃ ફલમવાપ્નુહિ ।। ૨૯.

સુહોત્રના પુત્ર વરદ, ગુસ્સામાં લાલ આંખો કરીને, ગંગાને કહ્યું: 'ગંગા, તારા અહંકારનું ફળ તું હમણાં જ ભોગવી લે.'

એતત્તે વિફલં સર્વ્વં પીતમમ્ભઃ કરોમ્યહમ્। રાજર્ષિણા તતઃ પીતાં ગઙ્ગાં દૃષ્ટ્વા સુરર્ષયઃ ।। ૨૯.

'હવે તું જે કર્યું એ બધું વ્યર્થ છે; હું આ બધું પાણી પી જઈશ.' પછી રાજર્ષિએ ગંગાનું પાણી પી લીધું જોઈને દેવતાઓ અને ઋષિઓ,

ઉપનિન્યુર્મહાભાગા દુહિતૃત્વેન જાહ્નવીમ્। યૌવનાશ્વસ્ય પૌત્રીન્તુ કાવેરીઞ્જહ્નુરાવહત્ ।। ૨૯.

મહાન અને પુણ્યશાળી ઋષિઓએ જહ્નુને ગંગાને પુત્રીરૂપે આપી; અને યુવનાશ્વની પૌત્રી કાવેરીને જહ્નુએ પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

યુવનાશ્વસ્ય શાપેન ગઙ્ગા યેન વિનિર્મમે । કાવેરીં સરિતાં શ્રેષ્ઠાં જહ્નુભાર્ય્યામનિન્દિતામ્ ।। ૨૯.

યુવનાશ્વના શાપથી ગંગાનો જન્મ થયો; અને નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી કાવેરી નિર્દોષપણે જહ્નુની પત્ની બની.

જહ્નુશ્ચ દયિતં પુત્રં સુહોત્રં નામ ધાર્મિકમ્। કાવેર્ય્યાં જનયામાસ અજકસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૨૯.

જહ્નુએ કાવેરીમાંથી સુહોત્ર નામના ધર્મી અને પ્રિય પુત્રને જન્મ આપ્યો; અને તેનો પુત્ર અજક થયો.

અજકસ્ય તુ દાયાદો બલાકાશ્વો મહાયશાઃ। બભૂવુશ્ચ ગયઃ શીલઃ કુશસ્તસ્યાત્મજઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૯.

અજકનો વારસદાર બલાકાશ્વ હતો, જે ખૂબ પ્રસિદ્ધ અને યશસ્વી હતો; અને તેનો પુત્ર ગય હતો, જે ગુણવાન અને કુશનો પુત્ર તરીકે ઓળખાય છે.

કુશપુત્રા બભૂવુશ્ચ ચત્વારો વેદવર્ચસઃ। કુશાશ્વઃ કુશનાભશ્ચ અમૂર્ત્તારયશોવસુઃ ।। ૨૯.

કુશાના ચાર પુત્રો હતા, બધા જ વેદના તેજથી યુક્ત: કુશાશ્વ, કુશનાભ, અમૂર્તારય અને વસુ.

કુશસ્તમ્બસ્તપસ્તેપે પુત્રાર્થી રાજસત્તમઃ। પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે વૈ શતક્રતુમપશ્યત ।। ૨૯.

કુશસ્તંભ, શ્રેષ્ઠ રાજા, પુત્રની ઈચ્છાથી કઠિન તપસ્યા કરી; હજાર વર્ષ પૂર્ણ થતાં તેણે શતક્રતુને દર્શન કર્યા.

તમુગ્રતપસં દૃષ્ટ્વા સહસ્રાક્ષઃ પુરન્દરઃ। સમર્થઃ પુત્રજનને સ્વયમેવાસ્ય શાશ્વતઃ ।। ૨૯.

તેણે કઠિન તપસ્યા કરતા કુશસ્તંભને જોઈને સહસ્રાક્ષ પુરંદર પોતે પુત્રદાન માટે સમર્થ થયા.

પુત્રત્વં કલ્પયામાસ સ્વયમેવ પુરન્દરઃ। ગાધિર્નામાભવત્પુત્રઃ કૌશિકઃ પાકશાસનઃ ।। ૨૯.

પુરંદરે પોતે તેને પુત્રરૂપે જન્મ આપવાનો નિર્ધાર કર્યો; તેથી ગાધિ નામે પુત્ર થયો, જેને કૌશિક પણ કહે છે, અને જે પાકશાસનનો પુત્ર હતો.

પૌરુકુત્સાભવદ્ભાર્યા ગાધિસ્તસ્યામજાયત। પૂર્વ્વં કન્યાં મહાભાગાં નામ્ના સત્યવતીં શુભામ્। તાં ગાધિપુત્રઃ કાવ્યાય ઋચીકાય દદૌ પ્રભુઃ ।। ૨૯.

ગાધિની પત્ની પૌરુકુત્સ વંશની હતી, અને તેના ગર્ભથી ગાધિનો જન્મ થયો; અગાઉ, એક પુણ્યશાળી અને શુભ નામે સત્યવતી નામની પુત્રી જન્મી હતી. ગાધિએ પોતાની પુત્રી સત્યવતીને કાવ્યપુત્ર ઋચીકને આપી.

તસ્યાં પુત્રસ્તુ વૈ ભર્ત્તા ભાર્ગવો ભૃગુનન્દનઃ। પુત્રાર્થે સાધયામાસ ચરું ગાધેસ્તથૈવ ચ ।। ૨૯.

સત્યવતીમાં ભૃગુવંશી ભર્ગવ ઋચીકએ પુત્રને જન્મ આપ્યો; અને પુત્રપ્રાપ્તિ માટે તેણે ગાધિ માટે પણ યજ્ઞનો ચરુ તૈયાર કર્યો.

તથા ચાહૂય સુધૃતિઋચીકો ભાર્ગવસ્તદા। ઉપયોજ્યશ્ચરુરયં ત્વયા માત્રા ચ તેશુભે ।। ૨૯.

પછી સુધૃતિ ઋચીક, ભર્ગવ, બોલ્યા: 'આ ચરુ તું અને તારી માતાએ ઉપયોગ કરવો છે, હે શુભે.'

તસ્યાં જનિષ્યતે પુત્રો દીપ્તિમાન્ ક્ષત્રિયર્ષભઃ। અજેયઃ ક્ષત્રિયૈર્યુદ્ધે ક્ષત્રિયર્ષભસૂદનઃ ।। ૨૯.

તેમાં તેજસ્વી અને શ્રેષ્ઠ ક્ષત્રિય પુત્ર જન્મશે, જે યુદ્ધમાં ક્ષત્રિયો દ્વારા અજેય રહેશે અને ક્ષત્રિયવીરોનો વિનાશક થશે.

તવાપિ પુત્રં કલ્યાણિ ધૃતિન્તં તપોધનમ્। શમાત્મકં દ્વિજશ્રેષ્ઠં ચરુરેષ વિધાસ્યતિ ।। ૨૯.

હે શુભે, તને પણ એક પુત્ર થશે—જે ધીરજવાળો, તપમાં સમૃદ્ધ, શાંત સ્વભાવનો અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ હશે; એ પુત્ર આ ચરુમાંથી જન્મશે.

એવમુક્ત્વા તુ તાં ભાર્ય્યામૃચીકો ભૃગુનન્દનઃ। તપસ્યાભિરતો નિત્યમરણ્યં પ્રવિવેશ હ ।। ૨૯.

આ રીતે પત્નીને કહીને, ભૃગુના વંશજ ઋચીક, જે હંમેશા તપમાં તત્પર હતા, તેઓ અરણ્યમાં પ્રવેશ્યા.

ગાધિઃ સદારસ્તુ તદા ઋચીકાશ્રમમભ્યગાત્। તીર્થયાત્રાપ્રસઙ્ગેન સુતાં દ્રષ્ટું નરેશ્વરઃ ।। ૨૯.

પછી ગાધિએ પોતાની પત્ની સાથે ઋચીકા આશ્રમમાં તીર્થયાત્રાના બહાને પોતાની દીકરીને જોવા ગયા.

ચરુદ્વયં ગૃહીત્વા તુ ઋષેઃ સત્યવતી સદા। ભર્ત્તુર્વચનમવ્યગ્રા હૃષ્ટા માત્રે ન્યવેદયત્ ।। ૨૯.

સત્યવતી, જે હંમેશા પતિના વચનનું પાલન કરતી, આનંદપૂર્વક ઋષિના બે ચરુ લઈને પોતાની માતાને જાણ કરી.

માતા તુ તસ્યૈ દૈવેન દુહિત્રે સ્વં ચરું દદૌ । તસ્યાશ્ચરુમથાજ્ઞાનાદાત્મનઃ સા ચકાર હ ।। ૨૯.

દૈવી વ્યવસ્થાથી માતાએ પોતાનું ચરુ દીકરીને આપ્યું; અને અજાણતાં દીકરીએ પોતાની માતાનું ચરુ પીધું.

અથ સત્યવતી ગર્ભં ક્ષત્રિયાન્તકરં શુભમ્। ધારયામાસ દીપ્તેન વપુષા ઘોરદર્શના ।। ૨૯.

પછી સત્યવતીએ તેજસ્વી અને ભયાનક એવા પુત્રને ગર્ભમાં ધારણ કર્યો, જે ક્ષત્રિયોના વિનાશ માટે જન્મશે.

તમૃચીકસ્તતો દૃષ્ટ્વા યોગેનાપ્યનુમૃશ્ય ચ। તદાબ્રવીદ્દ્વિજશ્રેષ્ઠઃ સ્વાં ભાર્ય્યાં વરવર્ણિનીમ્ ।। ૨૯.

આ જોઈને અને યોગબળથી જાણીને, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ ઋચીકએ પોતાની સુંદર પત્નીને કહ્યું.

માતુઃ સિદ્ધ્યતિ તે ભદ્રે ચરુવ્યત્યાસહેતુના। જનિષ્યતિ હિ પુત્રસ્તે ક્રૂરકર્માતિદારુણઃ ।। ૨૯.

હે ભદ્રે, તારી માતાએ ચરુ બદલ્યા હોવાથી, તારો પુત્ર ક્રૂર કર્મો કરનાર અને અત્યંત ભયાનક થશે.

માતા જનિષ્યતે વાપિ તથાભૂતં તપોધનમ્ । વિશ્વં હિ બ્રહ્મ તપસા મયા તત્ર સમર્પિતમ્ ।। ૨૯.

પણ તારી માતાને તપશ્ચર્યાથી યુક્ત પુત્ર થશે; કારણ કે મેં મારા બધા તપનો ફળ એ માટે સમર્પિત કર્યું છે.

એવમુક્તા મહાભાગા ભર્ત્રા સત્યવતી તદા। પ્રસાદયામાસ પતિં સુતો મે નેદૃશો ભવેત્। બ્રાહ્મણાપસદસ્ત્વન્ય ઇત્યુક્તો મુનિરબ્રવીત્ ।। ૨૯.

પતિએ આમ કહ્યાના પછી મહાભાગ્યવતી સત્યવતીએ પતિને પ્રસન્ન કરવા વિનંતી કરી: 'મારો પુત્ર એવો ન થાય, બીજું કોઈ બ્રાહ્મણ ન હોય તેવો એવો થાય.' ત્યારે મુનિએ કહ્યું:

નૈષ સઙ્કલ્પિતઃ કામો મયા ભદ્રે તથા ત્વયા । ઉગ્રકર્મા ભવેત્ પુત્રઃ પિતુર્માતુશ્ચ કારણાત્ ।। ૨૯.

હે ભદ્રે, એવો ઈરાદો મારો કે તારો નહોતો; પણ પિતા અને માતા બંનેના કારણે તારો પુત્ર ઉગ્રકર્મી થશે.

પુનઃ સત્યવતી વાક્યમેવમુક્તાબ્રવીદિદમ્। ઇચ્છઁલ્લોકાનપિ મુને સૃજેથાઃ કિં પુનઃ સુતમ્ ।। ૨૯.

પછી સત્યવતી ફરીથી બોલી: 'હે મુનિ, તમે ઈચ્છો તો દુનિયા પણ સર્જી શકો, તો પછી પુત્ર કેમ નહીં?'

શમાત્મકમૃજું ભર્ત્તઃ પુત્રં મે દાતુમર્હસિ। કામમેવંવિધઃ પુત્રો મમ સ્યાત્તુ વદ પ્રભો ।। ૨૯.

'હે પતિ, તમે મને શાંત અને સીધો પુત્ર આપો; જો તમારી ઈચ્છા હોય તો એવો પુત્ર મને મળે, હે પ્રભુ.'

મય્યન્યથા ન શક્યં વૈ કર્તુમેવ દ્વિજોત્તમ। તતઃ પ્રસાદમકરોત્ સ તસ્યાસ્તપસો બલાત્ ।। ૨૯.

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તારા મામલે આ બદલવું મારા માટે શક્ય નથી; છતાં, તારી તપશ્ચર્યાની શક્તિથી તેણે તેણીને વરદાન આપ્યું.