વાયુપુરાણમ્

તેન બ્રહ્મર્ષિમુખ્યેભ્યઃ પરમાસ્ત્રં મહાત્મના। ઉદ્દિશ્ય દેવાનુત્સૃષ્ટં યેનૈષાં નાશિતં યશઃ ।। ૨૮.

એ મહાન આત્માએ સર્વોચ્ચ અસ્ત્ર બ્રહ્મર્ષિમાં શ્રેષ્ઠ એવા દેવતાઓ ઉપર ચલાવ્યું, જેના કારણે તેમનું યશ નાશ પામ્યું.

તત્ર તદ્યુદ્ધમભવત્ પ્રત્યક્ષન્તારકામયમ્। દેવાનાં દાનવાનાઞ્ચ લોકક્ષયકરં મહત્ ।। ૨૮.

ત્યાં દેવો અને દાનવો વચ્ચે બધાંને દેખાય એવું મહાન યુદ્ધ થયું, જે લોકોના વિનાશનું કારણ બન્યું.

તત્ર શિષ્ટાસ્ત્રયો દેવાસ્તુષિતાશ્ચૈવ યે સ્મૃતાઃ। બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુરાદિદેવં પિતામહમ્ ।। ૨૮.

ત્યાં બચેલા ત્રણ દેવો અને યાદ રહેલા તુષિત દેવતાઓએ આદિદેવ પિતામહ બ્રહ્માની શરણમાં ગયા.

તતો નિવાર્યોશનસં રુદ્રં જ્યેષ્ઠઞ્ચ શઙ્કરમ્। દદાવાઙ્ગિરસે તારાં સ્વયમેવ પિતામહઃ ।। ૨૮.

પછી પિતામહે ઉશનાસ, રુદ્ર અને જ્યેષ્ઠ શંકરને અટકાવ્યા અને પોતે જ તારા અંગિરસને આપી દીધી.

અન્તર્વત્નીં ચ તાં દૃષ્ટ્વા તારાન્તારાધિપાનનામ્। ગર્ભમુત્સૃજસે ન ત્વં વિપ્રઃ પ્રાહ બૃહસ્પતિઃ ।। ૨૮.

તારાને ગર્ભવતી જોઈને, જેમનું નામ તારાઓના અધિપતિ પર હતું, બૃહસ્પતિએ કહ્યું, 'તમે ગર્ભ છોડશો નહીં.'

મદીયાયાં તનૌ યોનૌ ગર્ભો ધાર્યઃ કથઞ્ચન। અથો નાવસૃજત્તન્તુ કુમારં દસ્યુહન્તમમ્ ।। ૨૮.

'મારા શરીરમાં, મારી યોનિમાં, ગર્ભને જાળવવો જ જોઈએ.' તેમ છતાં, તેણે દુશ્મનોના વિનાશક એ પુત્રને બહાર ન કાઢ્યો.

ઈષિકાસ્તમ્બમાસાદ્ય જ્વલન્તમિવ પાવકમ્। જાતમાત્રોઽથ ભગવાન્ દેવાનામાક્ષિપદ્વપુઃ ।। ૨૮.

પછી, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી ઈષિકા પાસે જઈને, જન્મતાની સાથે જ ભગવાને દેવતાઓમાં પોતાનું રૂપ ત્યજી દીધું.

તતઃ સંશયમાપન્નાસ્તારામકથયન્ સુરાઃ। સત્યં બ્રૂહિ સુતઃ કસ્ય સોમસ્યાથ બૃહસ્પતેઃ ।। ૨૮.

પછી દેવતાઓએ સંશયથી તારા પાસે પૂછ્યું, 'સાચું કહો, આ પુત્ર કોનો છે—સોમનો કે બૃહસ્પતિનો?'

હ્રીયમાણા યદા દેવાન્નાહ સા સાધ્વસાધુ વા । તદા તાં શપ્તુમારબ્ધઃ કુમારો દસ્યુહન્તમઃ ।। ૨૮.

દેવતાઓ સામે શરમાતી તારા કંઈ સારું કે ખરાબ બોલી નહીં; ત્યારે દુશ્મનોના વિનાશક એ બાળકે તેને શાપ આપવાનું શરૂ કર્યું.

સન્નિવાર્ય તદા બ્રહ્મા તારાં ચન્દ્રસ્ય સંશયઃ। યદત્ર તથ્યન્તદ્‌બ્રૂહિ તારે કસ્ય સુતસ્ત્વયમ્ ।। ૨૮.

ત્યારે બ્રહ્માએ બાળક અને તારાને અટકાવ્યા અને ચંદ્ર વિશેનો સંશય દૂર કરીને કહ્યું, 'તારા, સાચું કહો, આ પુત્ર કોનો છે?'

સા પ્રાઞ્જલિરુવાચેદં બ્રહ્માણં વરદં પ્રભુમ્। સોમસ્યેતિ મહાત્માનં કુમારન્દસ્યુહન્તમમ્ ।। ૨૮.

તારે હાથ જોડીને વરદાન આપનાર અને પ્રભુ એવા બ્રહ્માને કહ્યું, 'આ મહાન આત્મા, દુશ્મનોના વિનાશક, સોમનો પુત્ર છે.'

તતઃ સ તમુપાઘાય સોમો દાતા પ્રજાપતિઃ। બુધ ઇત્યકરોન્નામ તસ્ય પુત્રસ્ય ધીમતઃ ।। ૨૮.

પછી સોમ, પ્રજાપતિ અને દાતા, એ પુત્રને ગળે લગાવીને તેનું નામ બુધ રાખ્યું.

પ્રતિપૂર્વ્વઞ્ચ ગમને સમભ્યુત્તિષ્ઠતે બુધૈઃ। ઉત્પાદયામાસ તદા પુત્રં વૈ રાજપુત્રિકા ।। ૨૮.

દરેક પેઢીમાં બુધ વિદ્વાનોમાં ઉત્તમ ગણાયા; ત્યારબાદ રાજકન્યાએ પુત્રને જન્મ આપ્યો.

તસ્ય પુત્રો મહાતેજા બભૂવૈલઃ પુરૂરવાઃ । ઉર્વશ્યાં જજ્ઞિરે તસ્ય પુત્રાઃ ષટ્ સુમહૌજસઃ ।। ૨૮.

એ પુત્ર મહાતેજસ્વી પુરુરવા થયો, જેનું જન્મ ઉર્વશીમાંથી થયું; અને તેને છ મહાબલી પુત્રો થયા.

પ્રસહ્ય ધર્ષિતસ્તત્ર વિવશો રાજયક્ષ્મણા । તતો યક્ષ્માભિભૂતસ્તુ સોમઃ પ્રક્ષીણમણ્ડલઃ । જગામ શરણાયાથ પિતરં સોઽત્રિમેવ તુ ।। ૨૮.

ત્યાં, બળજબરીથી અપમાનિત અને રાજયક્ષ્માથી અશક્ત બનેલા સોમ, રોગથી પીડાઈ અને પોતાની કિર્તિ ઘટી ગઈ હોવાથી, પોતાના પિતા અત્રિની શરણમાં ગયા.

તસ્ય તત્પાપશમનં ચકારાત્રિર્મહાયશાઃ। સ રાજયક્ષ્મણા મુક્તઃ શ્રિયા જજ્વાલ સર્વ્વશઃ ।। ૨૮.

મહાન યશસ્વી અત્રિએ તેનું પાપ દૂર કર્યું; રાજયક્ષ્માથી મુક્ત થયેલા સોમ સર્વત્ર તેજથી પ્રગટ થયા.

એતત્સોમસ્ય વૈ જન્મ કીર્ત્તિતં દ્વિજસત્તમાઃ। વંશન્તસ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ કીર્ત્યમાનં નિબોધત ।। ૨૮.

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, આ સોમનો જન્મકથા વર્ણવાઈ; હવે, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, તેના વંશની વાર્તા સાંભળો.

ધન્યમારોગ્યમાયુષ્યં પુણ્યં કલ્મષશોધનમ્। સોમસ્ય જન્મ શ્રુત્વૈવ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।। ૨૮.

સોમનો જન્મ સાંભળવાથી જ મનુષ્યને ધન, આરોગ્ય, દીર્ઘ આયુષ્ય, પુણ્ય અને પાપોથી મુક્તિ મળે છે; બધા પાપો દૂર થઈ જાય છે.

શ્રીમાન્ ભીમસ્ય દાયાદો રાજાસીત્કાઞ્ચનપ્રભઃ। વિદ્વાંસ્તુ કાઞ્ચનસ્યાપિ સુહોત્રોઽભૂન્મહાબલઃ ।। ૨૯.

ભીમના વંશજ અને તેજસ્વી રાજા કાંચનપ્રભા હતા; અને વિદ્વાનોમાં પણ કાંચન કરતાં વધુ મહાન અને બળવાન સુહોત્ર હતા.

સુહોત્રસ્યાભજ્જહ્નુઃ કેશિકાગર્ભસમ્ભવઃ। પ્રતિગત્ય તતો ગઙ્ગા વિતતો યજ્ઞકર્મ્મણિ ।। ૨૯.

સુહોત્રના પુત્ર જહ્નુ, જે કેશિકા માતાના ગર્ભમાંથી જન્મ્યા હતા; પછી ગંગા પાછી આવી અને યજ્ઞકર્મમાં જોડાઈ.

પ્લાવયામાસ તં દેશં ભાવિનોઽર્થસ્ય દર્શનાત્। ગઙ્ગયા પ્લાવિતં દૃષ્ટ્વા યજ્ઞવાટં સમન્તતઃ ।। ૨૯.

ભવિષ્યના હિત માટે ગંગાએ એ દેશને પાણીથી ભરપૂર કરી દીધો; ગંગા દ્વારા આખો યજ્ઞમંડપ પાણીમાં ગરકાવ થયો તે જોઈને,

સૌહોત્રિર્વરદઃ ક્રુદ્ધો ગઙ્ગાં સંરક્તલોચનઃ। અસ્ય ગઙ્ગેઽવલેપસ્ય સદ્યઃ ફલમવાપ્નુહિ ।। ૨૯.

સુહોત્રના પુત્ર વરદ, ગુસ્સામાં લાલ આંખો કરીને, ગંગાને કહ્યું: 'ગંગા, તારા અહંકારનું ફળ તું હમણાં જ ભોગવી લે.'

એતત્તે વિફલં સર્વ્વં પીતમમ્ભઃ કરોમ્યહમ્। રાજર્ષિણા તતઃ પીતાં ગઙ્ગાં દૃષ્ટ્વા સુરર્ષયઃ ।। ૨૯.

'હવે તું જે કર્યું એ બધું વ્યર્થ છે; હું આ બધું પાણી પી જઈશ.' પછી રાજર્ષિએ ગંગાનું પાણી પી લીધું જોઈને દેવતાઓ અને ઋષિઓ,

ઉપનિન્યુર્મહાભાગા દુહિતૃત્વેન જાહ્નવીમ્। યૌવનાશ્વસ્ય પૌત્રીન્તુ કાવેરીઞ્જહ્નુરાવહત્ ।। ૨૯.

મહાન અને પુણ્યશાળી ઋષિઓએ જહ્નુને ગંગાને પુત્રીરૂપે આપી; અને યુવનાશ્વની પૌત્રી કાવેરીને જહ્નુએ પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

યુવનાશ્વસ્ય શાપેન ગઙ્ગા યેન વિનિર્મમે । કાવેરીં સરિતાં શ્રેષ્ઠાં જહ્નુભાર્ય્યામનિન્દિતામ્ ।। ૨૯.

યુવનાશ્વના શાપથી ગંગાનો જન્મ થયો; અને નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી કાવેરી નિર્દોષપણે જહ્નુની પત્ની બની.

જહ્નુશ્ચ દયિતં પુત્રં સુહોત્રં નામ ધાર્મિકમ્। કાવેર્ય્યાં જનયામાસ અજકસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૨૯.

જહ્નુએ કાવેરીમાંથી સુહોત્ર નામના ધર્મી અને પ્રિય પુત્રને જન્મ આપ્યો; અને તેનો પુત્ર અજક થયો.

અજકસ્ય તુ દાયાદો બલાકાશ્વો મહાયશાઃ। બભૂવુશ્ચ ગયઃ શીલઃ કુશસ્તસ્યાત્મજઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૯.

અજકનો વારસદાર બલાકાશ્વ હતો, જે ખૂબ પ્રસિદ્ધ અને યશસ્વી હતો; અને તેનો પુત્ર ગય હતો, જે ગુણવાન અને કુશનો પુત્ર તરીકે ઓળખાય છે.

કુશપુત્રા બભૂવુશ્ચ ચત્વારો વેદવર્ચસઃ। કુશાશ્વઃ કુશનાભશ્ચ અમૂર્ત્તારયશોવસુઃ ।। ૨૯.

કુશાના ચાર પુત્રો હતા, બધા જ વેદના તેજથી યુક્ત: કુશાશ્વ, કુશનાભ, અમૂર્તારય અને વસુ.

કુશસ્તમ્બસ્તપસ્તેપે પુત્રાર્થી રાજસત્તમઃ। પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે વૈ શતક્રતુમપશ્યત ।। ૨૯.

કુશસ્તંભ, શ્રેષ્ઠ રાજા, પુત્રની ઈચ્છાથી કઠિન તપસ્યા કરી; હજાર વર્ષ પૂર્ણ થતાં તેણે શતક્રતુને દર્શન કર્યા.