વાયુપુરાણમ્

પુત્રઃ કીર્ત્તિરથસ્યાપિ દેવમીઢ ઇતિ શ્રુતઃ । દેવમીઢસ્ય વિબુધો વિબુધસ્ય સુતો ધૃતિઃ ।। ૨૭.

કીર્તિરથના પુત્ર દેવમીઢ તરીકે જાણીતા હતા. દેવમીઢના પુત્ર વિબુધ હતા, અને વિબુધના પુત્ર ધૃતિ હતા.

મહાધૃતિસુતો રાજા કીર્ત્તિરાજઃ પ્રતાપવાન્ । કીર્ત્તિ રાજાત્મજો વિદ્વાન્ મહારોમેતિ વિશ્રુતઃ ।। ૨૭.

મહાધૃતિના પુત્ર કીર્તિરાજ નામના રાજા હતા, જે બહાદુર અને પ્રસિદ્ધ હતા. તેમના વિદ્વાન પુત્ર મહારોમ તરીકે જાણીતા હતા.

મહારોમ્ણસ્તુ વિખ્યાતઃ સ્વર્ણરોમા વ્યજાયત। સ્વર્ણરોમાત્મજશ્ચાપિ હ્રસ્વરોમાભવનૃપઃ ।। ૨૭.

મહારોમમાંથી પ્રસિદ્ધ સ્વર્ણરોમ જન્મ્યા; સ્વર્ણરોમના પુત્ર હ્રસ્વરોમ નામના રાજા થયા.

હ્રસ્વરોમાત્મજો વિદ્વાન્ સીરધ્વજ ઇતિ શ્રુતિઃ। ઉદ્ભિન્ના કૃષતા યેન સીતા રાજ્ઞા યશસ્વિની। રામસ્ય મહિષી સાધ્વી સુવ્રતાતિપતિવ્રતા ।। ૨૭.

હ્રસ્વરોમના વિદ્વાન પુત્રને સીરધ્વજ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા. કહેવાય છે કે, રાજાએ ખેતર ખેડતી વખતે જશવંતી સીતાજી મળી આવી, જે શ્રીરામની પવિત્ર અને પતિવ્રતા રાણી હતી.

શાંશપાયન ઉવાચ।। કથં સીતા સમુત્પન્ના કૃષ્યમાણા યશસ્વિની। કિમર્થઞ્ચાકૃષદ્રાજા ક્ષેત્રં યસ્મિન્ બભૂવ હ ।। ૨૭.

શાંશપાયનએ પૂછ્યું: ખેતર ખેડતી વખતે યશસ્વી સીતાજી કેવી રીતે જન્મી? રાજાએ જે ખેતર ખેડ્યું તેમાં એ કેમ પ્રગટ થઈ?

સૂત ઉવાચ।। અગ્નિક્ષેત્રે કૃષ્યમાણે અશ્વમેધે મહાત્મનઃ। વિધિના સુપ્રયુક્તેન તસ્માત્સા તુ સમુત્થિતા ।। ૨૭.

સૂતે કહ્યું: મહાત્મા માટે અશ્વમેઘ યજ્ઞના અગ્નિક્ષેત્રમાં યોગ્ય વિધિથી ખેડાણ ચાલતું હતું, ત્યારે એ સ્થાનમાંથી સીતાજી પ્રગટ થઈ.

સીરધ્વજાત્તુ જાતસ્તુ ભાનુમાન્નામ મૈથિલઃ। ભ્રાતા કુશધ્વજસ્તસ્ય સ કાશ્યધિપતિર્નૃપઃ ।। ૨૭.

સીરધ્વજના પુત્ર ભાનુમાન, જેને વૈદેહ પણ કહેવામાં આવે છે, તેમનો જન્મ થયો. તેમના ભાઈ કુશધ્વજ કાશીના રાજા બન્યા.

તસ્ય ભાનુમતઃ પુત્રઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચ પ્રતાપવાન્। મુનિસ્તસ્ય સુતશ્ચાપિ તસ્માદૂર્જવહઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૭.

ભાનુમાનના પુત્ર પ્રદ્યુમ્ન, જે બહાદુર હતા; તેમના પુત્ર ઋષિ થયા, અને એમાંથી ઊર્જવહા તરીકે ઓળખાતા પુત્ર થયા.

ઊર્જવહાત્ સુતદ્વાજઃ શકુનિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ। સ્વાગતઃ શકુનેઃ પુત્રઃ સુવર્ચ્ચાસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૭.

ઊર્જવહાથી સુતધ્વજ જન્મ્યા; તેમના પુત્ર શકુનિ થયા; શકુનિના પુત્ર સ્વાગત અને સ્વાગતના પુત્ર સુવર્ચા તરીકે ઓળખાયા.

શ્રુતો યસ્તસ્ય દાયાદઃ સુશ્રુતસ્તસ્ય ચાત્મજઃ। સુશ્રુતસ્ય જયઃ પુત્રો જયસ્ય વિજયઃ સુતઃ ।। ૨૭.

સુવર્ચાના વારસદાર શ્રુત હતા; તેમના પુત્ર સુશ્રુત થયા; સુશ્રુતના પુત્ર જય અને જયના પુત્ર વિજય થયા.

વિજયસ્ય ઋતઃ પુત્ર ઋતસ્ય સુનયઃ સ્મૃતઃ। સુનયાદ્વીતહવ્યસ્તુ વીતહવ્યાત્મજો ધૃતિઃ ।। ૨૭.

વિજયના પુત્ર ઋત હતા; ઋતના પુત્ર સુનય તરીકે ઓળખાયા; સુનયના પુત્ર વીતા હવ્ય અને વીતા હવ્યના પુત્ર ધૃતિ થયા.

ધૃતેસ્તુ બહુલાશ્વોઽભૂદ્બહુલાશ્વસુતઃ કૃતિઃ। તસ્મિન્ સન્તિષ્ટતે વંશો જનકાનાં મહાત્મનામ્। ઇત્યેતે મૈથિલાઃ પ્રોક્તાઃ સોમસ્યાપિ નિબોધત ।। ૨૭.

ધૃતિમાંથી બહુલાશ્વ થયા; બહુલાશ્વના પુત્ર કૃતિ થયા; એમમાં જ મહાન જનકોનો વંશ સ્થિર થયો. આ રીતે વૈદેહોનું વર્ણન થયું; હવે સોમ વિશે સાંભળો.

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે વૈવસ્વતમનુવંશકીર્ત્તનં નામ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમહાપુરાણમાં વાયુ દ્વારા કહેલ વૈવસ્વત મનુના વંશનું વર્ણન નામે સત્તાવીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

વાયૂમહાપુરાણમ્ - ઉત્તરાર્દ્ધમ્ -

વાયુ મહાપુરાણ – ઉત્તરાર્ધ –

દક્ષિણામદદત્સોમસ્ત્રીલ્લોઁકાનિતિ નઃ શ્રુતમ્। તેભ્યો બ્રહ્મર્ષિમુખ્યેભ્યઃ સદસ્યેભ્યશ્ચ વૈ દ્વિજાઃ ।। ૨૮.

સોમએ દક્ષિણ દિશા બ્રાહ્મણોને આપી હતી, જેમ આપણે સાંભળ્યું છે; એમાં મુખ્ય બ્રહ્મર્ષિ અને સભ્ય બ્રાહ્મણો હતા, હે દ્વિજો.

તં સિની ચ કુહૂશ્ચૈવ વપુઃ પુષ્ટિઃ પ્રભાવસુઃ। કીર્ત્તિર્ધૃતિશ્ચ લક્ષ્મીશ્ચ નવ દેવ્યઃ સિષેવિરે ।। ૨૮.

સિની, કુહૂ, વપુ, પુષ્ટિ, પ્રભાવસુ, કીર્તિ, ધૃતિ અને લક્ષ્મી – આ નવ દેવીઓએ તેમનું સેવન કર્યું.

પ્રાપ્યાવભૃથમવ્યગ્રઃ સર્વ્વદેવર્ષિપૂજિતઃ। અતિરાજાતિરાજેન્દ્રો દશધાતાપયદ્દિશઃ ।। ૨૮.

અવભૃથ સ્નાન કર્યા પછી, સર્વ દેવો અને ઋષિઓએ તેમની પૂજા કરી; એ મહારાજા દસ દિશાઓમાં તેજ ફેલાવતો હતો.

સ યાચ્યમાનો દેવૈશ્ચ તથા દેવર્ષિભિશ્ચ હ। નૈવ વ્યસર્જયત્તારાં તસ્માયાઙ્ગિરસે તદા ।। ૨૮.

દેવતાઓ અને દેવઋષિઓએ વિનંતી કરી છતાં, તેણે એ સમયે તારા અંગિરસને આપી નહોતી.

ઉશનાસ્તસ્ય જગ્રાહ પાર્ષ્ણિમઙ્ગિરસો દ્વિજાઃ। સ હિ શિષ્યો મહાતેજાઃ પિતુઃ પૂર્વં બૃહસ્પતેઃ ।। ૨૮.

ઉશનાએ એ તારા અંગિરસ પાસેથી લઈ લીધી, હે દ્વિજો; તે મહાતેજસ્વી પૂર્વે પોતાના પિતા બૃહસ્પતિના શિષ્ય હતા.

તેન સ્નેહેન ભગવાન્ રુદ્રસ્તસ્ય બૃહસ્પતેઃ। પાર્ષ્ણિગ્રાહોઽભવદ્દેવઃ પ્રગૃહ્યાજગવન્ધનુઃ ।। ૨૮.

આ પ્રેમથી ભગવાન રુદ્રે બૃહસ્પતિની રક્ષા માટે પોતાનું ધનુષ્ય હાથમાં લીધું અને તૈયાર ઊભા રહ્યા.

તેન બ્રહ્મર્ષિમુખ્યેભ્યઃ પરમાસ્ત્રં મહાત્મના। ઉદ્દિશ્ય દેવાનુત્સૃષ્ટં યેનૈષાં નાશિતં યશઃ ।। ૨૮.

એ મહાન આત્માએ સર્વોચ્ચ અસ્ત્ર બ્રહ્મર્ષિમાં શ્રેષ્ઠ એવા દેવતાઓ ઉપર ચલાવ્યું, જેના કારણે તેમનું યશ નાશ પામ્યું.

તત્ર તદ્યુદ્ધમભવત્ પ્રત્યક્ષન્તારકામયમ્। દેવાનાં દાનવાનાઞ્ચ લોકક્ષયકરં મહત્ ।। ૨૮.

ત્યાં દેવો અને દાનવો વચ્ચે બધાંને દેખાય એવું મહાન યુદ્ધ થયું, જે લોકોના વિનાશનું કારણ બન્યું.

તત્ર શિષ્ટાસ્ત્રયો દેવાસ્તુષિતાશ્ચૈવ યે સ્મૃતાઃ। બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુરાદિદેવં પિતામહમ્ ।। ૨૮.

ત્યાં બચેલા ત્રણ દેવો અને યાદ રહેલા તુષિત દેવતાઓએ આદિદેવ પિતામહ બ્રહ્માની શરણમાં ગયા.

તતો નિવાર્યોશનસં રુદ્રં જ્યેષ્ઠઞ્ચ શઙ્કરમ્। દદાવાઙ્ગિરસે તારાં સ્વયમેવ પિતામહઃ ।। ૨૮.

પછી પિતામહે ઉશનાસ, રુદ્ર અને જ્યેષ્ઠ શંકરને અટકાવ્યા અને પોતે જ તારા અંગિરસને આપી દીધી.

અન્તર્વત્નીં ચ તાં દૃષ્ટ્વા તારાન્તારાધિપાનનામ્। ગર્ભમુત્સૃજસે ન ત્વં વિપ્રઃ પ્રાહ બૃહસ્પતિઃ ।। ૨૮.

તારાને ગર્ભવતી જોઈને, જેમનું નામ તારાઓના અધિપતિ પર હતું, બૃહસ્પતિએ કહ્યું, 'તમે ગર્ભ છોડશો નહીં.'

મદીયાયાં તનૌ યોનૌ ગર્ભો ધાર્યઃ કથઞ્ચન। અથો નાવસૃજત્તન્તુ કુમારં દસ્યુહન્તમમ્ ।। ૨૮.

'મારા શરીરમાં, મારી યોનિમાં, ગર્ભને જાળવવો જ જોઈએ.' તેમ છતાં, તેણે દુશ્મનોના વિનાશક એ પુત્રને બહાર ન કાઢ્યો.

ઈષિકાસ્તમ્બમાસાદ્ય જ્વલન્તમિવ પાવકમ્। જાતમાત્રોઽથ ભગવાન્ દેવાનામાક્ષિપદ્વપુઃ ।। ૨૮.

પછી, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી ઈષિકા પાસે જઈને, જન્મતાની સાથે જ ભગવાને દેવતાઓમાં પોતાનું રૂપ ત્યજી દીધું.

તતઃ સંશયમાપન્નાસ્તારામકથયન્ સુરાઃ। સત્યં બ્રૂહિ સુતઃ કસ્ય સોમસ્યાથ બૃહસ્પતેઃ ।। ૨૮.

પછી દેવતાઓએ સંશયથી તારા પાસે પૂછ્યું, 'સાચું કહો, આ પુત્ર કોનો છે—સોમનો કે બૃહસ્પતિનો?'

હ્રીયમાણા યદા દેવાન્નાહ સા સાધ્વસાધુ વા । તદા તાં શપ્તુમારબ્ધઃ કુમારો દસ્યુહન્તમઃ ।। ૨૮.

દેવતાઓ સામે શરમાતી તારા કંઈ સારું કે ખરાબ બોલી નહીં; ત્યારે દુશ્મનોના વિનાશક એ બાળકે તેને શાપ આપવાનું શરૂ કર્યું.