વાયુપુરાણમ્

જયન્તમિતિવિખ્યાતં ગૌતમસ્યાશ્રમાભિતઃ। યસ્યાન્વવાયે યજ્ઞે વૈ જનકાદૃષિસત્તમાત્ ।। ૨૭.

તે શહેર ગૌતમના આશ્રમની નજીક જયંત નામથી પ્રસિદ્ધ થયું. એ વંશમાં, યજ્ઞ દરમિયાન, મહાન ઋષિ જનકનો જન્મ થયો.

નેમિર્નામ સુધર્માત્મા સર્વસત્વનમસ્કૃતઃ। આસીત્ પુત્રો મહાપ્રાજ્ઞ ઇક્ષ્વાકોર્ભૂરિતેજસઃ ।। ૨૭.

નિમિ નામના ધર્મમય અને સર્વે જીવોથી પૂજિત એવા મહાપંડિત ઇક્ષ્વાકુના પુત્ર હતા, જેમણે મહાન તેજ ધરાવ્યું હતું.

સ શાપેન વસિષ્ઠસ્ય વિદેહઃ સમપદ્યત। તસ્ય પુત્રો મિથિર્નામ જનિતઃ પર્વભિસ્ત્રિભિઃ ।। ૨૭.

વશિષ્ઠના શ્રાપથી નિમિ 'વિદેહ' તરીકે જાણીતા થયા. તેમના પુત્રનું નામ મિથિ હતું, જે ત્રણ વિશેષ યજ્ઞોથી જન્મ્યા હતા.

અરણ્યાં મથ્યમાનાયાં પ્રાદુર્ભૂતો મહાયશાઃ। નામ્ના મિથિરિતિ ખ્યાતો જનનાજ્જનકોઽભવત્ ।। ૨૭.

જંગલમાં churn (મથન) થતી વખતે મહાયશસ્વી મિથિ પ્રગટ થયા, અને તેમના જન્મથી તેઓ જનક તરીકે ઓળખાયા.

મિથિર્નામ મહાવીર્યો યેનાસૌ મિથિલાભવત્। રાજાસૌ જનકો નામ જનકાચ્ચાપ્યુદાવસુઃ ।। ૨૭.

મહાન પરાક્રમી મિથિએ પોતાના નામ પરથી મિથિલા નામ આપ્યું. એ રાજાને જનક કહેવામાં આવ્યા, અને જનકમાંથી ઉદાવસુ જન્મ્યા.

ઉદાવસોઃ સુધર્માત્મા જનિતો નન્દિવર્દ્ધનઃ। નન્દિવર્દ્ધનતઃ શૂરઃ સુકેતુર્નામ ધાર્મિકઃ ।। ૨૭.

ઉદાવસુમાંથી ધર્મમય નંદિવર્ધન જન્મ્યા, અને નંદિવર્ધનમાંથી શૂરવીર અને ધર્મી સુકેતુ જન્મ્યા.

સુકેતોરપિ ધર્માત્મા દેવરાતો મહાબલઃ। દેવરાતસ્ય ધર્માત્મા બૃહદુચ્છ ઇતિ શ્રુતિઃ ।। ૨૭.

સુકેતુમાંથી પણ ધર્મમય અને મહાબળવાન દેવરાત જન્મ્યા. દેવરાતના પુત્ર ધર્મમય બૃહદુચ્છા તરીકે જાણીતા થયા.

બૃહદુચ્છસ્ય તનયો મહાવીર્યઃ પ્રતાપવાન્ । મહાવીર્યસ્ય ધૃતિમાન્ સુધૃતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૨૭.

બૃહદુચ્છાના પુત્ર મહાન પરાક્રમી અને પ્રભાવશાળી મહાવીર્ય હતા. મહાવીર્યના પુત્ર ધૈર્યવાન સુધૃતિ હતા.

સુધૃતેરપિ ધર્માત્મા ધૃષ્ટકેતુઃ પરન્તપઃ। ધૃષ્ટકેતુ સુતશ્ચાપિ હર્યશ્વો નામ વિશ્રુતઃ ।। ૨૭.

સુધૃતિના પુત્ર પણ ધર્મમય અને શત્રુઓને દમન કરનાર ધૃષ્ટકેતુ હતા. ધૃષ્ટકેતુના પુત્ર વિખ્યાત હર્યશ્વ હતા.

હર્યશ્વસ્ય મરુઃ પુત્રો મરોઃ પુત્રઃ પ્રતિત્વકઃ। પ્રતિત્વકસ્ય ધર્માત્મા રાજા કીર્ત્તિરથઃ સુતઃ ।। ૨૭.

હર્યશ્વના પુત્ર મરુ હતા, અને મરુના પુત્ર પ્રતિત્વક હતા. પ્રતિત્વકના પુત્ર ધર્મમય રાજા કીર્તિરથ હતા.

પુત્રઃ કીર્ત્તિરથસ્યાપિ દેવમીઢ ઇતિ શ્રુતઃ । દેવમીઢસ્ય વિબુધો વિબુધસ્ય સુતો ધૃતિઃ ।। ૨૭.

કીર્તિરથના પુત્ર દેવમીઢ તરીકે જાણીતા હતા. દેવમીઢના પુત્ર વિબુધ હતા, અને વિબુધના પુત્ર ધૃતિ હતા.

મહાધૃતિસુતો રાજા કીર્ત્તિરાજઃ પ્રતાપવાન્ । કીર્ત્તિ રાજાત્મજો વિદ્વાન્ મહારોમેતિ વિશ્રુતઃ ।। ૨૭.

મહાધૃતિના પુત્ર કીર્તિરાજ નામના રાજા હતા, જે બહાદુર અને પ્રસિદ્ધ હતા. તેમના વિદ્વાન પુત્ર મહારોમ તરીકે જાણીતા હતા.

મહારોમ્ણસ્તુ વિખ્યાતઃ સ્વર્ણરોમા વ્યજાયત। સ્વર્ણરોમાત્મજશ્ચાપિ હ્રસ્વરોમાભવનૃપઃ ।। ૨૭.

મહારોમમાંથી પ્રસિદ્ધ સ્વર્ણરોમ જન્મ્યા; સ્વર્ણરોમના પુત્ર હ્રસ્વરોમ નામના રાજા થયા.

હ્રસ્વરોમાત્મજો વિદ્વાન્ સીરધ્વજ ઇતિ શ્રુતિઃ। ઉદ્ભિન્ના કૃષતા યેન સીતા રાજ્ઞા યશસ્વિની। રામસ્ય મહિષી સાધ્વી સુવ્રતાતિપતિવ્રતા ।। ૨૭.

હ્રસ્વરોમના વિદ્વાન પુત્રને સીરધ્વજ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા. કહેવાય છે કે, રાજાએ ખેતર ખેડતી વખતે જશવંતી સીતાજી મળી આવી, જે શ્રીરામની પવિત્ર અને પતિવ્રતા રાણી હતી.

શાંશપાયન ઉવાચ।। કથં સીતા સમુત્પન્ના કૃષ્યમાણા યશસ્વિની। કિમર્થઞ્ચાકૃષદ્રાજા ક્ષેત્રં યસ્મિન્ બભૂવ હ ।। ૨૭.

શાંશપાયનએ પૂછ્યું: ખેતર ખેડતી વખતે યશસ્વી સીતાજી કેવી રીતે જન્મી? રાજાએ જે ખેતર ખેડ્યું તેમાં એ કેમ પ્રગટ થઈ?

સૂત ઉવાચ।। અગ્નિક્ષેત્રે કૃષ્યમાણે અશ્વમેધે મહાત્મનઃ। વિધિના સુપ્રયુક્તેન તસ્માત્સા તુ સમુત્થિતા ।। ૨૭.

સૂતે કહ્યું: મહાત્મા માટે અશ્વમેઘ યજ્ઞના અગ્નિક્ષેત્રમાં યોગ્ય વિધિથી ખેડાણ ચાલતું હતું, ત્યારે એ સ્થાનમાંથી સીતાજી પ્રગટ થઈ.

સીરધ્વજાત્તુ જાતસ્તુ ભાનુમાન્નામ મૈથિલઃ। ભ્રાતા કુશધ્વજસ્તસ્ય સ કાશ્યધિપતિર્નૃપઃ ।। ૨૭.

સીરધ્વજના પુત્ર ભાનુમાન, જેને વૈદેહ પણ કહેવામાં આવે છે, તેમનો જન્મ થયો. તેમના ભાઈ કુશધ્વજ કાશીના રાજા બન્યા.

તસ્ય ભાનુમતઃ પુત્રઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચ પ્રતાપવાન્। મુનિસ્તસ્ય સુતશ્ચાપિ તસ્માદૂર્જવહઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૭.

ભાનુમાનના પુત્ર પ્રદ્યુમ્ન, જે બહાદુર હતા; તેમના પુત્ર ઋષિ થયા, અને એમાંથી ઊર્જવહા તરીકે ઓળખાતા પુત્ર થયા.

ઊર્જવહાત્ સુતદ્વાજઃ શકુનિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ। સ્વાગતઃ શકુનેઃ પુત્રઃ સુવર્ચ્ચાસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૭.

ઊર્જવહાથી સુતધ્વજ જન્મ્યા; તેમના પુત્ર શકુનિ થયા; શકુનિના પુત્ર સ્વાગત અને સ્વાગતના પુત્ર સુવર્ચા તરીકે ઓળખાયા.

શ્રુતો યસ્તસ્ય દાયાદઃ સુશ્રુતસ્તસ્ય ચાત્મજઃ। સુશ્રુતસ્ય જયઃ પુત્રો જયસ્ય વિજયઃ સુતઃ ।। ૨૭.

સુવર્ચાના વારસદાર શ્રુત હતા; તેમના પુત્ર સુશ્રુત થયા; સુશ્રુતના પુત્ર જય અને જયના પુત્ર વિજય થયા.

વિજયસ્ય ઋતઃ પુત્ર ઋતસ્ય સુનયઃ સ્મૃતઃ। સુનયાદ્વીતહવ્યસ્તુ વીતહવ્યાત્મજો ધૃતિઃ ।। ૨૭.

વિજયના પુત્ર ઋત હતા; ઋતના પુત્ર સુનય તરીકે ઓળખાયા; સુનયના પુત્ર વીતા હવ્ય અને વીતા હવ્યના પુત્ર ધૃતિ થયા.

ધૃતેસ્તુ બહુલાશ્વોઽભૂદ્બહુલાશ્વસુતઃ કૃતિઃ। તસ્મિન્ સન્તિષ્ટતે વંશો જનકાનાં મહાત્મનામ્। ઇત્યેતે મૈથિલાઃ પ્રોક્તાઃ સોમસ્યાપિ નિબોધત ।। ૨૭.

ધૃતિમાંથી બહુલાશ્વ થયા; બહુલાશ્વના પુત્ર કૃતિ થયા; એમમાં જ મહાન જનકોનો વંશ સ્થિર થયો. આ રીતે વૈદેહોનું વર્ણન થયું; હવે સોમ વિશે સાંભળો.

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે વૈવસ્વતમનુવંશકીર્ત્તનં નામ સપ્તવિંશોઽધ્યાયઃ

આ રીતે શ્રીમહાપુરાણમાં વાયુ દ્વારા કહેલ વૈવસ્વત મનુના વંશનું વર્ણન નામે સત્તાવીસમો અધ્યાય પૂર્ણ થયો.

વાયૂમહાપુરાણમ્ - ઉત્તરાર્દ્ધમ્ -

વાયુ મહાપુરાણ – ઉત્તરાર્ધ –

દક્ષિણામદદત્સોમસ્ત્રીલ્લોઁકાનિતિ નઃ શ્રુતમ્। તેભ્યો બ્રહ્મર્ષિમુખ્યેભ્યઃ સદસ્યેભ્યશ્ચ વૈ દ્વિજાઃ ।। ૨૮.

સોમએ દક્ષિણ દિશા બ્રાહ્મણોને આપી હતી, જેમ આપણે સાંભળ્યું છે; એમાં મુખ્ય બ્રહ્મર્ષિ અને સભ્ય બ્રાહ્મણો હતા, હે દ્વિજો.

તં સિની ચ કુહૂશ્ચૈવ વપુઃ પુષ્ટિઃ પ્રભાવસુઃ। કીર્ત્તિર્ધૃતિશ્ચ લક્ષ્મીશ્ચ નવ દેવ્યઃ સિષેવિરે ।। ૨૮.

સિની, કુહૂ, વપુ, પુષ્ટિ, પ્રભાવસુ, કીર્તિ, ધૃતિ અને લક્ષ્મી – આ નવ દેવીઓએ તેમનું સેવન કર્યું.

પ્રાપ્યાવભૃથમવ્યગ્રઃ સર્વ્વદેવર્ષિપૂજિતઃ। અતિરાજાતિરાજેન્દ્રો દશધાતાપયદ્દિશઃ ।। ૨૮.

અવભૃથ સ્નાન કર્યા પછી, સર્વ દેવો અને ઋષિઓએ તેમની પૂજા કરી; એ મહારાજા દસ દિશાઓમાં તેજ ફેલાવતો હતો.

સ યાચ્યમાનો દેવૈશ્ચ તથા દેવર્ષિભિશ્ચ હ। નૈવ વ્યસર્જયત્તારાં તસ્માયાઙ્ગિરસે તદા ।। ૨૮.

દેવતાઓ અને દેવઋષિઓએ વિનંતી કરી છતાં, તેણે એ સમયે તારા અંગિરસને આપી નહોતી.

ઉશનાસ્તસ્ય જગ્રાહ પાર્ષ્ણિમઙ્ગિરસો દ્વિજાઃ। સ હિ શિષ્યો મહાતેજાઃ પિતુઃ પૂર્વં બૃહસ્પતેઃ ।। ૨૮.

ઉશનાએ એ તારા અંગિરસ પાસેથી લઈ લીધી, હે દ્વિજો; તે મહાતેજસ્વી પૂર્વે પોતાના પિતા બૃહસ્પતિના શિષ્ય હતા.