વાયુપુરાણમ્

હિરણ્યનાભઃ કૌશલ્યો વસિષ્ઠસ્તત્સુતોઽભવત્। પૌત્રસ્ય જૈમિનેઃ શિષ્યઃ સ્મૃતઃ સર્વેષુ શર્મસુ ।। ૨૬.

વિશ્વસહનો પુત્ર કૌશલ્ય દેશનો હિરણ્યનાભ હતો; તે વૈશિષ્ઠ વંશના જયમિનીના પૌત્રનો શિષ્ય હતો અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં પ્રસિદ્ધ હતો.

શતાનિ સંહિતાનાન્તુ પઞ્ચ યોઽધીતવાંસ્તતઃ। તસ્માદધિગતો યોગો યાજ્ઞવલ્ક્યેન ધીમતા ।। ૨૬.

તેને પાંચસો સંહિતાઓ અભ્યાસ કરી હતી; તેના પાસેથી જ્ઞાની યાજ્ઞવલ્ક્યે યોગનું જ્ઞાન મેળવ્યું.

પુષ્યસ્તસ્ય સુતો વિદ્વાન્ ધ્રુવસન્ધિશ્ચ તત્સુતઃ। સુદર્શનસ્તસ્ય સુતો અગ્નિવર્ણઃ સુદર્શનાત્ ।। ૨૬.

તેનો વિદ્વાન પુત્ર પુષ્ય હતો, પુષ્યનો પુત્ર ધ્રુવસંધી; ધ્રુવસંધીનો પુત્ર સુદર્શન અને સુદર્શનનો પુત્ર અગ્નિવર્ણ હતો.

અગ્નિવર્ણસ્ય શીઘ્રસ્તુ શીઘ્રકસ્ય મનુઃ સ્મૃતઃ। મનુસ્તુ યોગમાસ્થાય કલાપગ્રામમાસ્થિતઃ। એકોનવિંશપ્રયુગે ક્ષત્રપ્રાવર્ત્તકઃ પ્રભુઃ ।। ૨૬.

અગ્નિ જેવી તેજસ્વી અને ઝડપી વ્યક્તિને શીઘ્ર કહેવામાં આવે છે, અને શીઘ્રનો પુત્ર મનુ કહેવાય છે. મનુએ યોગ સાધન કરીને કલાપા ગામમાં નિવાસ કર્યો હતો. ઓગણિસમા યુગમાં એ પ્રભુએ ક્ષત્રપોના આરંભક બન્યા હતા.

પ્રસુશ્રુતો મનોઃ પુત્રઃ સુસન્ધિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ। સુસન્ધેશ્ચ તથામર્ષઃ સહસ્વાન્નામ નામતઃ ।। ૨૬.

મનુનો પુત્ર પ્રસુશ્રુત હતો, અને પ્રસુશ્રુતનો પુત્ર સુસંધિ હતો. સુસંધિમાંથી અમર્ષ જન્મ્યો, અને અમર્ષમાંથી સહસ્વાન નામનો પુત્ર થયો.

આસીત્સહસ્વતઃ પુત્રો રાજા વિશ્રુતવાનિતિ। તસ્યાસીદ્વિશ્રુતવતઃ પુત્રો રાજા બૃહદ્બલઃ ।। ૨૬.

સહસ્વતનો પુત્ર વિખ્યાત રાજા વિશ્રુતવાન થયો. વિશ્રુતવાનનો પુત્ર રાજા બૃહદ્બલ થયો.

એતે ઇક્ષ્વાકુદાયાદા રાજાનઃ પ્રાયશઃ સ્મૃતાઃ। વંશે પ્રધાના યે તેઽસ્મિન્ પ્રાધાન્યેન તુ કીર્ત્તિતાઃ ।। ૨૬.

આ બધા રાજાઓ ઇક્ષ્વાકુના વંશજ છે અને મુખ્યત્વે આ વંશના મુખ્ય રાજાઓ તરીકે ઓળખાય છે. અહીં તેઓ વિશેષ મહત્વ સાથે ઉલ્લેખાયા છે.

પઠન્ સમ્યગિમાં સૃષ્ટિમાદિત્યસ્ય વિવસ્વતઃ। પ્રજાવાનેતિ સાયુજ્યં મનોર્વૈવસ્વતસ્ય સઃ ।। ૨૬.

જે વ્યક્તિ આ વિવસ્વાન આદિત્યની સર્જન કથા યોગ્ય રીતે વાંચે છે, તેને મનુ વૈવસ્વત સાથે એકતા અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

શ્રાદ્ધદેવસ્ય દેવસ્ય પ્રજાનાં પુષ્ટિદસ્ય ચ। વિપાપ્મા વિરજાશ્ચૈવ આયુષ્માન્ ભવતેઽચ્યુતઃ ।। ૨૬.

એવા વ્યક્તિ પાપમુક્ત, નિર્મળ, દીર્ઘાયુ અને અચલ બને છે, જેમ કે શ્રાદ્ધદેવ, જે પ્રજાઓને સમૃદ્ધિ આપે છે.

અનુજસ્ય વિકુક્ષેસ્તુ નિમેર્વંશં નિબોધત। યોઽસૌ નિવેશયામાસ પુરન્દેવપુરોપમમ્ ।। ૨૭.

હવે વિકુક્ષિના નાના ભાઈ નિમિના વંશ વિશે સાંભળો, જેમણે દેવોના શહેર જેવું એક શહેર સ્થાપ્યું હતું.

જયન્તમિતિવિખ્યાતં ગૌતમસ્યાશ્રમાભિતઃ। યસ્યાન્વવાયે યજ્ઞે વૈ જનકાદૃષિસત્તમાત્ ।। ૨૭.

તે શહેર ગૌતમના આશ્રમની નજીક જયંત નામથી પ્રસિદ્ધ થયું. એ વંશમાં, યજ્ઞ દરમિયાન, મહાન ઋષિ જનકનો જન્મ થયો.

નેમિર્નામ સુધર્માત્મા સર્વસત્વનમસ્કૃતઃ। આસીત્ પુત્રો મહાપ્રાજ્ઞ ઇક્ષ્વાકોર્ભૂરિતેજસઃ ।। ૨૭.

નિમિ નામના ધર્મમય અને સર્વે જીવોથી પૂજિત એવા મહાપંડિત ઇક્ષ્વાકુના પુત્ર હતા, જેમણે મહાન તેજ ધરાવ્યું હતું.

સ શાપેન વસિષ્ઠસ્ય વિદેહઃ સમપદ્યત। તસ્ય પુત્રો મિથિર્નામ જનિતઃ પર્વભિસ્ત્રિભિઃ ।। ૨૭.

વશિષ્ઠના શ્રાપથી નિમિ 'વિદેહ' તરીકે જાણીતા થયા. તેમના પુત્રનું નામ મિથિ હતું, જે ત્રણ વિશેષ યજ્ઞોથી જન્મ્યા હતા.

અરણ્યાં મથ્યમાનાયાં પ્રાદુર્ભૂતો મહાયશાઃ। નામ્ના મિથિરિતિ ખ્યાતો જનનાજ્જનકોઽભવત્ ।। ૨૭.

જંગલમાં churn (મથન) થતી વખતે મહાયશસ્વી મિથિ પ્રગટ થયા, અને તેમના જન્મથી તેઓ જનક તરીકે ઓળખાયા.

મિથિર્નામ મહાવીર્યો યેનાસૌ મિથિલાભવત્। રાજાસૌ જનકો નામ જનકાચ્ચાપ્યુદાવસુઃ ।। ૨૭.

મહાન પરાક્રમી મિથિએ પોતાના નામ પરથી મિથિલા નામ આપ્યું. એ રાજાને જનક કહેવામાં આવ્યા, અને જનકમાંથી ઉદાવસુ જન્મ્યા.

ઉદાવસોઃ સુધર્માત્મા જનિતો નન્દિવર્દ્ધનઃ। નન્દિવર્દ્ધનતઃ શૂરઃ સુકેતુર્નામ ધાર્મિકઃ ।। ૨૭.

ઉદાવસુમાંથી ધર્મમય નંદિવર્ધન જન્મ્યા, અને નંદિવર્ધનમાંથી શૂરવીર અને ધર્મી સુકેતુ જન્મ્યા.

સુકેતોરપિ ધર્માત્મા દેવરાતો મહાબલઃ। દેવરાતસ્ય ધર્માત્મા બૃહદુચ્છ ઇતિ શ્રુતિઃ ।। ૨૭.

સુકેતુમાંથી પણ ધર્મમય અને મહાબળવાન દેવરાત જન્મ્યા. દેવરાતના પુત્ર ધર્મમય બૃહદુચ્છા તરીકે જાણીતા થયા.

બૃહદુચ્છસ્ય તનયો મહાવીર્યઃ પ્રતાપવાન્ । મહાવીર્યસ્ય ધૃતિમાન્ સુધૃતિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૨૭.

બૃહદુચ્છાના પુત્ર મહાન પરાક્રમી અને પ્રભાવશાળી મહાવીર્ય હતા. મહાવીર્યના પુત્ર ધૈર્યવાન સુધૃતિ હતા.

સુધૃતેરપિ ધર્માત્મા ધૃષ્ટકેતુઃ પરન્તપઃ। ધૃષ્ટકેતુ સુતશ્ચાપિ હર્યશ્વો નામ વિશ્રુતઃ ।। ૨૭.

સુધૃતિના પુત્ર પણ ધર્મમય અને શત્રુઓને દમન કરનાર ધૃષ્ટકેતુ હતા. ધૃષ્ટકેતુના પુત્ર વિખ્યાત હર્યશ્વ હતા.

હર્યશ્વસ્ય મરુઃ પુત્રો મરોઃ પુત્રઃ પ્રતિત્વકઃ। પ્રતિત્વકસ્ય ધર્માત્મા રાજા કીર્ત્તિરથઃ સુતઃ ।। ૨૭.

હર્યશ્વના પુત્ર મરુ હતા, અને મરુના પુત્ર પ્રતિત્વક હતા. પ્રતિત્વકના પુત્ર ધર્મમય રાજા કીર્તિરથ હતા.

પુત્રઃ કીર્ત્તિરથસ્યાપિ દેવમીઢ ઇતિ શ્રુતઃ । દેવમીઢસ્ય વિબુધો વિબુધસ્ય સુતો ધૃતિઃ ।। ૨૭.

કીર્તિરથના પુત્ર દેવમીઢ તરીકે જાણીતા હતા. દેવમીઢના પુત્ર વિબુધ હતા, અને વિબુધના પુત્ર ધૃતિ હતા.

મહાધૃતિસુતો રાજા કીર્ત્તિરાજઃ પ્રતાપવાન્ । કીર્ત્તિ રાજાત્મજો વિદ્વાન્ મહારોમેતિ વિશ્રુતઃ ।। ૨૭.

મહાધૃતિના પુત્ર કીર્તિરાજ નામના રાજા હતા, જે બહાદુર અને પ્રસિદ્ધ હતા. તેમના વિદ્વાન પુત્ર મહારોમ તરીકે જાણીતા હતા.

મહારોમ્ણસ્તુ વિખ્યાતઃ સ્વર્ણરોમા વ્યજાયત। સ્વર્ણરોમાત્મજશ્ચાપિ હ્રસ્વરોમાભવનૃપઃ ।। ૨૭.

મહારોમમાંથી પ્રસિદ્ધ સ્વર્ણરોમ જન્મ્યા; સ્વર્ણરોમના પુત્ર હ્રસ્વરોમ નામના રાજા થયા.

હ્રસ્વરોમાત્મજો વિદ્વાન્ સીરધ્વજ ઇતિ શ્રુતિઃ। ઉદ્ભિન્ના કૃષતા યેન સીતા રાજ્ઞા યશસ્વિની। રામસ્ય મહિષી સાધ્વી સુવ્રતાતિપતિવ્રતા ।। ૨૭.

હ્રસ્વરોમના વિદ્વાન પુત્રને સીરધ્વજ તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા. કહેવાય છે કે, રાજાએ ખેતર ખેડતી વખતે જશવંતી સીતાજી મળી આવી, જે શ્રીરામની પવિત્ર અને પતિવ્રતા રાણી હતી.

શાંશપાયન ઉવાચ।। કથં સીતા સમુત્પન્ના કૃષ્યમાણા યશસ્વિની। કિમર્થઞ્ચાકૃષદ્રાજા ક્ષેત્રં યસ્મિન્ બભૂવ હ ।। ૨૭.

શાંશપાયનએ પૂછ્યું: ખેતર ખેડતી વખતે યશસ્વી સીતાજી કેવી રીતે જન્મી? રાજાએ જે ખેતર ખેડ્યું તેમાં એ કેમ પ્રગટ થઈ?

સૂત ઉવાચ।। અગ્નિક્ષેત્રે કૃષ્યમાણે અશ્વમેધે મહાત્મનઃ। વિધિના સુપ્રયુક્તેન તસ્માત્સા તુ સમુત્થિતા ।। ૨૭.

સૂતે કહ્યું: મહાત્મા માટે અશ્વમેઘ યજ્ઞના અગ્નિક્ષેત્રમાં યોગ્ય વિધિથી ખેડાણ ચાલતું હતું, ત્યારે એ સ્થાનમાંથી સીતાજી પ્રગટ થઈ.

સીરધ્વજાત્તુ જાતસ્તુ ભાનુમાન્નામ મૈથિલઃ। ભ્રાતા કુશધ્વજસ્તસ્ય સ કાશ્યધિપતિર્નૃપઃ ।। ૨૭.

સીરધ્વજના પુત્ર ભાનુમાન, જેને વૈદેહ પણ કહેવામાં આવે છે, તેમનો જન્મ થયો. તેમના ભાઈ કુશધ્વજ કાશીના રાજા બન્યા.

તસ્ય ભાનુમતઃ પુત્રઃ પ્રદ્યુમ્નશ્ચ પ્રતાપવાન્। મુનિસ્તસ્ય સુતશ્ચાપિ તસ્માદૂર્જવહઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૭.

ભાનુમાનના પુત્ર પ્રદ્યુમ્ન, જે બહાદુર હતા; તેમના પુત્ર ઋષિ થયા, અને એમાંથી ઊર્જવહા તરીકે ઓળખાતા પુત્ર થયા.

ઊર્જવહાત્ સુતદ્વાજઃ શકુનિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ। સ્વાગતઃ શકુનેઃ પુત્રઃ સુવર્ચ્ચાસ્તત્સુતઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૭.

ઊર્જવહાથી સુતધ્વજ જન્મ્યા; તેમના પુત્ર શકુનિ થયા; શકુનિના પુત્ર સ્વાગત અને સ્વાગતના પુત્ર સુવર્ચા તરીકે ઓળખાયા.