વાયુપુરાણમ્

અઙ્ગદશ્ચાન્દ્રકેતુશ્ચ લક્ષ્મણસ્યાત્મજાવુભૌ। હિમવત્પર્વતાભ્યાશે સ્ફીતૌ જનપદૌ તયોઃ ।। ૨૬.

અંગદ અને ચંદ્રકેતુ, બંને લક્ષ્મણના પુત્રો, હિમવંત પર્વત પાસે સુખી પ્રદેશોમાં વસતા હતા.

અઙ્ગદસ્યાઙ્ગદીયા તુ દેશે કારપથે પુરી। ચન્દ્રકેતોસ્તુ મલ્લસ્ય ચન્દ્રવક્તા પુરી શુભા ।। ૨૬.

અંગદની નગરી અંગદી, કારપથ પ્રદેશમાં હતી. ચંદ્રકેતુની નગરી ચંદ્રવક્તા, મલ્લોની સુંદર નગરી હતી.

ભરતસ્યાત્મજૌ વીરૌ તક્ષઃ પુષ્કર એવ ચ। ગાન્ધારવિષયે સિદ્ધે તયોઃ પુર્યૌ મહાત્મનોઃ ।। ૨૬.

ભરતના પુત્રો, પરાક્રમી તક્ષ અને પુષ્કર, બંને મહાન આત્માવાળા, ગાંધાર પ્રદેશમાં પોતાની નગરીઓ ધરાવતા હતા.

તક્ષસ્ય દિક્ષુ વિખ્યાતા રમ્યા તક્ષશિલા પુરી। પુષ્કરસ્યાપિ વીરસ્ય વિખ્યાતા પુષ્કરાવતી ।। ૨૬.

તક્ષની નગરી તક્ષશિલા સૌ દિશામાં સુંદર અને પ્રસિદ્ધ છે. પુષ્કરની નગરી પુષ્કરાવતી પણ જાણીતી છે.

ગાથાં ચૈવાત્ર ગાયન્તિ યે પુરાણવિદો જતાઃ। રામે નિબદ્ધાસ્સત્ત્વાર્થા માહાત્મ્યાત્તસ્ય ધીમતઃ ।। ૨૬.

અહીં, જે લોકો પુરાણો જાણે છે, તેઓ રામના ગુણ અને મહિમા વર્ણવતી ગાથા ગાય છે.

શ્યામો યુવા લોહિતાક્ષો દીપ્તાસ્યો મિતભાષિતઃ। આજાનુબાહુઃ સુમુખઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ ।। ૨૬.

શ્યામ વર્ણનો, યુવાન, લાલ આંખોવાળો, તેજસ્વી ચહેરાવાળો, ઓછું બોલતો, ઘૂંટણ સુધી લાંબા હાથવાળો, સુંદર મુખવાળો, સિંહ જેવી છાતી અને બળવાન ભુજાવાળો હતો.

દશવર્ષસહસ્રાણિ રામો રાજ્યમકારયત્। ઋક્સામયજુષાં ઘોષો જ્યાઘોષશ્ચ મહાસ્વનઃ ।। ૨૬.

રામે દસ હજાર વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું; ઋગ્વેદ, સામવેદ અને યજુર્વેદના પાઠ અને ધનુષ્યની તાણની ગુંજ મોટા અવાજે સંભળાતી હતી.

અવિચ્છિન્નોઽભવદ્રાષ્ટ્રે દીયતાં ભુજ્યતામિતિ। જનસ્થાને વસન્ કાર્યં ત્રિદશાનાઞ્ચકારસઃ ।। ૨૬.

દેશમાં ક્યાંય અવરોધ નહોતો; 'આપો, ભોગવો' એવી આજ્ઞા હતી; જનસ્થાનમાં રહીને તેણે દેવતાઓના કામો પૂર્ણ કર્યા.

તમાગસ્કારિણં પૂર્વં પૌલસ્ત્યં મનુજર્ષભઃ। સીતાયાઃ પદમન્વિચ્છન્ નિજઘાન મહાયશાઃ ।। ૨૬.

મહાન યશસ્વી અને મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા એણે, સીતાજીનું સ્થાન શોધતા, અગાઉ પાપ કરનાર પૌલસ્ત્યનો સંહાર કર્યો.

સત્ત્વવાન્ ગુણસમ્પન્નો દીપ્યમાનઃ સ્વ તેજસા। અતિસૂર્યઞ્ચ વહ્નિઞ્ચ રામો દાશરથિર્બભૌ ।। ૨૬.

સત્કાર્ય અને ગુણોથી ભરપૂર, પોતાના તેજથી પ્રકાશિત, દશરથપુત્ર રામ સૂર્ય અને અગ્નિ કરતાં પણ વધુ તેજસ્વી લાગતો હતો.

એવમેવ મહાબાહુરિક્ષ્વાકુકુલનન્દનઃ । રાવણં સગણં હત્વા દિવમાચક્રમે વિભુઃ ।। ૨૬.

આ રીતે, ઇક્ષ્વાકુ વંશને આનંદ આપનાર મહાબાહુ એ મહાન પુરુષે, રાવણ અને તેના સહયોગીઓને સંહાર્યા પછી સ્વર્ગમાં પ્રવેશ કર્યો.

શ્રીરામસ્યાત્મજો જજ્ઞે કુશ ઇત્યભિધીયતે। લવશ્ચાન્યો મહાવીર્યસ્તયોર્દેશૌ નિબોધત ।। ૨૬.

શ્રીરામના પુત્ર તરીકે કુશ જન્મ્યો; લવ પણ મહાવીર હતો—આ બંનેના પ્રદેશો સાંભળો.

કુશસ્ય કોશલા રાજ્યં પુરી વાપિ કુશસ્થલી। રમ્યા નિવેશિતા તેન વિન્ધ્યપર્વતસાનુષુ ।। ૨૬.

કુશનું રાજ્ય કોશલ હતું અને તેની રાજધાની કુશસ્થલી હતી, જે તેણે વિંધ્ય પર્વતોની ઢાળ પર વસાવી હતી.

ઉત્તરાકોશલે રાજ્યં લવસ્ય ચ મહાત્મનઃ। શ્રાવસ્તી લોકવિખ્યાતા કુશવંશં નિબોધત ।। ૨૬.

ઉત્તર કોશલમાં મહાત્મા લવનું રાજ્ય હતું; શ્રાવસ્તી જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતી—હવે કુશના વંશને સાંભળો.

કુશસ્ય પુત્રો ધર્માત્મા હ્યતિથિઃ સુપ્રિયાતિથિઃ। અતિથેરપિ વિખ્યાતો નિષધો નામ પાર્થિવઃ ।। ૨૬.

કુશનો પુત્ર ધર્મનિષ્ઠ આતિથિ હતો, જે સૌને પ્રિય હતો; આતિથિનો પ્રસિદ્ધ પુત્ર નિષધ નામે રાજા થયો.

નિષધસ્ય નલઃ પુત્રો નભઃ પુત્રો નલસ્ય તુ। નભસઃ પુણ્ડરીકસ્તુ ક્ષેમધન્વા તતઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૬.

નિષધનો પુત્ર નલ હતો, નલનો પુત્ર નભ હતો; નભનો પુત્ર પુંડરીક અને પુંડરીકથી ક્ષેમધન્વન થયો.

ક્ષેમધન્વસુતો રાજા દેવાનીકઃ પ્રતાપવાન્। આસીદહીનગુર્નામ દેવાની કાત્મજઃ પ્રભુઃ ।। ૨૬.

ક્ષેમધન્વનનો પુત્ર પ્રતિાપી રાજા દેવાનિક હતો; તેના પુત્રનું નામ અહીનાગુ હતું.

અહીનગોસ્તુ દાયાદઃ પારિયાત્રો મહાયશાઃ। દલસ્તસ્યાત્મજશ્ચાપિ તસ્માજ્જજ્ઞે બલો નૃપઃ ।। ૨૬.

અહીનાગુનો વારસદાર મહાન યશસ્વી પારિયાત્ર હતો; તેનો પુત્ર દલ અને દલથી બલ નામે રાજા જન્મ્યો.

ઔઙ્કો નામ સ ધર્માત્મા બલપુત્રો બભૂવ હ। વજ્રનાભઃ સુતસ્તસ્ય શઙ્ખણસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૨૬.

બલનો ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર ઔંકો હતો; ઔંકોનો પુત્ર વજ્રનાભ અને વજ્રનાભનો પુત્ર શંખન હતો.

શંખણસ્ય સુતો વિદ્વાન્ ધ્યુષિતાશ્ચ ઇતિ શ્રુતઃ । ધ્યુષિતાશ્ચ સુતશ્ચાપિ રાજા વિશ્વસહઃ કિલ ।। ૨૬.

શંખનનો વિદ્વાન પુત્ર ધ્યુષિતાશ તરીકે ઓળખાતો; ધ્યુષિતાશનો પુત્ર રાજા વિશ્વસહ હતો.

હિરણ્યનાભઃ કૌશલ્યો વસિષ્ઠસ્તત્સુતોઽભવત્। પૌત્રસ્ય જૈમિનેઃ શિષ્યઃ સ્મૃતઃ સર્વેષુ શર્મસુ ।। ૨૬.

વિશ્વસહનો પુત્ર કૌશલ્ય દેશનો હિરણ્યનાભ હતો; તે વૈશિષ્ઠ વંશના જયમિનીના પૌત્રનો શિષ્ય હતો અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં પ્રસિદ્ધ હતો.

શતાનિ સંહિતાનાન્તુ પઞ્ચ યોઽધીતવાંસ્તતઃ। તસ્માદધિગતો યોગો યાજ્ઞવલ્ક્યેન ધીમતા ।। ૨૬.

તેને પાંચસો સંહિતાઓ અભ્યાસ કરી હતી; તેના પાસેથી જ્ઞાની યાજ્ઞવલ્ક્યે યોગનું જ્ઞાન મેળવ્યું.

પુષ્યસ્તસ્ય સુતો વિદ્વાન્ ધ્રુવસન્ધિશ્ચ તત્સુતઃ। સુદર્શનસ્તસ્ય સુતો અગ્નિવર્ણઃ સુદર્શનાત્ ।। ૨૬.

તેનો વિદ્વાન પુત્ર પુષ્ય હતો, પુષ્યનો પુત્ર ધ્રુવસંધી; ધ્રુવસંધીનો પુત્ર સુદર્શન અને સુદર્શનનો પુત્ર અગ્નિવર્ણ હતો.

અગ્નિવર્ણસ્ય શીઘ્રસ્તુ શીઘ્રકસ્ય મનુઃ સ્મૃતઃ। મનુસ્તુ યોગમાસ્થાય કલાપગ્રામમાસ્થિતઃ। એકોનવિંશપ્રયુગે ક્ષત્રપ્રાવર્ત્તકઃ પ્રભુઃ ।। ૨૬.

અગ્નિ જેવી તેજસ્વી અને ઝડપી વ્યક્તિને શીઘ્ર કહેવામાં આવે છે, અને શીઘ્રનો પુત્ર મનુ કહેવાય છે. મનુએ યોગ સાધન કરીને કલાપા ગામમાં નિવાસ કર્યો હતો. ઓગણિસમા યુગમાં એ પ્રભુએ ક્ષત્રપોના આરંભક બન્યા હતા.

પ્રસુશ્રુતો મનોઃ પુત્રઃ સુસન્ધિસ્તસ્ય ચાત્મજઃ। સુસન્ધેશ્ચ તથામર્ષઃ સહસ્વાન્નામ નામતઃ ।। ૨૬.

મનુનો પુત્ર પ્રસુશ્રુત હતો, અને પ્રસુશ્રુતનો પુત્ર સુસંધિ હતો. સુસંધિમાંથી અમર્ષ જન્મ્યો, અને અમર્ષમાંથી સહસ્વાન નામનો પુત્ર થયો.

આસીત્સહસ્વતઃ પુત્રો રાજા વિશ્રુતવાનિતિ। તસ્યાસીદ્વિશ્રુતવતઃ પુત્રો રાજા બૃહદ્બલઃ ।। ૨૬.

સહસ્વતનો પુત્ર વિખ્યાત રાજા વિશ્રુતવાન થયો. વિશ્રુતવાનનો પુત્ર રાજા બૃહદ્બલ થયો.

એતે ઇક્ષ્વાકુદાયાદા રાજાનઃ પ્રાયશઃ સ્મૃતાઃ। વંશે પ્રધાના યે તેઽસ્મિન્ પ્રાધાન્યેન તુ કીર્ત્તિતાઃ ।। ૨૬.

આ બધા રાજાઓ ઇક્ષ્વાકુના વંશજ છે અને મુખ્યત્વે આ વંશના મુખ્ય રાજાઓ તરીકે ઓળખાય છે. અહીં તેઓ વિશેષ મહત્વ સાથે ઉલ્લેખાયા છે.

પઠન્ સમ્યગિમાં સૃષ્ટિમાદિત્યસ્ય વિવસ્વતઃ। પ્રજાવાનેતિ સાયુજ્યં મનોર્વૈવસ્વતસ્ય સઃ ।। ૨૬.

જે વ્યક્તિ આ વિવસ્વાન આદિત્યની સર્જન કથા યોગ્ય રીતે વાંચે છે, તેને મનુ વૈવસ્વત સાથે એકતા અને સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

શ્રાદ્ધદેવસ્ય દેવસ્ય પ્રજાનાં પુષ્ટિદસ્ય ચ। વિપાપ્મા વિરજાશ્ચૈવ આયુષ્માન્ ભવતેઽચ્યુતઃ ।। ૨૬.

એવા વ્યક્તિ પાપમુક્ત, નિર્મળ, દીર્ઘાયુ અને અચલ બને છે, જેમ કે શ્રાદ્ધદેવ, જે પ્રજાઓને સમૃદ્ધિ આપે છે.