વાયુપુરાણમ્

ખ્યાતઃ કલ્માષપાદો વૈ નામ્ના મિત્રસહશ્ચ સઃ । વસિષ્ઠસ્તુ મહાતેજાઃ ક્ષેત્રે કલ્માષપાદકે। અશ્મકં જનયામાસ ઇક્ષ્વાકુકુલવૃદ્ધયે ।। ૨૬.

તે kalmāṣapāda અને મિત્રસહા નામથી જાણીતા છે. મહાન તેજસ્વી વશિષ્ઠે kalmāṣapāda ના ક્ષેત્રમાં ઇક્ષ્વાકુ વંશની વૃદ્ધિ માટે અશ્મકને જન્મ આપ્યો.

અશ્મકસ્યોરકામસ્તુ મૂલકસ્તત્સુતોઽભવત્। અત્રાપ્યુદાહરન્તીમં મૂલકં વૈ નૃપં પ્રતિ ।। ૨૬.

અશ્મકનો પુત્ર ઉરકામ હતો અને તેનો પુત્ર મૂલક થયો. અહીં મૂલક રાજા વિશે આ વાર્તા કહેવામાં આવે છે.

સ હિ રામભયાદ્રાજા સ્ત્રીભિઃ પરિવૃતોઽવસત્। વિવસ્ત્રસ્ત્રાણમિચ્છન્ વૈ નારીકવચમીશ્વરઃ ।। ૨૬.

એ રાજાએ રામના ભયથી સ્ત્રીઓથી ઘેરાઈને નિવાસ કર્યો. રક્ષા ઇચ્છતા એ રાજાએ સ્ત્રીઓનું વસ્ત્ર પહેરીને, નિર્વસ્ત્ર રહીને, પોતાને બચાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

મૂલકસ્યાપિ ધર્માત્મા રાજા શતરથઃ સ્મૃતઃ। તસ્માચ્છતરથાજ્જજ્ઞે રાજા ચૈડિવિડો બલી ।। ૨૬.

મૂલકનો પુત્ર ધર્મનિષ્ઠ રાજા શતરથ હતો. શતરથથી બળવાન વૈડિવિડ રાજાનો જન્મ થયો.

આસીત્ત્વૈડિવિડઃ શ્રીમાન્ કૃતશર્મા પ્રતાપવાન્। પુત્રો વિશ્વમહત્તસ્ય પુત્રીકસ્ય વ્યજાયત ।। ૨૬.

વૈડિવિડ તેજસ્વી, કૃતાર્થ અને પરાક્રમી હતો. તેના ઘરે પુત્રિકા ના પુત્ર વિશ્વમહતનો જન્મ થયો.

દિલીપસ્તસ્ય પુત્રોઽભૂત્ ખટ્વાઙ્ગ ઇતિ વિશ્રુતઃ। યેન સ્વર્ગાદિહાગમ્ય મુહૂર્ત્તં પ્રાપ્ય જીવિતમ્। ત્રયોઽભિસંહિતા લોકા બુદ્ધ્યા સત્યેન ચૈવ હિ ।। ૨૬.

વિશ્વમહતનો પુત્ર દિલીપ થયો, જે ખટ્વાંગ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. તેણે સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર આવી થોડી ક્ષણ માટે જીવન મેળવ્યું અને પોતાની બુદ્ધિ અને સત્યથી ત્રણેય લોકને એકતામાં લાવ્યા.

દીર્ગબાહુઃ સુતસ્તસ્ય રઘુસ્તસ્માદજાયત। અજઃ પુત્રો રઘોશ્ચાપિ તસ્માજ્જજ્ઞે સ વીર્યવાન્। રાજા દશરથો નામ ઇક્ષ્વાકુકુલનન્દનઃ ।। ૨૬.

તેના પુત્ર દીર્ઘબાહુ હતા, જેમના ઘરે રઘુનો જન્મ થયો. રઘુના પુત્ર અજ હતા અને અજથી પરાક્રમી દશરથ, ઇક્ષ્વાકુ વંશના આનંદ, જન્મ્યા.

રામો દાશરથિર્વીરો ધર્મજ્ઞો લોકવિશ્રુતઃ। ભરતો લક્ષ્મણશ્ચૈવ શત્રુઘ્નશ્ચ મહાબલઃ ।। ૨૬.

દશરથપુત્ર રામ પરાક્રમી, ધર્મનિષ્ઠ અને જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતા. તેમના ભાઈઓ ભરત, લક્ષ્મણ અને મહાબલી શત્રુઘ્ન હતા.

માધવં લવણં હત્વા ગત્વા મધુવનઞ્ચ તત્। શત્રુઘ્નેન પુરી તસ્ય મથુરા સન્નિવેશિતા ।। ૨૬.

માધવ અને લવણને મારી, મધુવન જઈને, શત્રુઘ્ને ત્યાં મથુરા નગર સ્થાપ્યું.

સુબાહુઃ શૂરસેનશ્ચ શત્રુઘ્નસહિતાવુભૌ। પાલયામાસતુઃ સૂનૂ વૈદેહ્યૌ મથુરાં પુરીમ્ ।। ૨૬.

સુબાહુ અને શૂરસેન, શત્રુઘ્ન સાથે, વૈદેહીપુત્રોની મથુરા નગરીનું શાસન કરતા હતા.

અઙ્ગદશ્ચાન્દ્રકેતુશ્ચ લક્ષ્મણસ્યાત્મજાવુભૌ। હિમવત્પર્વતાભ્યાશે સ્ફીતૌ જનપદૌ તયોઃ ।। ૨૬.

અંગદ અને ચંદ્રકેતુ, બંને લક્ષ્મણના પુત્રો, હિમવંત પર્વત પાસે સુખી પ્રદેશોમાં વસતા હતા.

અઙ્ગદસ્યાઙ્ગદીયા તુ દેશે કારપથે પુરી। ચન્દ્રકેતોસ્તુ મલ્લસ્ય ચન્દ્રવક્તા પુરી શુભા ।। ૨૬.

અંગદની નગરી અંગદી, કારપથ પ્રદેશમાં હતી. ચંદ્રકેતુની નગરી ચંદ્રવક્તા, મલ્લોની સુંદર નગરી હતી.

ભરતસ્યાત્મજૌ વીરૌ તક્ષઃ પુષ્કર એવ ચ। ગાન્ધારવિષયે સિદ્ધે તયોઃ પુર્યૌ મહાત્મનોઃ ।। ૨૬.

ભરતના પુત્રો, પરાક્રમી તક્ષ અને પુષ્કર, બંને મહાન આત્માવાળા, ગાંધાર પ્રદેશમાં પોતાની નગરીઓ ધરાવતા હતા.

તક્ષસ્ય દિક્ષુ વિખ્યાતા રમ્યા તક્ષશિલા પુરી। પુષ્કરસ્યાપિ વીરસ્ય વિખ્યાતા પુષ્કરાવતી ।। ૨૬.

તક્ષની નગરી તક્ષશિલા સૌ દિશામાં સુંદર અને પ્રસિદ્ધ છે. પુષ્કરની નગરી પુષ્કરાવતી પણ જાણીતી છે.

ગાથાં ચૈવાત્ર ગાયન્તિ યે પુરાણવિદો જતાઃ। રામે નિબદ્ધાસ્સત્ત્વાર્થા માહાત્મ્યાત્તસ્ય ધીમતઃ ।। ૨૬.

અહીં, જે લોકો પુરાણો જાણે છે, તેઓ રામના ગુણ અને મહિમા વર્ણવતી ગાથા ગાય છે.

શ્યામો યુવા લોહિતાક્ષો દીપ્તાસ્યો મિતભાષિતઃ। આજાનુબાહુઃ સુમુખઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ ।। ૨૬.

શ્યામ વર્ણનો, યુવાન, લાલ આંખોવાળો, તેજસ્વી ચહેરાવાળો, ઓછું બોલતો, ઘૂંટણ સુધી લાંબા હાથવાળો, સુંદર મુખવાળો, સિંહ જેવી છાતી અને બળવાન ભુજાવાળો હતો.

દશવર્ષસહસ્રાણિ રામો રાજ્યમકારયત્। ઋક્સામયજુષાં ઘોષો જ્યાઘોષશ્ચ મહાસ્વનઃ ।। ૨૬.

રામે દસ હજાર વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું; ઋગ્વેદ, સામવેદ અને યજુર્વેદના પાઠ અને ધનુષ્યની તાણની ગુંજ મોટા અવાજે સંભળાતી હતી.

અવિચ્છિન્નોઽભવદ્રાષ્ટ્રે દીયતાં ભુજ્યતામિતિ। જનસ્થાને વસન્ કાર્યં ત્રિદશાનાઞ્ચકારસઃ ।। ૨૬.

દેશમાં ક્યાંય અવરોધ નહોતો; 'આપો, ભોગવો' એવી આજ્ઞા હતી; જનસ્થાનમાં રહીને તેણે દેવતાઓના કામો પૂર્ણ કર્યા.

તમાગસ્કારિણં પૂર્વં પૌલસ્ત્યં મનુજર્ષભઃ। સીતાયાઃ પદમન્વિચ્છન્ નિજઘાન મહાયશાઃ ।। ૨૬.

મહાન યશસ્વી અને મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા એણે, સીતાજીનું સ્થાન શોધતા, અગાઉ પાપ કરનાર પૌલસ્ત્યનો સંહાર કર્યો.

સત્ત્વવાન્ ગુણસમ્પન્નો દીપ્યમાનઃ સ્વ તેજસા। અતિસૂર્યઞ્ચ વહ્નિઞ્ચ રામો દાશરથિર્બભૌ ।। ૨૬.

સત્કાર્ય અને ગુણોથી ભરપૂર, પોતાના તેજથી પ્રકાશિત, દશરથપુત્ર રામ સૂર્ય અને અગ્નિ કરતાં પણ વધુ તેજસ્વી લાગતો હતો.

એવમેવ મહાબાહુરિક્ષ્વાકુકુલનન્દનઃ । રાવણં સગણં હત્વા દિવમાચક્રમે વિભુઃ ।। ૨૬.

આ રીતે, ઇક્ષ્વાકુ વંશને આનંદ આપનાર મહાબાહુ એ મહાન પુરુષે, રાવણ અને તેના સહયોગીઓને સંહાર્યા પછી સ્વર્ગમાં પ્રવેશ કર્યો.

શ્રીરામસ્યાત્મજો જજ્ઞે કુશ ઇત્યભિધીયતે। લવશ્ચાન્યો મહાવીર્યસ્તયોર્દેશૌ નિબોધત ।। ૨૬.

શ્રીરામના પુત્ર તરીકે કુશ જન્મ્યો; લવ પણ મહાવીર હતો—આ બંનેના પ્રદેશો સાંભળો.

કુશસ્ય કોશલા રાજ્યં પુરી વાપિ કુશસ્થલી। રમ્યા નિવેશિતા તેન વિન્ધ્યપર્વતસાનુષુ ।। ૨૬.

કુશનું રાજ્ય કોશલ હતું અને તેની રાજધાની કુશસ્થલી હતી, જે તેણે વિંધ્ય પર્વતોની ઢાળ પર વસાવી હતી.

ઉત્તરાકોશલે રાજ્યં લવસ્ય ચ મહાત્મનઃ। શ્રાવસ્તી લોકવિખ્યાતા કુશવંશં નિબોધત ।। ૨૬.

ઉત્તર કોશલમાં મહાત્મા લવનું રાજ્ય હતું; શ્રાવસ્તી જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતી—હવે કુશના વંશને સાંભળો.

કુશસ્ય પુત્રો ધર્માત્મા હ્યતિથિઃ સુપ્રિયાતિથિઃ। અતિથેરપિ વિખ્યાતો નિષધો નામ પાર્થિવઃ ।। ૨૬.

કુશનો પુત્ર ધર્મનિષ્ઠ આતિથિ હતો, જે સૌને પ્રિય હતો; આતિથિનો પ્રસિદ્ધ પુત્ર નિષધ નામે રાજા થયો.

નિષધસ્ય નલઃ પુત્રો નભઃ પુત્રો નલસ્ય તુ। નભસઃ પુણ્ડરીકસ્તુ ક્ષેમધન્વા તતઃ સ્મૃતઃ ।। ૨૬.

નિષધનો પુત્ર નલ હતો, નલનો પુત્ર નભ હતો; નભનો પુત્ર પુંડરીક અને પુંડરીકથી ક્ષેમધન્વન થયો.

ક્ષેમધન્વસુતો રાજા દેવાનીકઃ પ્રતાપવાન્। આસીદહીનગુર્નામ દેવાની કાત્મજઃ પ્રભુઃ ।। ૨૬.

ક્ષેમધન્વનનો પુત્ર પ્રતિાપી રાજા દેવાનિક હતો; તેના પુત્રનું નામ અહીનાગુ હતું.

અહીનગોસ્તુ દાયાદઃ પારિયાત્રો મહાયશાઃ। દલસ્તસ્યાત્મજશ્ચાપિ તસ્માજ્જજ્ઞે બલો નૃપઃ ।। ૨૬.

અહીનાગુનો વારસદાર મહાન યશસ્વી પારિયાત્ર હતો; તેનો પુત્ર દલ અને દલથી બલ નામે રાજા જન્મ્યો.

ઔઙ્કો નામ સ ધર્માત્મા બલપુત્રો બભૂવ હ। વજ્રનાભઃ સુતસ્તસ્ય શઙ્ખણસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૨૬.

બલનો ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર ઔંકો હતો; ઔંકોનો પુત્ર વજ્રનાભ અને વજ્રનાભનો પુત્ર શંખન હતો.