વાયુપુરાણમ્

તસ્ય પુત્રસ્તુ ધર્માત્મા દિલીપ ઇતિ વિશ્રુતઃ। દિલીપાત્તુ મહાતેજા વીરો જાતો ભગીરથઃ ।। ૨૬.

તેના પુત્ર ધર્મનિષ્ઠ દિલીપ હતા, જે પ્રસિદ્ધ થયા; દિલીપથી મહાતેજસ્વી અને વીર ભગીરથ જન્મ્યા.

યેન ગઙ્ગા સરિચ્છ્રેષ્ઠા વિમાનૈરુપશોભિતા । ઈજાઽનેન સમુદ્રાદ્વૈ દુહિતૃત્વેન કલ્પિતા। અત્રાપ્યુદાહરન્તીમં શ્લોકં પૌરાણિકા જનાઃ ।। ૨૬.

જેના દ્વારા શ્રેષ્ઠ નદી ગંગા, દેવયાનોથી શોભાયમાન, લાવવામાં આવી; તેના યજ્ઞથી, ગંગા સમુદ્રમાંથી પુત્રીરૂપે પ્રગટ થઈ. અહીં પણ પુરાણજ્ઞ લોકો આ શ્લોક ગાય છે.

ભગીરથસ્તુ તાં ગઙ્ગામાનયામાસ કર્મભિઃ । તસ્માદ્ભાગીરથી ગઙ્ગા કથ્યતે વંશવિત્તમૈઃ ।। ૨૬.

ભગીરથએ પોતાના કર્મોથી ગંગાને લાવી; તેથી વંશજ્ઞ લોકો ગંગાને ભગીરથી કહે છે.

ભગીરથસુતશ્ચાપિ શ્રુતો નામ બભૂવ હ। નાભાગસ્તસ્ય દાયાદો નિત્યં ધર્મપરાયણઃ ।। ૨૬.

ભગીરથના પુત્રનું નામ શ્રુત હતું; તેનો વારસદાર નાભાગ હંમેશા ધર્મપરાયણ રહ્યો.

અમ્બરીષઃ સુતસ્તસ્ય સિન્ધુદ્વીપસ્તતોઽભવત્। એવં વંશપુરાણજ્ઞા ગાયન્તીતિ પરિશ્રુતમ્ ।। ૨૬.

નાભાગનો પુત્ર અંબરીષ હતો; ત્યારપછી સિંધુદ્વીપ જન્મ્યો. આમ વંશના જાણકારો ગાય છે, જેમ જાણીતા છે.

નાભાગેરમ્બરીષસ્ય ભુજાભ્યાં પરિપાલિતા। બભૂવ વસુધાત્યર્થં તાપત્રયવિવર્જિતા ।। ૨૬.

નાભાગ અને અંબરીષના બાહુબળથી પૃથ્વી સારી રીતે રક્ષાઈ, અને તાપત્રયથી સંપૂર્ણ મુક્ત થઈ.

અયુતાયુઃ સુતસ્તસ્ય સિન્ધુદ્વીપસ્ય વીર્યવાન્। અયુતાયોસ્તુ દાયાદ ઋતુપર્ણો મહાયશાઃ ।। ૨૬.

સિંધુદ્વીપનો પુત્ર પરાક્રમી અયુતાયુ હતો; અયુતાયુનો વારસદાર મહાપ્રસિદ્ધ ઋતુપર્ણ થયો.

દિવ્યાક્ષહૃદજ્ઞોઽસૌ રાજા નલસખો બલી। નલૌ દ્વાવિતિ વિખ્યાતૌ પુરાણેષુ દૃઢવ્રતૌ ।। ૨૬.

દિવ્ય પાશાંઓ અને દિલની વાત જાણનારો, નલનો મિત્ર અને બળવાન એ રાજા છે. બંને નલ, દૃઢ પ્રતિજ્ઞા ધરાવતા, પુરાણોમાં પ્રસિદ્ધ છે.

વીરસેનાત્મજશ્ચૈવ યશ્ચેક્ષ્વાકુકુલોદ્વહઃ। ઋતુપર્ણસ્ય પુત્રોઽભૂત્ સર્વ્વકામો જનેશ્વરઃ ।। ૨૬.

એક તો વીરસેનાનો પુત્ર છે અને બીજો ઇક્ષ્વાકુ વંશનો શ્રેષ્ઠ છે. ઋતુપર્ણનો પુત્ર સર્વ ઇચ્છાઓ પૂરી કરનાર અને પ્રજાનો રાજા થયો.

સુદાસસ્તસ્ય તનયો રાજા હંસમુખોઽભવત્। સુદાસસ્ય સુતઃ પ્રોક્તઃ સૌદાસો નામ પાર્થિવઃ ।। ૨૬.

સુદાસ એનો પુત્ર હતો, જે હંસ જેવા મુખવાળો રાજા બન્યો. સુદાસનો પુત્ર સૌદાસ નામે પ્રખ્યાત રાજા થયો.

ખ્યાતઃ કલ્માષપાદો વૈ નામ્ના મિત્રસહશ્ચ સઃ । વસિષ્ઠસ્તુ મહાતેજાઃ ક્ષેત્રે કલ્માષપાદકે। અશ્મકં જનયામાસ ઇક્ષ્વાકુકુલવૃદ્ધયે ।। ૨૬.

તે kalmāṣapāda અને મિત્રસહા નામથી જાણીતા છે. મહાન તેજસ્વી વશિષ્ઠે kalmāṣapāda ના ક્ષેત્રમાં ઇક્ષ્વાકુ વંશની વૃદ્ધિ માટે અશ્મકને જન્મ આપ્યો.

અશ્મકસ્યોરકામસ્તુ મૂલકસ્તત્સુતોઽભવત્। અત્રાપ્યુદાહરન્તીમં મૂલકં વૈ નૃપં પ્રતિ ।। ૨૬.

અશ્મકનો પુત્ર ઉરકામ હતો અને તેનો પુત્ર મૂલક થયો. અહીં મૂલક રાજા વિશે આ વાર્તા કહેવામાં આવે છે.

સ હિ રામભયાદ્રાજા સ્ત્રીભિઃ પરિવૃતોઽવસત્। વિવસ્ત્રસ્ત્રાણમિચ્છન્ વૈ નારીકવચમીશ્વરઃ ।। ૨૬.

એ રાજાએ રામના ભયથી સ્ત્રીઓથી ઘેરાઈને નિવાસ કર્યો. રક્ષા ઇચ્છતા એ રાજાએ સ્ત્રીઓનું વસ્ત્ર પહેરીને, નિર્વસ્ત્ર રહીને, પોતાને બચાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો.

મૂલકસ્યાપિ ધર્માત્મા રાજા શતરથઃ સ્મૃતઃ। તસ્માચ્છતરથાજ્જજ્ઞે રાજા ચૈડિવિડો બલી ।। ૨૬.

મૂલકનો પુત્ર ધર્મનિષ્ઠ રાજા શતરથ હતો. શતરથથી બળવાન વૈડિવિડ રાજાનો જન્મ થયો.

આસીત્ત્વૈડિવિડઃ શ્રીમાન્ કૃતશર્મા પ્રતાપવાન્। પુત્રો વિશ્વમહત્તસ્ય પુત્રીકસ્ય વ્યજાયત ।। ૨૬.

વૈડિવિડ તેજસ્વી, કૃતાર્થ અને પરાક્રમી હતો. તેના ઘરે પુત્રિકા ના પુત્ર વિશ્વમહતનો જન્મ થયો.

દિલીપસ્તસ્ય પુત્રોઽભૂત્ ખટ્વાઙ્ગ ઇતિ વિશ્રુતઃ। યેન સ્વર્ગાદિહાગમ્ય મુહૂર્ત્તં પ્રાપ્ય જીવિતમ્। ત્રયોઽભિસંહિતા લોકા બુદ્ધ્યા સત્યેન ચૈવ હિ ।। ૨૬.

વિશ્વમહતનો પુત્ર દિલીપ થયો, જે ખટ્વાંગ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. તેણે સ્વર્ગમાંથી પૃથ્વી પર આવી થોડી ક્ષણ માટે જીવન મેળવ્યું અને પોતાની બુદ્ધિ અને સત્યથી ત્રણેય લોકને એકતામાં લાવ્યા.

દીર્ગબાહુઃ સુતસ્તસ્ય રઘુસ્તસ્માદજાયત। અજઃ પુત્રો રઘોશ્ચાપિ તસ્માજ્જજ્ઞે સ વીર્યવાન્। રાજા દશરથો નામ ઇક્ષ્વાકુકુલનન્દનઃ ।। ૨૬.

તેના પુત્ર દીર્ઘબાહુ હતા, જેમના ઘરે રઘુનો જન્મ થયો. રઘુના પુત્ર અજ હતા અને અજથી પરાક્રમી દશરથ, ઇક્ષ્વાકુ વંશના આનંદ, જન્મ્યા.

રામો દાશરથિર્વીરો ધર્મજ્ઞો લોકવિશ્રુતઃ। ભરતો લક્ષ્મણશ્ચૈવ શત્રુઘ્નશ્ચ મહાબલઃ ।। ૨૬.

દશરથપુત્ર રામ પરાક્રમી, ધર્મનિષ્ઠ અને જગતમાં પ્રસિદ્ધ હતા. તેમના ભાઈઓ ભરત, લક્ષ્મણ અને મહાબલી શત્રુઘ્ન હતા.

માધવં લવણં હત્વા ગત્વા મધુવનઞ્ચ તત્। શત્રુઘ્નેન પુરી તસ્ય મથુરા સન્નિવેશિતા ।। ૨૬.

માધવ અને લવણને મારી, મધુવન જઈને, શત્રુઘ્ને ત્યાં મથુરા નગર સ્થાપ્યું.

સુબાહુઃ શૂરસેનશ્ચ શત્રુઘ્નસહિતાવુભૌ। પાલયામાસતુઃ સૂનૂ વૈદેહ્યૌ મથુરાં પુરીમ્ ।। ૨૬.

સુબાહુ અને શૂરસેન, શત્રુઘ્ન સાથે, વૈદેહીપુત્રોની મથુરા નગરીનું શાસન કરતા હતા.

અઙ્ગદશ્ચાન્દ્રકેતુશ્ચ લક્ષ્મણસ્યાત્મજાવુભૌ। હિમવત્પર્વતાભ્યાશે સ્ફીતૌ જનપદૌ તયોઃ ।। ૨૬.

અંગદ અને ચંદ્રકેતુ, બંને લક્ષ્મણના પુત્રો, હિમવંત પર્વત પાસે સુખી પ્રદેશોમાં વસતા હતા.

અઙ્ગદસ્યાઙ્ગદીયા તુ દેશે કારપથે પુરી। ચન્દ્રકેતોસ્તુ મલ્લસ્ય ચન્દ્રવક્તા પુરી શુભા ।। ૨૬.

અંગદની નગરી અંગદી, કારપથ પ્રદેશમાં હતી. ચંદ્રકેતુની નગરી ચંદ્રવક્તા, મલ્લોની સુંદર નગરી હતી.

ભરતસ્યાત્મજૌ વીરૌ તક્ષઃ પુષ્કર એવ ચ। ગાન્ધારવિષયે સિદ્ધે તયોઃ પુર્યૌ મહાત્મનોઃ ।। ૨૬.

ભરતના પુત્રો, પરાક્રમી તક્ષ અને પુષ્કર, બંને મહાન આત્માવાળા, ગાંધાર પ્રદેશમાં પોતાની નગરીઓ ધરાવતા હતા.

તક્ષસ્ય દિક્ષુ વિખ્યાતા રમ્યા તક્ષશિલા પુરી। પુષ્કરસ્યાપિ વીરસ્ય વિખ્યાતા પુષ્કરાવતી ।। ૨૬.

તક્ષની નગરી તક્ષશિલા સૌ દિશામાં સુંદર અને પ્રસિદ્ધ છે. પુષ્કરની નગરી પુષ્કરાવતી પણ જાણીતી છે.

ગાથાં ચૈવાત્ર ગાયન્તિ યે પુરાણવિદો જતાઃ। રામે નિબદ્ધાસ્સત્ત્વાર્થા માહાત્મ્યાત્તસ્ય ધીમતઃ ।। ૨૬.

અહીં, જે લોકો પુરાણો જાણે છે, તેઓ રામના ગુણ અને મહિમા વર્ણવતી ગાથા ગાય છે.

શ્યામો યુવા લોહિતાક્ષો દીપ્તાસ્યો મિતભાષિતઃ। આજાનુબાહુઃ સુમુખઃ સિંહસ્કન્ધો મહાભુજઃ ।। ૨૬.

શ્યામ વર્ણનો, યુવાન, લાલ આંખોવાળો, તેજસ્વી ચહેરાવાળો, ઓછું બોલતો, ઘૂંટણ સુધી લાંબા હાથવાળો, સુંદર મુખવાળો, સિંહ જેવી છાતી અને બળવાન ભુજાવાળો હતો.

દશવર્ષસહસ્રાણિ રામો રાજ્યમકારયત્। ઋક્સામયજુષાં ઘોષો જ્યાઘોષશ્ચ મહાસ્વનઃ ।। ૨૬.

રામે દસ હજાર વર્ષ સુધી રાજ્ય કર્યું; ઋગ્વેદ, સામવેદ અને યજુર્વેદના પાઠ અને ધનુષ્યની તાણની ગુંજ મોટા અવાજે સંભળાતી હતી.

અવિચ્છિન્નોઽભવદ્રાષ્ટ્રે દીયતાં ભુજ્યતામિતિ। જનસ્થાને વસન્ કાર્યં ત્રિદશાનાઞ્ચકારસઃ ।। ૨૬.

દેશમાં ક્યાંય અવરોધ નહોતો; 'આપો, ભોગવો' એવી આજ્ઞા હતી; જનસ્થાનમાં રહીને તેણે દેવતાઓના કામો પૂર્ણ કર્યા.

તમાગસ્કારિણં પૂર્વં પૌલસ્ત્યં મનુજર્ષભઃ। સીતાયાઃ પદમન્વિચ્છન્ નિજઘાન મહાયશાઃ ।। ૨૬.

મહાન યશસ્વી અને મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા એણે, સીતાજીનું સ્થાન શોધતા, અગાઉ પાપ કરનાર પૌલસ્ત્યનો સંહાર કર્યો.