વાયુપુરાણમ્

તસ્ય સત્યરતા નામ ભાર્ય્યા કેકયવંશજા। કુમારં જનયામાસ હરિશ્ચન્દ્રમકલ્મષમ્ ।। ૨૬.

તેની પત્ની, સત્યરતા નામની, કેકય વંશની, એક પુત્ર, નિર્દોષ હરિશ્ચંદ્રને જન્મ આપ્યો.

સ તુ રાજા હરિશ્ચન્દ્રસ્ત્રૈશઙ્કવ ઇતિ શ્રુતઃ । આહર્ત્તા રાજસૂયસ્ય સમ્રાડિતિ પરિશ્રુતઃ ।। ૨૬.

એ રાજા હરિશ્ચંદ્ર, ત્રિશંકુનો પુત્ર તરીકે જાણીતા છે; રાજસૂય યજ્ઞ કરનાર અને સમ્રાટ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

હરિશ્ચન્દ્રસ્ય તુ સુતો રોહિતો નામ વીર્ય્યવાન્। હરિતો રોહિતસ્યાથ ચંચુહારીત ઉચ્યતે ।। ૨૬.

હરિશ્ચંદ્રનો પુત્ર, શક્તિશાળી રોહિત હતો; રોહિતનો પુત્ર હરિત અને ચંચુ હારિત એના વંશજ કહેવાય છે.

વિજયશ્ચ સુદેવશ્ચ ચંચુપુત્રૌ બભૂવતુઃ। જેતા સર્વ્વસ્ય ક્ષત્રસ્ય વિજયસ્તેન સ સ્મૃતઃ ।। ૨૬.

વિજય અને સુદેવ, ચંચુના પુત્રો થયા. વિજયે બધા ક્ષત્રિય જાતિઓને જીત્યા, એટલે તેને 'વિજય' નામે યાદ કરવામાં આવે છે.

રુરુકસ્તનયસ્તત્ર રાજા ધર્મ્માર્થકોવિદઃ। રુરુકાદ્ધૃતકઃ પુત્રસ્તસ્માદ્બાહુશ્ચ જજ્ઞિવાન્ ।। ૨૬.

ત્યાં રુરુકા, પુત્ર, રાજા બન્યો; ધર્મ અને સંપત્તિમાં નિપુણ હતો. રુરુકામાંથી હૃતકાનો જન્મ થયો, અને હૃતકામાંથી બાહુ જન્મ્યો.

હૈહયૈસ્તાલજઙ્ઘૈશ્ચ નિરસ્તો વ્યસની નૃપઃ। શકૈર્યવનકામ્બોજૈઃ પારદૈઃ પહ્લવૈસ્તથા ।। ૨૬.

રાજા, દુઃખી, હૈહય અને તાલજંઘા તથા શક, યવન, કામ્બોજ, પારદ અને પહલવ દ્વારા હટાવવામાં આવ્યો.

નાત્યર્થં ધાર્મ્મિકોઽભૂત્ સ ધર્મ્મ્યે સત્યયુગે તથા। સગરસ્તુ સુતો બાહોર્જજ્ઞે સહ ગરેણ વૈ। ભૃગોરાશ્રમમાસાદ્ય તુર્વેણ પરિરક્ષિતઃ ।। ૨૬.

તે ધર્મયુગમાં પણ બહુ ધર્મી ન હતો. બાહુનો પુત્ર સગર, ઝેર સાથે જન્મ્યો; ભૃગુના આશ્રમમાં પહોંચીને તુર્વા દ્વારા રક્ષિત થયો.

આગ્નેયમસ્ત્રં લબ્ધ્વા તુ ભાર્ગવાત્ સગરો નૃપઃ। જઘાન પૃથિવીઙ્ગત્વા તાલજંઘાન્ સહૈહયાન્ ।। ૨૬.

ભારગવ પાસેથી અગ્નિ-અસ્ત્ર મેળવીને, રાજા સગરએ પૃથ્વી જીત્યા પછી તાલજંઘા અને હૈહયોને માર્યા.

શકાનાં પહ્લવાનાઞ્ચ ધર્મ્માન્નિરસદચ્યુતઃ। ક્ષત્રિયાણાં તથા તેષાં પારદાનાઞ્ચ ધર્મ્મવિત્ ।। ૨૬.

અડગ સગરએ શક અને પહલવને ધર્મમાંથી બહાર કાઢ્યા; તેમ જ, ધર્મ જાણનાર સગરએ ક્ષત્રિય અને પારદને પણ તેમના યોગ્ય ધર્મમાંથી દૂર કર્યા.

ઋષય ઊચુઃ।। કથં સ સગરો રાજા ગરેણ સહ જજ્ઞિવાન્। કિમર્થઞ્ચ શકાદીનાં ક્ષત્રિયાણાં મહૌજસામ્। ધર્મ્માન્ કુલોચિતાન્ ક્રુદ્ધો રાજા નિરસદચ્યુતઃ ।। ૨૬.

ઋષિઓએ પૂછ્યું: રાજા સગર ઝેર સાથે કેવી રીતે જન્મ્યો? અને શા માટે રાજા, ક્રોધિત થઈ, શક અને અન્ય શક્તિશાળી ક્ષત્રિયોને તેમના કુળના ધર્મમાંથી બહાર કાઢ્યા?

સૂત ઉવાચ।। બાહોર્વ્યસનિનસ્તસ્ય હૃતં રાજ્યં પુરા કિલ। હૈહયૈસ્તાલજંવૈશ્ચ શકૈઃ સાર્દ્ધં સમાગતૈઃ ।। ૨૬.

સૂતાએ કહ્યું: દુઃખી બાહુનું રાજ્ય, હૈહય, તાલજંઘા અને એકત્ર થયેલા શક દ્વારા કબજે કરવામાં આવ્યું હતું.

યવનાઃ પારદાશ્ચૈવ કામ્બોજાઃ પહ્લવાસ્તથા। હૈહયાર્થં પરાક્રાન્તા એતે પઞ્ચગણાસ્તદા ।। ૨૬.

યવન, પારદ, કામ્બોજ અને પહલવ પણ, આ પાંચ જૂથો હૈહય માટે આગળ વધ્યા.

હૃતં રાજ્યં બલીયોભિરેભિઃ ક્ષત્રિયપુઙ્ગવૈઃ । હૃતરાજ્યસ્તદા બાહુઃ સંન્યસ્ય નુ તદા નૃપઃ। વનં પ્રવિશ્ય ધર્મ્માત્મા સહ પત્ન્યા તપોઽચરત્ ।। ૨૬.

આ શક્તિશાળી ક્ષત્રિય નેતાઓએ રાજ્ય કબજે કર્યું; બાહુ, રાજ્ય ગુમાવી, તેને ત્યજી દીધું અને પત્ની સાથે વનમાં જઈ, ધર્મપૂર્વક તપ કરવાનું શરૂ કર્યું.

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય તોયાર્થં પ્રસ્થિતો નૃપઃ। વૃદ્ધત્વાદ્દુર્બ્બલત્વાચ્ચ અન્તરા સ મમાર ચ ।। ૨૬.

કিছু સમય પછી, રાજા પાણી લાવવા નીકળ્યો; વૃદ્ધ અને કમજોર હોવાથી, રસ્તામાં જ તેનું મૃત્યુ થયું.

પત્ની તુ યાદવી તસ્ય સગર્ભા પૃષ્ઠતોઽન્વગાત્ । સપત્ન્યા તુ ગરસ્તસ્યૈ દત્તો ગર્ભજિઘાંસયા ।। ૨૬.

તેની યાદવ પત્ની, ગર્ભવતી, પાછળથી ગઈ; તેની સાથી પત્નીએ ગર્ભ નાશ કરવા માટે તેને ઝેર આપ્યું.

સા તુ ભર્તુશ્ચિતાં કૃત્વા વહ્નૌ તં સમરોહયત્। ઔર્વસ્તાં ભાર્ગવો દૃષ્ટ્વા કારુણ્યાદ્વિન્યવર્ત્તયત્ ।। ૨૬.

તે પત્નીએ પતિની ચિતા તૈયાર કરી અને તેને અગ્નિમાં મૂક્યો; ભૃગુવંશી ઔર્વે તેને જોઈ, દયાથી અટકાવ્યો.

તસ્યાશ્રમે તુ તઙ્ગર્ભં સાગરેણ તદા સહ। વ્યજાયત મહાબાહું સગરં નામ ધાર્મિકમ્ ।। ૨૬.

ઔર્વના આશ્રમમાં, તે સ્ત્રીએ ઝેર સાથે બાળકને જન્મ આપ્યો; તે મહાબાહુ, ધર્મી પુત્ર 'સગર' નામે ઓળખાયો.

ઔર્વસ્તુ જાતકર્માદીન્ કૃત્વા તસ્ય મહાત્મનઃ। અધ્યાપ્ય વેદશાસ્ત્રાણિ તતોઽસ્ત્રં પ્રત્યપાદયત્ ।। ૨૬.

ઔર્વે મહાત્મા બાળકના જન્મ સંસ્કાર કર્યા, તેને વેદ અને શાસ્ત્રો શીખવ્યા, અને પછી તેને અસ્ત્ર આપ્યું.

જામદગ્ન્યાત્તદાગ્નેયમસુરૈરપિ દુઃસહમ્। સ તેનાસ્ત્રબલેનૈવ બલેન ચ સમન્વિતઃ । જઘાન હૈહયાન્ ક્રુદ્ધો રુદ્રઃ પશુગણાનિવ ।। ૨૬.

જામદગ્ન્ય પાસેથી મળેલું અગ્નિ-અસ્ત્ર, જેને અસુર પણ સહન કરી શકતા નહોતા, તે અસ્ત્ર અને પોતાની શક્તિથી સગરે ક્રોધથી હૈહયોને માર્યા, જેમ રુદ્ર પશુઓના જૂથને મારતો હોય.

તતઃ શકાન્ સયવનાન્ કામ્બોજાન્ પારદાંસ્તથા। પહ્લવાંશ્ચૈવ નિઃશેષાન્ કર્તું વ્યવસિતો નૃપઃ ।। ૨૬.

પછી રાજાએ શક, યવન, કામ્બોજ, પારદ અને પહલવને સંપૂર્ણપણે નાશ કરવાનો નિશ્ચય કર્યો.

તે વધ્યમાના વીરેણ સગરેણ મહાત્મના। વસિષ્ઠં શરણં સર્વ્વે પ્રપન્નાઃ શરણૈષિણઃ ।। ૨૬.

મહાન સગરે તેમને મારતા, બધા આશ્રય શોધનારોએ વસિષ્ઠ પાસે રક્ષણ માટે ગયા.

વસિષ્ઠસ્તાન્ તથેત્યુક્ત્વા સમયેન મહામુનિઃ । સગરં વારયામાસ તેષાન્દત્ત્વાઽભયન્તદા ।। ૨૬.

વશિષ્ઠ મહામુનિએ તેમનો વિનંતી સ્વીકારી, સમય મુજબ સગરને રોકી દીધા અને તેમને નિર્ભયતા આપી.

સગરઃ સ્વામ્પ્રતિજ્ઞાઞ્ચ ગુરોર્વાસ્યં નિશમ્ય ચ। ધર્મ્મં જઘાન તેષાં વૈ વેષાન્યત્વં ચકાર હ ।। ૨૬.

સગરે પોતાના ગુરુની પ્રતિજ્ઞા અને નિવાસ સાંભળીને, તેમનાં માટે ધર્મ પ્રમાણે વર્તન કર્યું અને તેમનું રૂપ બદલ્યું.

અર્દ્ધં શકાનાં શિરસો મુણ્ડયિત્વા વ્યસર્જયત્। યવનાનાં શિરઃ સર્વં કામ્બોજાનાન્તથૈવ ચ।। ૨૬.

શકાઓના અડધા માથા મુંડાવીને તેમને દૂર મોકલ્યા; યવનો અને કામ્બોજોનું આખું માથું મુંડાવી દીધું.

પારદા મુક્તકેશાશ્ચ પહ્લવાઃ શ્મશ્રુ ધારિણઃ। નિઃસ્વાધ્યાયવષટ્કારાઃ કૃતાસ્તેન મહાત્મના ।। ૨૬.

પારદોને ખુલ્લા વાળ રાખવા કહ્યું, પહ્લવોને દાઢી રાખવા કહ્યું; અને એ મહાન આત્માએ તેમને વેદપાઠ અને યજ્ઞમંત્રોથી વંચિત કર્યા.

શકા યવનકામ્બોજાઃ પહ્લવાઃ પારદૈઃ સહ। કેલિસ્પર્શા માહિષિકા દાર્વાશ્ચોલાઃ ખસાસ્તથા ।। ૨૬.

શક, યવન, કામ્બોજ, પહ્લવ, પારદ, તેમજ કેલિસ્પર્શ, માહિષિક, દાર્વ, ચોળ અને ખસ—all

સર્વ્વે તે ક્ષત્રિયગણા ધર્મ્મસ્તેષાં નિરાકૃતઃ। વસિષ્ઠવચનાત્પૂર્વં સગરેણ મહાત્મના ।। ૨૬.

આ બધા ક્ષત્રિય જાતિઓનો ધર્મ સગર મહાત્માએ, વશિષ્ઠના કહેવા મુજબ, નકારી કાઢ્યો.

સ ધર્મવિજયી રાજા વિજિત્યેમાં વસુન્ધરામ્। અશ્વં વિચારયામાસ વાજિમેધાય દીક્ષિતઃ ।। ૨૬.

એ ધર્મવિજયી રાજાએ સમગ્ર ધરતી જીત્યા પછી, અશ્વમેઘ યજ્ઞ માટે ઘોડો છોડ્યો.

તસ્ય ચારયતઃ સોઽશ્વઃ સમુદ્રે પૂર્વદક્ષિણે। વેલાસમીપેઽપહૃતો ભૂમિઞ્ચૈવ પ્રવેશિતઃ ।। ૨૬.

જ્યારે એ રાજા ઘોડાને ફરવા દેતો હતો, ત્યારે એ ઘોડો પૂર્વ અને દક્ષિણ સમુદ્રના કિનારે લઈ જવામાં આવ્યો અને જમીનમાં પ્રવેશી ગયો.