વાયુપુરાણમ્

શૂદ્રેણોપહતં માંસં પુત્રેણ તવ પાર્થિવ। શશભક્ષાદભોજ્યં વૈ તવ માંસં મહાદ્યુતે ।। ૨૬.

પાર્થિવ, તારા પુત્રે, શૂદ્રે, સસલાનું માંસ ખાધું છે; મહાન તેજવાળાં, તું જે માંસ લાવ્યું છે, એ અર્પણ માટે યોગ્ય નથી.

શશો દુરાત્મના પૂર્વમરણ્યે ભક્ષિતોઽનઘ। તેન માંસમિદં દુષ્ટં પિતૄણાં નૃપસત્તમ ।। ૨૬.

પાપરહિત રાજા, દુષ્ટ મનવાળાએ પહેલા જંગલમાં સસલાનું માંસ ખાધું; તેથી પિતૃઓ માટે આ માંસ અશુદ્ધ છે, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.

ઇક્ષ્વાકુસ્તુ તતઃ ક્રુદ્ધો વિકુક્ષિમિદમબ્રવીત્। પિતૃકર્મ્મણિ નિર્દ્દિષ્ટો મયા ત્વં મૃગયાઙ્કતઃ। શશં ભક્ષયસેઽરણ્યે નિર્ઘૃણઃ પૂર્વ્વમદ્ય નુ ।। ૨૬.

ઇક્ષ્વાકુ ગુસ્સે થઈ વિકુક્ષિને કહ્યું: હું તને પિતૃકર્મ માટે નિમણૂક કરી હતી, તું શિકારે ગયો, અને વિધિ પહેલાં જંગલમાં સસલાનું માંસ ખાધું, નિર્દય.

તસ્માત્પરિત્યજામિ ત્વાં ગચ્છ ત્વં સ્વેન કર્મ્મણા। એવમિક્ષ્વાકુના ત્યક્તો વસિષ્ઠવચનાત્ સુતઃ ।। ૨૬.

તેથી, હું તને ત્યજી રહ્યો છું; તું તારા માર્ગે ચાલ. વસિષ્ઠના શબ્દથી ઇક્ષ્વાકુએ પોતાના પુત્રને ત્યજી દીધો.

ઇક્ષ્વાકૌ સંસ્થિતે તસ્મિઞ્છશી સ પૃથિવીમિમામ્ । પ્રાપ્તઃ પરમધર્મ્માત્મા સ ચાયોધ્યાધિપોઽભવત્ ।। ૨૬.

ઇક્ષ્વાકુના વિયોગ પછી, શશીએ આ ધરતી પ્રાપ્ત કરી, શ્રેષ્ઠ ધર્મવાળાં, અને અયોધ્યાના રાજા બન્યા.

તદાકરોત્સ રાજ્યં વૈ વસિષ્ઠપરિનોદિતઃ। તતઃ સ્તેનેન સા પૂર્ણો રાજ્યાવસ્થા મહીપતેઃ ।। ૨૬.

વસિષ્ઠના પ્રેરણા મુજબ તેણે રાજ્ય સંભાળ્યું; ત્યારબાદ રાજાના શાસનમાં સમૃદ્ધિથી ભરપૂર સ્થિતિ આવી.

કાલેન ગતવાંસ્તત્ર સ ચ ન્યૂનતરાઙ્ગતિમ્। જ્ઞાત્વૈવમેતદાખ્યાનં ના વિધિર્ભક્ષયેત્તુ વૈ ।। ૨૬.

સમય જતાં, તે ત્યાંથી વિદાય થયો અને ઓછી સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરી; આ કથા જાણીને, વિધિમાં માંસ ન ખાવું જોઈએ.

માં સભક્ષયિતામુત્ર યસ્ય માંસમિહાજ્યહમ્। એતન્માંસસ્ય માંસત્વં પ્રવદન્તિ મનીષિણઃ ।। ૨૬.

જે અહીં માંસ ખાય છે, હું ત્યાં તેના માંસ ખાઉં; આ રીતે જ્ઞાની લોકો માંસના સ્વરૂપ વિશે કહે છે.

શશાદસ્ય તુ દાયાદઃ કકુત્સ્થો નામ વીર્ય્યવાન્। ઇન્દ્રસ્ય વૃષભૂતસ્ય કકુત્સ્થો જાયતે પુરા ।। ૨૬.

શશીના વારસદાર કકુત્સ્થ હતા, જે બહુ બલવાન હતા; ઇન્દ્રે વૃષભ રૂપ ધારણ કર્યાના સમયે કકુત્સ્થ જન્મ્યા.

પૂર્વ્વમાડીબકે યુદ્ધે કકુત્સ્થસ્તેન સ સ્મૃતઃ । અનેનાસ્તુ કકુત્સ્થસ્ય પૃથુરોમા ચ સ સ્મૃતઃ ।। ૨૬.

પહેલા આડીબકાના યુદ્ધમાં તેને કકુત્સ્થ કહેવાયા; તેના દ્વારા કકુત્સ્થના વંશજ પૃથુરોમ પણ એ નામે ઓળખાયા.

વૃષદશ્વઃ પૃથોઃ પુત્રસ્તસ્માદન્ધ્રસ્તુ વીર્ય્યવાન્ । આન્ધ્રસ્તુ યવનાશ્વસ્તુ શ્રાવસ્તસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।। ૨૬.

પૃથુનો પુત્ર વૃષદશ્વ હતો; તેના પછી આંધ્ર, જે બહુ બલવાન હતા; આંધ્રથી યવન, અશ્વ અને શ્રાવસ્થ, એના પુત્ર થયા.

જજ્ઞે શ્રાવસ્તકો રાજા શ્રાવસ્તી યેન નિર્મિતા। શ્રાવસ્તસ્ય તુ દાયાદો બૃહદશ્વો મહાયશાઃ ।। ૨૬.

રાજા શ્રાવસ્થક જન્મ્યા, જેમણે શ્રાવસ્તી સ્થાપી; શ્રાવસ્થના વારસદાર બૃહદશ્વ, જે બહુ પ્રસિદ્ધ હતા.

બૃહદશ્વસુતશ્ચાપિ કુબલાશ્ચ ઇતિ શ્રુતિઃ। યઃ સ ધુન્ધુવધાદ્રાજા ધુન્ધુમારત્વમાગતઃ ।। ૨૬.

બૃહદશ્વનો પુત્ર કુબલ હતા, એમ શાસ્ત્રમાં કહેવામાં આવે છે; એ રાજા ધુંધુનો વધ કરી ધુંધુમાર પદ પ્રાપ્ત કર્યો.

ઋષય ઊચુઃ ।। ધુન્ધુવધં મહાપ્રાજ્ઞ શ્રોતુમિચ્છમિ વિસ્તરાત્। યદર્થં કુબલાશ્વઃ સ ધુન્ધુમારત્વમાગતઃ ।। ૨૬.

ઋષિઓએ કહ્યું: હે મહાન બુદ્ધિવાન, અમને ધુંધુના સંહાર વિશે વિગતવાર સાંભળવું છે. કયાં કારણથી કુબલાશ્વ ધુંધુમાર કહેવાયો તે પણ જણાવો.

સૂત ઉવાચ।। બૃહદશ્વસ્ય પુત્રાણાં સહસ્રાણ્યેકવિંશતિઃ । સર્વે વિદ્યાસુ નિષ્ણાતા બલવન્તો દુરાસદાઃ ।। ૨૬.

સૂતે કહ્યું: બૃહદશ્વના એકવીસ હજાર પુત્રો હતા, બધા જ્ઞાનમાં પારંગત, શક્તિશાળી અને જીતવા અઘરા હતા.

બભૂવુર્દ્ધાર્મિકાઃ સર્વે યજ્વાનો ભૂરિદક્ષિણાઃ। કુબલાશ્વં મહાવીર્યં શૂરમુત્તમધાર્મિકમ્ ।। ૨૬.

બધા ધર્મનિષ્ઠ, યજ્ઞ કરનાર અને દાનમાં ઉદાર હતા; પણ કુબલાશ્વ સૌથી વધુ પરાક્રમી, શૂરવીર અને શ્રેષ્ઠ ધર્મનિષ્ઠ હતો.

બૃહદશ્વોઽભ્યષિઞ્ચત્તં તસ્મિન્ રાષ્ટ્રે નરાધિપઃ। પુત્રસંક્રામિતશ્રીસ્તુ વનં રાજા વિવેશ હ ।। ૨૬.

બૃહદશ્વે રાજા તરીકે તેને એ રાજ્યમાં રાજ્યાભિષેક કર્યો અને પોતાનો વૈભવ પુત્રને સોંપી, પોતે વનમાં પ્રવેશ કર્યો.

બૃહદશ્વં મહારાજં શૂરમુત્તમધાર્મ્મિકમ્ । પ્રયાતં તમુત્તઙ્કસ્તુ બ્રહ્મર્ષિઃ પ્રત્યવારયત્ ।। ૨૬.

જ્યારે મહાન અને શ્રેષ્ઠ ધર્મનિષ્ઠ રાજા બૃહદશ્વ વનમાં જવા લાગ્યા, ત્યારે બ્રહ્મર્ષિ ઉત્તંકે તેમને અટકાવ્યા.

ઉત્તઙ્ક ઉવાચ।। ભવતો રક્ષણં કાર્ય્યં તત્તાવત્ કર્તુમર્હતિ। નિરુદ્વિગ્નસ્તપઃ કર્તું ન હિ શક્નોમિ પાર્થિવ ।। ૨૬.

ઉત્તંકે કહ્યું: આપને મારા માટે રક્ષણનું કાર્ય કરવું જોઈએ, પછી જ જવું. હે રાજા, હું ચિંતામુક્ત થઈ તપ કરવાનું શકતો નથી.

મમાશ્રમસમીપેષુ સમેષુ મરુધન્વસુ। સમુદ્રો વાલુકાપૂર્ણસ્તત્ર તિષ્ઠતિ ભૂપતે ।। ૨૬.

મારા આશ્રમની નજીક, સમતલ રણમાં, રેતીથી ભરેલો સમુદ્ર છે, હે રાજા.

દેવતાનામવધ્યસ્તુ મહાકાયો મહાબલઃ। અન્તર્ભૂમિગતસ્તત્ર વાલુકાન્તર્હિતો મહાન્ ।। ૨૬.

ત્યાં રેતીની અંદર, મહાન આકાર અને શક્તિ ધરાવતો, દેવો માટે પણ અપરાજિત એક મહાન જીવ છુપાયેલો છે.

સ મનોસ્તનયઃ ક્રૂરો ધુન્ધુર્નામ સુદારુણઃ। શતં લોકવિનાશાય તપ આસ્થાય દારુણમ્ ।। ૨૬.

તે મનુનો ક્રૂર પુત્ર ધુંધુ છે, જે ભયાનક તપ કરીને લોકોના વિનાશ માટે પ્રયત્ન કરે છે.

સંવત્સરસ્ય પર્ય્યન્તે સ નિઃશ્વાસં પ્રમુઞ્ચતિ। યદા તદા મહી તત્ર ચલિતા સ્મ સકાનના ।। ૨૬.

દર વર્ષે અંતે, તે શ્વાસ છોડે છે અને ત્યારે ત્યાંની ધરતી અને વન હલચલ થાય છે.

તસ્ય નિઃશ્વાસવાતેન રજ ઉદ્ધૂયતે મહત્। આદિત્યપથમાવૃત્ય સપ્તાહં ભૂમિકમ્પનમ્ ।। ૨૬.

તેના શ્વાસના વેગથી મોટું ધૂળનું વાદળ ઉડે છે, જે સૂર્યના માર્ગને ઢાંકે છે અને સાત દિવસ સુધી ધરતી કંપે છે.

સવિસ્ફુલિઙ્ગં સજ્વાલં સધૂમમતિદારુણમ્ । તેન રાજન્ન શક્નોમિ તસ્મિન્ સ્થાતું સ્વ આશ્રમે ।। ૨૬.

તેમાં ચીંગારી, જ્વાળા અને ધૂમ સાથે અત્યંત ભયાનક દૃશ્ય થાય છે; એ કારણે, હે રાજા, હું મારા આશ્રમમાં રહી શકતો નથી.

તં વારય મહાબાહો લોકાનાં હિતકામ્યયા। તેજસ્તે સુમહાવિષ્ણુસ્તેજસાપ્યાયયિષ્યતિ ।। ૨૬.

હે મહાબાહુ, લોકના હિત માટે તેને અટકાવો; આપની મહાન શક્તિ, વિષ્ણુ જેવી, તેની શક્તિને હરાવશે.

લોકાઃ સ્વસ્થા ભવન્ત્વદ્ય તસ્મિન્ વિનિહતેઽસુરે । ત્વં હિ તસ્ય વધાયાદ્ય સમર્થઃ પૃથિવીપતે ।। ૨૬.

આજે એ અસુરનો વિનાશ થાય ત્યારે લોકમાં શાંતિ આવશે; હે પૃથ્વીપતિ, તેને મારવા માટે તમે સક્ષમ છો.

વિષ્ણુના ચ વરો દત્તો મમ પૂર્વ્વં તતોઽનઘ। ન હિ ધુન્ધુર્મહાવીર્ય્યસ્તેજસાલ્પેન શક્યતે ।। ૨૬.

વિષ્ણુએ મને અગાઉ આશીર્વાદ આપ્યો હતો, હે નિર્દોષ, કે ધુંધુને ઓછી શક્તિથી હરાવી શકાય નહીં.

નિર્દ્દગ્ધું પૃથિવીપાલ અપિ વર્ષ શતૈરિહ। વીર્ય્યં હિ સુમહત્તસ્ય દેવૈરપિ દુરાસહમ્ ।। ૨૬.

હે પૃથ્વીપાલ, અહીં સો વર્ષમાં પણ તેને દહન કરી શકાય નહીં; તેની શક્તિ એટલી મોટી છે કે દેવો પણ સહન કરી શકતા નથી.