વાયુપુરાણમ્

કિતવો મદ્યપો યક્ષ્મી પશુપાલો નિરાકૃતિઃ। ગ્રામપ્રેષ્યો વાર્દ્ધુષિકો ગાયનો વણિજસ્તથા ।। ૨૧.

જુગાર રમનાર, દારૂ પીનાર, ક્ષય રોગી, પશુપાલક, ખરાબ દેખાવ ધરાવનાર, ગામનો દૂત, માલ વેચનાર, ગાયન કરનાર અને વેપારી—

અગારદાહી ગરદઃ કુણ્ડાશી સોમવિક્રયી। સમુદ્રયાયી દુશ્ચર્મા તૈલિકઃ કૂટકારકઃ ।। ૨૧.

ઘર સળગાવનાર, ઝેર આપનાર, સામાન્ય વાસણમાં ખાવનાર, સોમ વેચનાર, દરિયાની યાત્રા કરનાર, ચામડીના વ્યવસાય કરનાર, તેલ વેચનાર અને ખોટા માલ બનાવનાર—

પિત્રા વિવદમાનશ્ચ યસ્ય ચોપપતિર્ગૃહે। અભિશસ્તસ્તથા સ્તેનઃ શિલ્પૈર્યશ્ચોપજીવતિ ।। ૨૧.

પિતા સાથે ઝઘડો કરનાર, જેના ઘરમાં પત્ની અશુદ્ધ હોય, શાપ લાગેલો, ચોર અને કૌશલથી જીવન ચલાવનાર—

સૂજકઃ પર્વકારી ચ યસ્તુ મિત્રેષુ દ્રુહ્યતિ। ગણયાચનકશ્ચૈવ નાસ્તિકો વેદવર્જિતઃ ।। ૨૧.

મિલાવટ કરનાર, પર્વદિવસે અયોગ્ય કાર્ય કરનાર, મિત્રોને દગો આપનાર, વ્યાવસાયિક ભીખ માંગનાર, નાસ્તિક અને વેદજ્ઞાનથી વિહોણો—

ઉન્મત્તઃ ષણ્ડકશઠૌ ભ્રૂણહા ગુરુતલ્પગઃ । ભિષક્‌જીવઃ પ્રૈષણિકઃ પરસ્ત્રીં યશ્ચ ગચ્છતિ ।। ૨૧.

પાગલ, નપુંસક, બદનામ કરનાર, ભ્રૂણહત્યા કરનાર, ગુરુના પથારીમાં જનાર, જીવન માટે દવાખાનામાં કામ કરનાર, દૂત અને પરસ્ત્રી સાથે સંબંધ રાખનાર—

વિક્રીણાતિ ચ યો બ્રહ્મ વ્રતાનિ ચ તપાંસિ ચ। નષ્ટં સ્યાન્નાસ્તિકે દત્તં કૃતઘ્ને ચૈવ શંસકે ।। ૨૧.

જે વેદ, વ્રત કે તપ વેચે છે; જે નાસ્તિક, કૃતઘ્ન કે બદનામ કરનારને આપ્યું છે, તે બધું વ્યર્થ જાય છે.

યચ્ચ વાણિજકે ચૈવ નેહ નામુત્ર તદ્ભવેત્। નિક્ષેપહારિણે ચૈવ કિતવે વેદનિન્દકે ।। ૨૧.

વેપારીને આપેલું અહીં કે પરલોકમાં ફળ આપતું નથી; જમા કરેલા માલ ચોરી કરનાર, જુગાર રમનાર કે વેદની નિંદા કરનારને પણ ફળ મળતું નથી.

તથા વાણિજકે ચૈવ કારુકે ધર્મ્મવર્જિતે। નિન્દન્ ક્રીણાતિ પણ્યાનિ વિક્રીણંશ્ચ પ્રશંસતિ ।। ૨૧.

તે જ રીતે, વેપારી, ધર્મથી વિહોણો કારીગર, ખરીદતી વખતે માલની નિંદા અને વેચતી વખતે પ્રશંસા કરનાર—

અનૃતસ્ય સમાવાસો ન વણિક્ શ્રાદ્ધમર્હતિ। ભસ્મ નીવ હુતં હવ્યં દત્તં પૌનર્ભવે દ્વિજે ।। ૨૧.

અસત્યમાં રહેનાર અથવા વેપારી શ્રાદ્ધ માટે યોગ્ય નથી. પુનર્વિવાહ કરેલા દ્વિજને આપેલું હવન બેસમ છે; તે ફળ આપતું નથી.

ષષ્ટિં કાણઃ શતં ષણ્ડઃ શ્વિત્રી યાવત્ પ્રપશ્યતિ। પાપરોગી સહસ્રસ્ય દાતુર્નાશયતે ફલમ્ ।। ૨૧.

એક આંખાવાળો સાઠ દાતાઓનું ફળ નાશ કરે છે, નપુંસક સોનું, શ્વિત્રી જોવામાં આવે ત્યાં સુધી અને પાપ રોગી હજાર દાતાઓનું ફળ નાશ કરે છે.

ભ્રશ્યતે સત્ફલાત્તસ્માદ્દાતા યસ્ય તુ બાલિશઃ। યો વેષ્ટિતશિરા ભુઙ્ક્તે યો ભુઙ્ક્તે દક્ષિણામુખઃ ।। ૨૧.

મૂર્ખ દાતા સારા ફળથી વંચિત રહે છે; જે માથું ઢાંકી ખાય છે અથવા દક્ષિણ તરફ જોઈને ખાય છે, તે પણ ફળ ગુમાવે છે.

સોપાનત્કશ્ચ યો ભુઙ્ક્તે યચ્ચ દદ્યાત્તિરસ્કૃતમ્ । સર્વં તદસુરેન્દ્રાણાં બ્રહ્મા ભાગમકલ્પયત્ ।। ૨૧.

જે ચપલાં પહેરીને ખાય છે અથવા અપમાનથી આપે છે, તે બધું દાન અસુરોના સ્વામીના ભાગમાં જાય છે.

શ્વાનશ્ચ યાતુધાનાશ્ચ નાવેક્ષેરન્ કથઞ્ચન। તસ્માત્પરિવૃતિં દદ્યાત્તિલૈશ્ચાન્વવકીરયન્ ।। ૨૧.

કુતરા અને રાક્ષસોને ક્યારેય વિધિ જોવાની મંજૂરી નથી; તેથી, તલના દાણાં છાંટીને રક્ષણનું વળય બનાવવું જોઈએ.

રાક્ષસાનાં તિલાઃ પ્રોક્તાઃ શુનાં પરિવૃતિસ્તથા। દર્શનાત્સૂકરો હન્તિ પક્ષપાતેન કુક્કુટઃ ।। ૨૧.

તલ રાક્ષસોના ગણાય છે અને રક્ષણનું વળય કુતરાઓ માટે છે; જોવાથી વરહ નાશ કરે છે અને પક્ષપાતથી કુકડ પણ નાશ કરે છે.

રજસ્વલાનુસ્પર્શેન ક્રુદ્ધો યશ્ચ પ્રયચ્છતિ। યસ્ય મિત્રપ્રદે યાનિ શ્રાદ્ધાનિ ચ હવીંષિ ચ। ન પ્રીણાતિ પિતૄન્ દેવાન્ સ્વર્ગં ન ચ સ ગચ્છતિ ।। ૨૧.

રજસ્વલા સાથે સ્પર્શથી, ગુસ્સામાં આપવાથી, મિત્રના કહેવા પર શ્રાદ્ધ કે હવન કરવાથી, પિતૃઓ અને દેવતાઓ પ્રસન્ન થતા નથી અને સ્વર્ગ પણ મળતું નથી.

નદીતીરેષુ રમ્યેષુ સરિત્સુ ચ સરસ્સુ ચ। વિવિક્તેષુ ચ પ્રીયન્તે દત્તેનેહ પિતામહાઃ ।। ૨૧.

સુંદર નદીના કાંઠે, પ્રવાહમાં, સરોવરમાં અને એકાંતમાં આપેલું દાન પિતૃઓને અહીં પ્રસન્ન કરે છે.

ન ચાશ્રું પાતયેજ્જાતુ ન યુક્તો વાચમીરયેત્। ન ચ કુર્વીત ભુઞ્જાનો હ્યન્યોઽન્યં મત્સરસ્તદા ।। ૨૧.

ક્યારેય આંસુ ન છોડવું, અયોગ્ય વાત ન કરવી, અને ખાવા સમયે એકબીજા માટે ઈર્ષ્યા ન રાખવી.

અપસવ્યે કૃતે તેન વિધિવદ્દર્ભપાણિના । પિત્ર્યમાનિધનં કાર્યમેવં પ્રીણાતિ વૈ પિતૄન્ ।। ૨૧.

ડાબી બાજુથી વિધિવત્ દર્ભા પાંણે કરીને પિતૃઓને અર્પણ કરવું જોઈએ; આ રીતે પિતૃઓ સાચે સંતોષ પામે છે.

અનુમત્યાદિતો વિપ્રાનગ્નૌ કુર્યાદ્યથાવિધિ। પિતૄણાં નિર્વ્વપેદ્ભૂમૌ શૂર્પે વા દર્ભસંસ્તરે ।। ૨૧.

અનુમતિથી શરૂ કરીને, બ્રાહ્મણોને અગ્નિમાં નિયમ પ્રમાણે અર્પણ કરવું જોઈએ; પિતૃઓ માટે અર્પણ જમીન પર, શૂરપે અથવા દર્ભાની ચટાઈ પર મૂકવું જોઈએ.

શુક્લપક્ષસ્ય પૂર્વ્વાહ્ને શ્રાદ્ધં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ। કૃષ્ણપક્ષેઽપરાહ્ને તુ રૌહિણં ન વિલઙ્ઘયેત્ ।। ૨૧.

વિચક્ષણ વ્યક્તિએ શુક્લપક્ષના પૂર્વાહ્નમાં શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; કૃષ્ણપક્ષમાં અપારાહ્નમાં કરવું અને રોહિણીના નિયમને ભંગ ન કરવો.

એવમેતે મહાત્માનો મહા યોગા મહૌજસઃ। સદા વૈ પિતરઃ પૂજ્યા દ્રષ્ટારો દેશકાલયોઃ ।। ૨૧.

આ મહાન આત્માઓ, મહા યોગ અને મહા તેજ ધરાવતા, હંમેશા પિતૃ તરીકે પૂજનીય છે, તેઓ દેશ અને સમયને જાણનાર છે.

પિતૃભક્તિરતો નિત્યં યોગં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમમ્। ધ્યાનેન મોક્ષં ગચ્છન્તિ હિત્વા કર્મ શુભાશુભમ્ ।। ૨૧.

પિતૃભક્તિથી સતત શ્રેષ્ઠ યોગ પ્રાપ્ત થાય છે; ધ્યાનથી મુક્તિ મળે છે, અને સારા-ખરાબ કર્મો છોડી દેવામાં આવે છે.

યજ્ઞહેતોર્યદુદ્ધૃત્ય મોહયિત્વા જગત્તદા। ગુહાયાં નિહતં યોગં કશ્યપેન મહાત્મના ।। ૨૧.

યજ્ઞ માટે, જ્યારે મહાત્મા કશ્યપે જગતને ભટકાવી ગુપ્ત યોગને ગુફામાં છુપાવ્યો હતો—

અમૃતં ગુહ્યમૃદ્ધૃત્ય યોગં યોગવિદાં વર। પ્રોક્તં સનત્કુમારેણ મહત્તદ્ધર્મ્મશાશ્વતમ્ ।। ૨૧.

ગુપ્ત અમૃત અને શ્રેષ્ઠ યોગને લઈને, યોગજ્ઞાનીમાં શ્રેષ્ઠ સનતકુમારે આ મહાન અને શાશ્વત ધર્મ જાહેર કર્યો.

દેવાનાં પરમં ગુહ્યમૃષીણાં ચ પરાયણમ્। પિતૃભક્ત્યા પ્રયત્નેન પિતૃભક્તૈશ્ચ નિત્યશઃ ।। ૨૧.

આ દેવોનું શ્રેષ્ઠ ગુપ્ત અને ઋષિઓનું અંતિમ લક્ષ્ય છે; પિતૃભક્તિ અને પ્રયત્નથી, અને પિતૃભક્તો દ્વારા, હંમેશા પ્રાપ્ત થાય છે.

તઞ્ચ યોગં સમાસેન પિતૃભક્તસ્તુ કૃત્સ્નશઃ। પ્રયત્નાત્પ્રાપ્નુયાત્તત્ર સર્વમેવ ન સંશયઃ ।। ૨૧.

અને એ યોગ, સંક્ષેપમાં, પિતૃભક્ત પ્રયત્નથી સંપૂર્ણ પ્રાપ્ત કરી શકે છે; તેમાં બધું મળે છે, એમાં કોઈ સંશય નથી.

યસ્મૈ શ્રાદ્ધાનિ દેયાનિ યચ્ચ દત્તં મહાફલમ્। યેષુ વાપ્યક્ષયં શ્રાદ્ધં તીર્થષુ ચ નદીષુ ચ । યેષુ ચ સ્વર્ગમાપ્નોતિ તત્તે પ્રોક્તં સસંગ્રહમ્ ।। ૨૧.

કોણે શ્રાદ્ધ આપવું, અને શું આપવાથી મહાન ફળ મળે છે; કઈ જગ્યાએ શ્રાદ્ધ અક્ષય છે, તીર્થો અને નદીઓમાં, અને ક્યાં સ્વર્ગ મળે છે—આ બધું સંક્ષેપમાં સમજાવ્યું છે.

બૃહસ્પતિરુવાચ।। શ્રુત્વૈવં શ્રાદ્ધકલ્પં તુ યોઽસૂયાં કુરુતે નરઃ। સ મજ્જેન્નરકે ઘોરે નાસ્તિકસ્તમસાવૃતઃ ।। ૨૧.

બૃહસ્પતિએ કહ્યું: જે આ શ્રાદ્ધવિધિ સાંભળીને ઈર્ષ્યા કરે છે, એ માણસ અંધકારથી ઢંકાઈ, ભયાનક નરકમાં, નાસ્તિક બની જાય છે.

મહારોગાવસાયસ્તુ સ યઃ સંયતમાનસઃ। વેદાશ્રમાન્મુક્તચિત્તઃ કુમ્ભીકા નધિગચ્છતિ। જિહ્વાચ્છેદં સ્તેનમેત્ય પ્રાપ્નુયુસ્તેન ચૈવ હ ।। ૨૧.

જે મહા રોગથી પીડાય છે, પણ મન સંયમિત છે અને વેદાશ્રમમાંથી મુક્ત છે, તે કુંભીપાક નરકમાં નથી જતો; પણ જીભ કાપનાર કે ચોરી કરનાર જરૂર ત્યાં જાય છે.