વાયુપુરાણમ્

ચિત્રાયાં ચૈવ યઃ કુર્યાત્ પશ્યેદ્રૂપવતઃ સુતાન્। સ્વાતિના ચૈવ યઃ કુર્યાદ્વિદ્વાઁલ્લાભમવાપ્નુયાત્ ।। ૨૦.

ચિત્રામાં શ્રાદ્ધ કરનાર સુંદર સંતાનને જુએ છે; સ્વાતીમાં કરનાર વિદ્વાનોની સાથે મળે છે.

પુત્રાર્થન્તુ વિશાખાસુ શ્રાદ્ધમીહેત માનવઃ। અનુરાધાસુ કુર્વ્વાણો નરશ્ચક્રં પ્રવર્ત્તયેત્ ।। ૨૦.

પુત્રની ઇચ્છા ધરાવનાર વિશાખામાં શ્રાદ્ધ કરે; અનુરાધામાં શ્રાદ્ધ કરનાર સમૃદ્ધિનું ચક્ર ચલાવે છે.

આધિપત્યં લભેચ્છ્રૈષ્ઠ્યં જ્યેષ્ઠાયાં સતતં તુ યઃ। મૂલેનારોગ્યમિચ્છન્તિ આષાઢાસુ મહદ્યશઃ ।। ૨૦.

જે વ્યક્તિ જ્યેષ્ઠામાં હંમેશા શ્રાદ્ધ કરે છે, તે અધિપત્ય અને શ્રેષ્ઠતા પામે છે; મૂલમાં આરોગ્યની ઇચ્છા રાખે છે; આષાઢામાં મહાન યશ મળે છે.

આષાઢાભિશ્ચોત્તરાભિર્વીતશોકો ભવેન્નરઃ। શ્રવણાયાં સુલોકેષુ પ્રાપ્રુયાત્ પરમાં ગતિમ્ ।। ૨૦.

ઉત્તરઆષાઢા અને શ્રવણ નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી માણસ દુઃખથી મુક્ત થાય છે; શ્રવણમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી સારા લોકોમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન પ્રાપ્ત થાય છે.

રાજ્યભાગ્વૈ ધનિષ્ઠાસુ પ્રાપ્નુયાદ્વિપુલં ધનમ્। શ્રાદ્ધં ત્વભિજિતા કુર્વન્ વિન્દતેઽજાવિકં ફલમ્ ।। ૨૦.

ધનિષ્ઠા નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી રાજભાગ અને ઘણું ધન મળે છે; અભિજિત નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી અજાવિક માર્ગનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

નક્ષત્રે વારુણે કુર્વ્વન્ ભિષક્સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્। પૂર્વ્વે પ્રોષ્ઠપદે કુર્વ્વન્ વિન્દતેઽજાવિકં ફલમ્ ।। ૨૦.

વારુણી નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી આયુર્વેદમાં નિપુણતા મળે છે; પૂર્વ પ્રોષ્ઠપદામાં શ્રાદ્ધ કરવાથી અજાવિક માર્ગનું ફળ મળે છે.

ઉત્તરાસ્વનતિક્રમ્ય વિન્દેદ્ઘા વૈ સહસ્રશઃ। બહુરૂપકૃતં દ્રવ્યં વિન્દેત્ કુર્વ્વંસ્તુ રેવતીમ્। અશ્વાંશ્ચૈવાશ્વિનીયુક્તો ભરણ્યામાયુરુત્તમમ્ ।। ૨૦.

ઉત્તર નક્ષત્રોમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી હજારો ગાય મળે છે; રેવતીમાં અનેક પ્રકારનું ધન મળે છે; અશ્વિનીમાં ઘોડા મળે છે અને ભરણીમાં શ્રેષ્ઠ આયુષ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

ઇમં શ્રાદ્ધવિધિં કુર્વ્વઞ્છશબિન્દુર્મહીમિમામ્। કૃત્સ્નાં તુ લેભે સ કૃત્સ્નાં લબ્ધા ચ પ્રશશંસ તમ્ ।। ૨૦.

આ શ્રાદ્ધવિધિ કરીને શશબિંદુએ આખી ધરતી મેળવી હતી; બધું પ્રાપ્ત કરીને તેણે આ વિધિની પ્રશંસા કરી.

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે નક્ષત્રવિશેષે શ્રાદ્ધફલવર્ણનં નામ વિંશોઽધ્યાયઃ

શ્રી મહાપુરાણમાં વાયુ દ્વારા કહેલી નક્ષત્રવિશેષ શ્રાદ્ધફળ વર્ણન નામની વિંશ અધ્યાય અહીં પૂર્ણ થાય છે.

શંયુરુવાચ।। કિઞ્ચિદ્દત્તં પિતૄણાં તુ ધિનોતિ વદતાં વર । કિં હિ સ્વિચ્ચિરરાત્રાય કિઞ્ચાનન્ત્યાય કલ્પતે ।। ૨૧.

શમ્યુએ કહ્યું: પિતૃઓને થોડું પણ આપવાથી લાભ થાય છે, બોલનારામાં શ્રેષ્ઠ; કયું કાર્ય લાંબા સમય સુધી અથવા સદાય માટે ફળ આપે છે?

બૃહસ્પતિરુવાચ। હવીંષિ શ્રાદ્ધકાલે તુ યાનિ શ્રાદ્ધવિદો વિદુઃ। તાનિ મે શ્રૃણુ સર્વાણિ ફલં ચૈષાં યથાબલમ્ ।। ૨૧.

બૃહસ્પતિએ કહ્યું: શ્રાદ્ધ સમયે જે હવન સામગ્રી જાણકારો યોગ્ય માને છે, તે બધું અને તેમનું ફળ, મારી પાસેથી સાંભળો.

તિલૈર્વ્રીહિયવૈર્માષૈરદ્ભિર્મૂલફલેન ચ। દત્તેન માસં પ્રીયન્તે શ્રાદ્ધેન તુ પિતામહાઃ ।। ૨૧.

તલ, ચોખા, જવાર, માશ, પાણી, મૂળ અને ફળ આપવાથી પિતામહો શ્રાદ્ધથી એક મહિના સુધી પ્રસન્ન રહે છે.

મત્સ્યૈઃ પ્રીણન્તિ દ્વૌ માસૌ ત્રીન્માસાન્હારિણેન તુ। શાશન્તુ ચતુરો માસાન્ પઞ્ચ પ્રીણાતિ શાકુનમ્ ।। ૨૧ .

માછલીથી બે મહિના, હરણના માંસથી ત્રણ મહિના, સસાના માંસથી ચાર મહિના અને પક્ષીના માંસથી પાંચ મહિના સુધી પિતૃઓ પ્રસન્ન રહે છે.

વારાહેણ તુ ષણ્માસાઞ્છાગલં સાપ્તમાસિકમ્। અષ્ટમાસિકમિત્યુક્તં યચ્ચ પાર્ષતકં ભવેત્ ।। ૨૧.

વારાહના માંસથી છ મહિના, બકરાના માંસથી સાત મહિના અને પાર્સટકના માંસથી આઠ મહિના સુધી પિતૃઓ પ્રસન્ન રહે છે.

રૌરવેણ તુ પ્રીયન્તે નવમાસાન્ પિતામહાઃ। ગવયસ્ય તુ માંસેન તૃપ્તિઃ સ્યાદ્દશમાસિકી ।। ૨૧.

રુરુના માંસથી પિતામહો નવ મહિના સુધી પ્રસન્ન રહે છે; જંગલી બળદના માંસથી દસ મહિના સુધી તૃપ્તિ રહે છે.

કૂર્મસ્ય ચૈવ માંસેન માસાનેકાદશૈવ તુ । શ્રાદ્ધમેવ વિજાનીયાદ્ગવ્યં સંવત્સરં ભવેત્ ।। ૨૧.

કાચબાના માંસથી અગિયાર મહિના સુધી તૃપ્તિ રહે છે; ગાયના માંસથી શ્રાદ્ધમાં એક વર્ષ સુધી પિતૃઓ તૃપ્ત રહે છે.

તથા ગવ્યસમાયુક્તં પાયસં મધુસર્પિષા। વધ્રીણસસ્ય માંસેન તૃપ્તિર્દ્વાદશવાર્ષિકી ।। ૨૧.

ગાયના દૂધ, મધ અને ઘીથી બનાવેલું પાયસ અને વડ્રીણસના માંસથી બાર વર્ષ સુધી તૃપ્તિ રહે છે.

આનન્ત્યાય ભવેદ્યુક્તં ખાડ્ગમાંસૈઃ પિતૃક્ષયે। કૃષ્ણચ્છાગસ્તથા ગોધા આનન્ત્યાયૈવ કલ્પતે ।। ૨૧.

પિતૃઓના ક્ષય સમયે ખાડગના માંસ, કાળી બકરી અને ગોધાની ભેટ સદાય માટે તૃપ્તિ આપે છે.

અત્ર ગાથાઃ પિતૃગીતાઃ કીર્ત્તયન્તિ પુરાવિદઃ। તાસ્તેઽહં સંપ્રવક્ષ્યામિ યથાવત્સન્નિબોધત ।। ૨૧.

આ વિષય પર પુરાણજ્ઞો પિતૃગીતાઓ ગાય છે; હવે હું એ બધું તમને જણાવું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

અપિ નઃ સ્વકુલે જાયાદ્યોઽન્નં દદ્યાત્ર્ત્રયોદશીમ્। પાયસં મધુસર્પિર્ભ્યાં છાયાયાં કુઞ્જરસ્ય તુ ।। ૨૧.

અમારા કુળમાં એવો જન્મે જે ત્રયોદશી દિવસે અન્ન આપે, મધ અને ઘીથી પાયસ આપે, અથવા હાથીની છાંયામાં ભેટ આપે.

આજેન સર્વલોહેન વર્ષાસુ ચ મઘાસુ ચ। એષ્ટવ્યા બહવઃ પુત્રા યદ્યેકોઽપિ ગયાં વ્રજેત્। ગૌરીં વાપ્યુદ્વહેદ્ભાર્ય્યાં નીલં વા વૃષમુત્સૃજેત્ ।। ૨૧.

બકરી અથવા બધાં પ્રકારના માંસ, વરસાદી ઋતુમાં અથવા મઘા નક્ષત્રમાં ભેટ આપવાથી અનેક પુત્રોની ઇચ્છા કરવી; જો એક પણ ગયામાં જાય, ગૌરી જેવી પત્ની મેળવે અથવા નીલ વૃષ છોડે.

શંયુરુવાચ।। ગયાદીનાં ફલં તાત પ્રબ્રૂહિ સમપૃચ્છતઃ। પિતૄણાં ચૈવ યત્પુણ્યં નિખિલેન બ્રવીહિ મે ।। ૨૧.

શમ્યુએ કહ્યું: પિતા, ગયા અને બીજા પવિત્ર સ્થળોના ફળ વિશે મને કહો, હું પૂછું છું. અને પિતૃઓને મળતા પુણ્ય વિશે પણ આખું સમજાવો.

બૃહસ્પતિરુવાચ।। ગયાયામક્ષયં શ્રાદ્ધં જપહોમતપાંસિ ચ। પિતૃઙયાહે તે પુત્ર તસ્માત્તત્રાક્ષયં સ્મૃતમ્ ।। ૨૧.

બૃહસ્પતિએ કહ્યું: ગયામાં શ્રાદ્ધ, જપ, હોમ અને તપસ્યા કદી નાશ પામે નહીં. પિતૃઓ માટે ત્યાં એ અવિનાશી માનવામાં આવે છે.

પુનીયાદેકવિંશન્તુ ગૌર્યામુત્પાદિતઃ સુતઃ। માતામહાંસ્તુ ષડ્‌ભૂય ઇતિ તસ્યાઃ ફલં સ્મૃતમ્ ।। ૨૧.

ગૌરીમાંથી જન્મેલો પુત્ર એકવીસ પેઢીઓને પવિત્ર કરે છે; અને એ છ માતામહોને વારંવાર પવિત્ર કરે છે—એ જ તેનું ફળ ગણાય છે.

ફલં વૃષસ્ય વક્ષ્યામિ ગદતો મે નિબોધત। વૃષોત્સ્રષ્ટા પુનાત્યેવ દશાતીતાન્ દશાવરાન્ ।। ૨૧.

હવે હું વૃષભના ફળ વિશે કહું છું, ધ્યાનથી સાંભળો. જે વૃષભ છોડે છે, તે પોતાના દસ પૂર્વજ અને દસ પછીની પેઢીઓને નિશ્ચિત રીતે પવિત્ર કરે છે.

યત્કિઞ્ચિત્ સ્પૃશ્યતે તોયૈરુત્તીર્ણેન જલાન્મહીમ્। વૃષોત્સર્ગે પિતૄણાં તુ હ્યક્ષયં સ મુદાહૃતમ્ ।। ૨૧.

વૃષભને ધોઈને જે પાણી જમીન પર પડે છે, એ જે-કઈ સ્પર્શે છે, એ વૃષભ છોડવાનો કાર્ય પિતૃઓ માટે અવિનાશી માનવામાં આવે છે.

યદ્યદ્ધિ સંસ્પૃશેત્તોયં લાંગૂલાદિભિરન્તતઃ। સર્વં તદક્ષયં તસ્ય પિતૄણાં નાત્ર સંશયઃ ।। ૨૧.

વૃષભ પોતાના પૂંછડી અને બીજા અંગોથી જે-કઈ પાણી સ્પર્શે છે, એ બધું પિતૃઓ માટે અવિનાશી બને છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

શ્રૃઙ્ગૈઃ ખુરૈર્વા યદ્ભૂમિમિલ્લિખત્ય નિશં વૃષઃ। મધુકુલ્યાઃ પિતૄંસ્તસ્ય અક્ષયાસ્તા ભવન્તિ વૈ ।। ૨૧.

વૃષભ પોતાના શિંગ અને ખુરથી જમીન પર જે-કઈ નિશાન કરે છે, ત્યાં પિતૃઓ મધથી કરેલી ભેટથી અવિનાશી તૃપ્ત થાય છે.

સહસ્રનલ્વમાત્રેણ તડાગેન યથા શ્રુતિઃ। તૃપ્તિસ્તૃપ્તિઃ પિતૄણાં વૈ તદ્વૃષસ્યાધિકોચ્યતે ।। ૨૧.

શાસ્ત્ર મુજબ, હજારો નલની માપના તળાવથી પિતૃઓ તૃપ્ત થાય છે; પણ વૃષભના ફળથી વધુ તૃપ્તિ મળે છે.