વાયુપુરાણમ્

મહાસત્રમવાપ્નોતિ ગણાનામધિપો ભવેત્। સમ્પૂર્ણામૃદ્ધિમાપ્નોતિ યોઽષ્ટમ્યાં કુરુતે નરઃ ।। ૧૯.

તે મહા યજ્ઞ મેળવે છે અને ગણા સમૂહોનો અધિપતિ બને છે; અને જે આઠમી તિથિ પર કરે છે, તે સંપૂર્ણ સમૃદ્ધિ મેળવે છે.

શ્રાદ્ધં નવમ્યાં કુર્વાણ ઐશ્વર્ય્યં કાંક્ષિતાં સ્ત્રિયમ્। કુર્વન્ દશમ્યાં તુ નરો બ્રાહ્મીં શ્રિયમવાપ્નુયાત્ ।। ૧૯.

નવમી તિથિ પર શ્રાદ્ધ કરવાથી ઈચ્છિત સંપત્તિ અને પત્ની મળે છે; દશમી તિથિ પર કરવાથી બ્રાહ્મી સમૃદ્ધિ મળે છે.

વેદાંશ્ચૈવાપ્નુયાત્ સર્વાન્ પ્રણાશમેનસસ્તથા। એકાદશ્યાં પરં દાનમૈશ્વર્ય્યં સતતં તથા ।। ૧૯.

તે બધા વેદો મેળવે છે અને પાપનો નાશ થાય છે; એકાદશી તિથિ પર શ્રેષ્ઠ દાન અને હંમેશા સત્તા મળે છે.

દ્વાદશ્યાં રાષ્ટ્રલાભં તુ જયમાહુર્વસૂનિ ચ । પ્રજાં બુદ્ધિં પશૂન્ મેધાં સ્વાતન્ત્ર્યં પુષ્ટિમુત્તમામ્ । દીર્ઘમાયુરથૈશ્વર્ય્યં કુર્વાણસ્તુ ત્રયોદશીમ્ ।। ૧૯.

દ્વાદશી તિથિ પર રાજ્ય અને વિજય, તેમજ ધન મળે છે; અને તે ત્રયોદશી પર શ્રાદ્ધ કરે છે, તેને સંતાન, બુદ્ધિ, પશુ, જ્ઞાન, સ્વતંત્રતા, શ્રેષ્ઠ પોષણ, લાંબી આયુ અને સમૃદ્ધિ મળે છે.

યુવાનશ્ચ મૃતા યસ્ય ગૃહે તેષાં પ્રદાપયેત્। શસ્ત્રેણ તુ હતા યે વૈ તેષાં દદ્યાચ્ચતુર્દશીમ્ ।। ૧૯.

જેના ઘરે યુવાન મૃત્યુ પામ્યા હોય, તેમના માટે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; અને જે શસ્ત્રથી મૃત્યુ પામ્યા હોય, તેમના માટે ચૌદસ તિથિ પર શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

તથા વિષમજાતાનાં યમલાનાં તુ સર્વશઃ । અમાવાસ્યાં પ્રયત્નેન શ્રાદ્ધં કુર્ય્યાચ્છુચિઃ સદા ।। ૧૯.

જેમ વિપરીત પરિસ્થિતિમાં જન્મેલા અને જમળા બાળકો માટે, અમાવાસ્યાના દિવસે, શુદ્ધ અને যত્નપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

સર્વ્વાન્ કામાનવાપ્નોતિ સ્વર્ગમાનન્ત્યમશ્નુતે । ઋતં દદ્યાદમાવાસ્યાં સોમમાપ્યાયનં મહત્ ।। ૧૯.

જે વ્યક્તિ અમાવાસ્યાના દિવસે સત્ય પ્રમાણે મહાન અને પોષક સોમનું અર્પણ કરે છે, તે બધા ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે અને અનંત સ્વર્ગનો આનંદ માણે છે.

એવમાપ્યાયિતઃ સોમસ્ત્રીઁલ્લોકાન્ ધારયિષ્યતિ। સિદ્ધચારણગન્ધર્વ્વૈઃ સ્તૂયમાનસ્તુ નિત્યશઃ ।। ૧૯.

આ રીતે પોષાયેલી સોમ ત્રણેય લોકને પોષે છે અને સિદ્ધો, ચારણો અને ગંધર્વો દ્વારા સતત સ્તુતિ પામે છે.

સ્તવૈઃ પુષ્પૈર્મનોજ્ઞૈશ્ચ સર્વ્વકામપરિચ્છદૈઃ। નૃત્ય વાદિત્રગીતૈશ્ચ હ્યપ્સરોભિઃ સહસ્રશઃ ।। ૧૯.

મનમોહક પુષ્પો, ઇચ્છિત ભેટો, સ્તુતિ, અને હજારો અપ્સરાઓ દ્વારા નૃત્ય, વાદ્ય અને ગીત સાથે.

ઉપક્રીડૈર્વ્વિમાનૈસ્તુ પિતૃભક્તં દૃઢવ્રતમ્। સ્તુવન્તિ દેવગન્ધર્વ્વાઃ સિદ્ધસઙ્ઘાશ્ચ તં સદા ।। ૧૯.

રમતો, વિમાન અને પિતૃભક્તિ સાથે, દેવતાઓ, ગંધર્વો અને સિદ્ધોના સમૂહો તેને હંમેશા સ્તુતિ કરે છે.

પિતૃભક્તસ્ત્વમાવસ્યાં સર્વાન્ કામાનવાપ્નુયાત્। પ્રત્યક્ષમર્ચિતાસ્તેન ભવન્તિ પિતરઃ સદા ।। ૧૯.

જે પિતૃભક્તિથી અમાવાસ્યાના દિવસે વિધિ કરે છે, તે બધા ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે; તેના દ્વારા પિતૃઓ હંમેશા સીધા પૂજાય છે.

પિતૄદેવા મઘા યસ્માત્ તસ્માત્તાસ્વક્ષયં સ્મૃતમ્। પિત્ર્યં કુર્વ્વન્તિ તસ્યાં તુ વિશેષેણ વિચક્ષણઃ ।। ૧૯.

પિતૃઓ મઘા નક્ષત્રના દેવતા છે, તેથી તે અવિનાશી માનવામાં આવે છે; વિવેકી લોકો ખાસ કરીને એ દિવસે પિતૃવિધિ કરે છે.

તસ્માન્મઘાં વૈ વાઞ્છન્તિ પિતરો નિત્યમેવ હિ । પિતૄદૈવતભક્તા યે તેઽપિ યાન્તિ પરાં ગતિમ્ ।। ૧૯.

માટે પિતૃઓ હંમેશા મઘા નક્ષત્રની ઇચ્છા રાખે છે; પિતૃદેવતાઓમાં ભક્તિ ધરાવનાર પણ શ્રેષ્ઠ ગતિ પામે છે.

બૃહસ્પતિરુવાચ।। યમસ્તુ યાનિ શ્રાદ્ધાનિ પ્રોવાચ શશ(શિવ)બિન્દવે। તાનિ મે શ્રૃણુ કાર્ત્સ્ન્યેન નક્ષત્રેષુ પૃથક્ પૃથક્ ।। ૨૦.

બૃહસ્પતિએ કહ્યું: યમએ શિવ (શશબિંદુ)ને જે શ્રાદ્ધ વિધિઓ નક્ષત્ર પ્રમાણે શીખવાડ્યા, તે હું તને વિગતે કહું છું.

શ્રાદ્ધં યઃ કૃત્તિકાયોગે કરોતિ સતતં નરઃ। અગ્નીનાધાય સાપત્યો જાયતે સ ગતજ્વરઃ ।। ૨૦.

જે મનુષ્ય કૃત્તિકા નક્ષત્રમાં હંમેશા શ્રાદ્ધ કરે છે અને અગ્નિ સ્થાપિત કરે છે, તે સંતાનવંત અને રોગમુક્ત બને છે.

અપત્યકામો રોહિણ્યાં સૌમ્યેનૌજસ્વિતા ભવેત્ । પ્રાયશઃ ક્રૂરકર્મ્મા તુ ચાર્દ્રાયાં શ્રાદ્ધમાચરેત્ ।। ૨૦.

સંતાનની ઇચ્છા ધરાવનાર રોહિણીમાં શ્રાદ્ધ કરે તો તે બળવાન બને છે; અને સામાન્ય રીતે, અર્ધા નક્ષત્રમાં કઠોર કર્મવાળાઓ માટે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

ક્ષેત્રભાગી ભવેત્ પુત્રી શ્રાદ્ધં કુર્વ્વન્ પુનર્વ્વસૌ। ધનધાન્યસમાકીર્ણઃ પુત્રપૌત્રસમાકુલઃ ।। ૨૦.

પુનર્વસુમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી જમીન અને દીકરીઓ મળે છે, ધન-ધાન્યથી ભરપૂર થાય છે અને સંતાન-પૌત્રોથી ઘેરાય છે.

તુષ્ટિકામઃ પુનસ્તિષ્યે શ્રાદ્ધં કુર્વીત માનવઃ। આશ્લેષાસુ પિતૄનાર્ચ્ય વીરાન્ પુત્રાનવાપ્નુયાત્ ।। ૨૦.

સંતોષની ઇચ્છા ધરાવનાર પુષ્યમાં શ્રાદ્ધ કરે; આશ્લેષામાં પિતૃઓની પૂજા કરીને વીર પુત્રો મળે છે.

શ્રેષ્ઠો ભવતિ જ્ઞાતીનાં મઘાસુ શ્રાદ્ધમાચરન્। ફલ્ગુનીષુ પિતૄનાર્ચ્ય સૌભાગ્યં લભતે નરઃ ।। ૨૦.

મઘા નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરનાર પોતાના કુટુંબમાં શ્રેષ્ઠ બને છે; ફલ્ગુનીમાં પિતૃપૂજા કરવાથી મનુષ્યને સોભાગ્ય મળે છે.

પ્રધાનશીલઃ સાપત્ય ઉત્તરાસુ કરોતિ યઃ। સ સત્સુ મુખ્યો ભવતિ હસ્તે યસ્તર્પયેત્પિતૄન્ ।। ૨૦.

ઉત્તર નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરનાર મુખ્ય ગુણવાળાં અને સંતાનવંત બને છે; હસ્તમાં પિતૃઓને તૃપ્ત કરનાર શ્રેષ્ઠ બને છે.

ચિત્રાયાં ચૈવ યઃ કુર્યાત્ પશ્યેદ્રૂપવતઃ સુતાન્। સ્વાતિના ચૈવ યઃ કુર્યાદ્વિદ્વાઁલ્લાભમવાપ્નુયાત્ ।। ૨૦.

ચિત્રામાં શ્રાદ્ધ કરનાર સુંદર સંતાનને જુએ છે; સ્વાતીમાં કરનાર વિદ્વાનોની સાથે મળે છે.

પુત્રાર્થન્તુ વિશાખાસુ શ્રાદ્ધમીહેત માનવઃ। અનુરાધાસુ કુર્વ્વાણો નરશ્ચક્રં પ્રવર્ત્તયેત્ ।। ૨૦.

પુત્રની ઇચ્છા ધરાવનાર વિશાખામાં શ્રાદ્ધ કરે; અનુરાધામાં શ્રાદ્ધ કરનાર સમૃદ્ધિનું ચક્ર ચલાવે છે.

આધિપત્યં લભેચ્છ્રૈષ્ઠ્યં જ્યેષ્ઠાયાં સતતં તુ યઃ। મૂલેનારોગ્યમિચ્છન્તિ આષાઢાસુ મહદ્યશઃ ।। ૨૦.

જે વ્યક્તિ જ્યેષ્ઠામાં હંમેશા શ્રાદ્ધ કરે છે, તે અધિપત્ય અને શ્રેષ્ઠતા પામે છે; મૂલમાં આરોગ્યની ઇચ્છા રાખે છે; આષાઢામાં મહાન યશ મળે છે.

આષાઢાભિશ્ચોત્તરાભિર્વીતશોકો ભવેન્નરઃ। શ્રવણાયાં સુલોકેષુ પ્રાપ્રુયાત્ પરમાં ગતિમ્ ।। ૨૦.

ઉત્તરઆષાઢા અને શ્રવણ નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી માણસ દુઃખથી મુક્ત થાય છે; શ્રવણમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી સારા લોકોમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન પ્રાપ્ત થાય છે.

રાજ્યભાગ્વૈ ધનિષ્ઠાસુ પ્રાપ્નુયાદ્વિપુલં ધનમ્। શ્રાદ્ધં ત્વભિજિતા કુર્વન્ વિન્દતેઽજાવિકં ફલમ્ ।। ૨૦.

ધનિષ્ઠા નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી રાજભાગ અને ઘણું ધન મળે છે; અભિજિત નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી અજાવિક માર્ગનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

નક્ષત્રે વારુણે કુર્વ્વન્ ભિષક્સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્। પૂર્વ્વે પ્રોષ્ઠપદે કુર્વ્વન્ વિન્દતેઽજાવિકં ફલમ્ ।। ૨૦.

વારુણી નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી આયુર્વેદમાં નિપુણતા મળે છે; પૂર્વ પ્રોષ્ઠપદામાં શ્રાદ્ધ કરવાથી અજાવિક માર્ગનું ફળ મળે છે.

ઉત્તરાસ્વનતિક્રમ્ય વિન્દેદ્ઘા વૈ સહસ્રશઃ। બહુરૂપકૃતં દ્રવ્યં વિન્દેત્ કુર્વ્વંસ્તુ રેવતીમ્। અશ્વાંશ્ચૈવાશ્વિનીયુક્તો ભરણ્યામાયુરુત્તમમ્ ।। ૨૦.

ઉત્તર નક્ષત્રોમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી હજારો ગાય મળે છે; રેવતીમાં અનેક પ્રકારનું ધન મળે છે; અશ્વિનીમાં ઘોડા મળે છે અને ભરણીમાં શ્રેષ્ઠ આયુષ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

ઇમં શ્રાદ્ધવિધિં કુર્વ્વઞ્છશબિન્દુર્મહીમિમામ્। કૃત્સ્નાં તુ લેભે સ કૃત્સ્નાં લબ્ધા ચ પ્રશશંસ તમ્ ।। ૨૦.

આ શ્રાદ્ધવિધિ કરીને શશબિંદુએ આખી ધરતી મેળવી હતી; બધું પ્રાપ્ત કરીને તેણે આ વિધિની પ્રશંસા કરી.

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે નક્ષત્રવિશેષે શ્રાદ્ધફલવર્ણનં નામ વિંશોઽધ્યાયઃ

શ્રી મહાપુરાણમાં વાયુ દ્વારા કહેલી નક્ષત્રવિશેષ શ્રાદ્ધફળ વર્ણન નામની વિંશ અધ્યાય અહીં પૂર્ણ થાય છે.