વાયુપુરાણમ્

શાકૈરન્યા તૃતીયા સ્યાદેવં દ્રવ્યગતો વિધિઃ । અન્વષ્ટકા પિતૄણાં વૈ નિત્યમેવ વિધીયતે ।। ૧૯.

ત્રીજી અષ્ટકા શાકથી કરવી જોઈએ; આ રીતે સામગ્રી અંગેનો નિયમ છે. અન્વષ્ટકા પિતૃઓ માટે હંમેશા કરવી જોઈએ.

યદ્યન્યા ચ ચતુર્થી સ્યાત્તાઞ્ચ કુર્ય્યાદ્વિશેષતઃ। તાસુ શ્રાદ્ધં બુધઃ કુર્ય્યાત્ સર્વ્વસ્વેનાપિ નિત્યશઃ ।। ૧૯.

જો ચોથી અષ્ટકા હોય તો તે પણ ખાસ કરીને કરવી જોઈએ; આ બધામાં, વિવેકી વ્યક્તિએ શ્રાદ્ધ હંમેશા પોતાના તમામ સાધનો વડે કરવું જોઈએ.

પરત્રેહ ચ સર્વ્વેષુ નિત્યમેવ સુખી ભવેત્ । પૂજકાનાં સદોત્કર્ષો નાસ્તિકા નામધો ગતિઃ ।। ૧૯.

આ બધા વિધિઓ જે હંમેશા કરે છે, તે અહીં અને પરલોકમાં સુખી રહે છે; પૂજા કરનાર હંમેશા ઊંચા રહે છે, અને નાસ્તિકો નીચી સ્થિતિમાં જાય છે.

પિતરઃ સર્વ્વકાલેષુ તિથિકાલેષુ દેવતાઃ। સર્વ્વે પુરુષમાયાન્તિ નિપાનમિવ ધેનવઃ ।। ૧૯.

પિતૃઓ દરેક સમયે અને તિથિ પર, મનુષ્યો પાસે આવે છે, જેમ ગાય પાણી પીવા જાય છે.

મા સ્મ તે પ્રતિગચ્છેયુરષ્ટકાઃ સુરપૂજિતાઃ । મોઘસ્તસ્ય ભવેલ્લોકો લબ્ધં ચાસ્ય વિનશ્યતિ ।। ૧૯.

આ અષ્ટકા, જે દેવતાઓ દ્વારા પૂજાય છે, તમારી પાસેથી ન પસાર થાય; જે વ્યક્તિ માટે, દુનિયા વ્યર્થ બની જાય છે અને મેળવેલું પણ ગુમાય છે.

દેવાંસ્તુ દાયિનો યાન્તિ તિર્ય્યગ્ગચ્છન્ત્યદાયિનઃ। પ્રજાં પુષ્ટિં સ્મૃતિં મેધાં પુત્રાનૈશ્વર્ય્યમેવ ચ ।। ૧૯.

યજ્ઞ આપનાર દેવતાઓ સુધી પહોંચે છે, અને ન આપનાર નીચી યોનિમાં જાય છે; આપવાથી સંતાન, સંપત્તિ, સ્મૃતિ, બુદ્ધિ, પુત્ર અને સત્તા મળે છે.

કુર્વ્વાણઃ પૌર્ણમાસ્યાં ચ પૂર્વ્વં પૂર્ણં સમશ્નુતે। પ્રતિપદ્ધનલાભાય લબ્ધં ચાસ્ય ન નશ્યતિ ।। ૧૯.

પૂર્ણિમા દિવસે વિધિ કરનાર પહેલા જ પૂર્ણ ફળ મેળવે છે; પ્રથમ તિથિ પર મેળવેલું ક્યારેય ગુમાતું નથી.

દ્વિતીયાયાં તુ યઃ કુર્ય્યાદ્દ્વિપદાધિપતિર્ભવેત્। વરાર્થિના તૃતીયા તુ શત્રુઘ્ની પાપનાશિની ।। ૧૯.

બીજી તિથિ પર કરનાર મનુષ્યોનો અધિપતિ બને છે; જે વર માંગે છે, ત્રીજી તિથિ પર કરવાથી દુશ્મન નાશ થાય છે અને પાપ દૂર થાય છે.

ચતુર્થ્યાં કુરુતે શ્રાદ્ધં શત્રોશ્છિદ્રાણિ પશ્યતિ। પઞ્ચમ્યાં વૈ પ્રકુર્વાણઃ પ્રાપ્નોતિ મહતીં શ્રિયમ્ ।। ૧૯.

ચોથી તિથિ પર શ્રાદ્ધ કરનાર દુશ્મનના ખોટ શોધી શકે છે; પાંચમી તિથિ પર કરનાર મોટી સંપત્તિ મેળવે છે.

ષષ્ઠ્યાં શ્રાદ્ધાનિ કુર્વાણં દ્વિજાસ્તં પૂજયન્ત્યુત। કુરુતે યસ્તુ સપ્તમ્યાં શ્રાદ્ધાનિ સતતં નરઃ ।। ૧૯.

છઠ્ઠી તિથિ પર શ્રાદ્ધ કરનારને દ્વિજ લોકો સન્માન આપે છે; અને જે સાતમી તિથિ પર હંમેશા શ્રાદ્ધ કરે છે—

મહાસત્રમવાપ્નોતિ ગણાનામધિપો ભવેત્। સમ્પૂર્ણામૃદ્ધિમાપ્નોતિ યોઽષ્ટમ્યાં કુરુતે નરઃ ।। ૧૯.

તે મહા યજ્ઞ મેળવે છે અને ગણા સમૂહોનો અધિપતિ બને છે; અને જે આઠમી તિથિ પર કરે છે, તે સંપૂર્ણ સમૃદ્ધિ મેળવે છે.

શ્રાદ્ધં નવમ્યાં કુર્વાણ ઐશ્વર્ય્યં કાંક્ષિતાં સ્ત્રિયમ્। કુર્વન્ દશમ્યાં તુ નરો બ્રાહ્મીં શ્રિયમવાપ્નુયાત્ ।। ૧૯.

નવમી તિથિ પર શ્રાદ્ધ કરવાથી ઈચ્છિત સંપત્તિ અને પત્ની મળે છે; દશમી તિથિ પર કરવાથી બ્રાહ્મી સમૃદ્ધિ મળે છે.

વેદાંશ્ચૈવાપ્નુયાત્ સર્વાન્ પ્રણાશમેનસસ્તથા। એકાદશ્યાં પરં દાનમૈશ્વર્ય્યં સતતં તથા ।। ૧૯.

તે બધા વેદો મેળવે છે અને પાપનો નાશ થાય છે; એકાદશી તિથિ પર શ્રેષ્ઠ દાન અને હંમેશા સત્તા મળે છે.

દ્વાદશ્યાં રાષ્ટ્રલાભં તુ જયમાહુર્વસૂનિ ચ । પ્રજાં બુદ્ધિં પશૂન્ મેધાં સ્વાતન્ત્ર્યં પુષ્ટિમુત્તમામ્ । દીર્ઘમાયુરથૈશ્વર્ય્યં કુર્વાણસ્તુ ત્રયોદશીમ્ ।। ૧૯.

દ્વાદશી તિથિ પર રાજ્ય અને વિજય, તેમજ ધન મળે છે; અને તે ત્રયોદશી પર શ્રાદ્ધ કરે છે, તેને સંતાન, બુદ્ધિ, પશુ, જ્ઞાન, સ્વતંત્રતા, શ્રેષ્ઠ પોષણ, લાંબી આયુ અને સમૃદ્ધિ મળે છે.

યુવાનશ્ચ મૃતા યસ્ય ગૃહે તેષાં પ્રદાપયેત્। શસ્ત્રેણ તુ હતા યે વૈ તેષાં દદ્યાચ્ચતુર્દશીમ્ ।। ૧૯.

જેના ઘરે યુવાન મૃત્યુ પામ્યા હોય, તેમના માટે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; અને જે શસ્ત્રથી મૃત્યુ પામ્યા હોય, તેમના માટે ચૌદસ તિથિ પર શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

તથા વિષમજાતાનાં યમલાનાં તુ સર્વશઃ । અમાવાસ્યાં પ્રયત્નેન શ્રાદ્ધં કુર્ય્યાચ્છુચિઃ સદા ।। ૧૯.

જેમ વિપરીત પરિસ્થિતિમાં જન્મેલા અને જમળા બાળકો માટે, અમાવાસ્યાના દિવસે, શુદ્ધ અને যত્નપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

સર્વ્વાન્ કામાનવાપ્નોતિ સ્વર્ગમાનન્ત્યમશ્નુતે । ઋતં દદ્યાદમાવાસ્યાં સોમમાપ્યાયનં મહત્ ।। ૧૯.

જે વ્યક્તિ અમાવાસ્યાના દિવસે સત્ય પ્રમાણે મહાન અને પોષક સોમનું અર્પણ કરે છે, તે બધા ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે અને અનંત સ્વર્ગનો આનંદ માણે છે.

એવમાપ્યાયિતઃ સોમસ્ત્રીઁલ્લોકાન્ ધારયિષ્યતિ। સિદ્ધચારણગન્ધર્વ્વૈઃ સ્તૂયમાનસ્તુ નિત્યશઃ ।। ૧૯.

આ રીતે પોષાયેલી સોમ ત્રણેય લોકને પોષે છે અને સિદ્ધો, ચારણો અને ગંધર્વો દ્વારા સતત સ્તુતિ પામે છે.

સ્તવૈઃ પુષ્પૈર્મનોજ્ઞૈશ્ચ સર્વ્વકામપરિચ્છદૈઃ। નૃત્ય વાદિત્રગીતૈશ્ચ હ્યપ્સરોભિઃ સહસ્રશઃ ।। ૧૯.

મનમોહક પુષ્પો, ઇચ્છિત ભેટો, સ્તુતિ, અને હજારો અપ્સરાઓ દ્વારા નૃત્ય, વાદ્ય અને ગીત સાથે.

ઉપક્રીડૈર્વ્વિમાનૈસ્તુ પિતૃભક્તં દૃઢવ્રતમ્। સ્તુવન્તિ દેવગન્ધર્વ્વાઃ સિદ્ધસઙ્ઘાશ્ચ તં સદા ।। ૧૯.

રમતો, વિમાન અને પિતૃભક્તિ સાથે, દેવતાઓ, ગંધર્વો અને સિદ્ધોના સમૂહો તેને હંમેશા સ્તુતિ કરે છે.

પિતૃભક્તસ્ત્વમાવસ્યાં સર્વાન્ કામાનવાપ્નુયાત્। પ્રત્યક્ષમર્ચિતાસ્તેન ભવન્તિ પિતરઃ સદા ।। ૧૯.

જે પિતૃભક્તિથી અમાવાસ્યાના દિવસે વિધિ કરે છે, તે બધા ઇચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે; તેના દ્વારા પિતૃઓ હંમેશા સીધા પૂજાય છે.

પિતૄદેવા મઘા યસ્માત્ તસ્માત્તાસ્વક્ષયં સ્મૃતમ્। પિત્ર્યં કુર્વ્વન્તિ તસ્યાં તુ વિશેષેણ વિચક્ષણઃ ।। ૧૯.

પિતૃઓ મઘા નક્ષત્રના દેવતા છે, તેથી તે અવિનાશી માનવામાં આવે છે; વિવેકી લોકો ખાસ કરીને એ દિવસે પિતૃવિધિ કરે છે.

તસ્માન્મઘાં વૈ વાઞ્છન્તિ પિતરો નિત્યમેવ હિ । પિતૄદૈવતભક્તા યે તેઽપિ યાન્તિ પરાં ગતિમ્ ।। ૧૯.

માટે પિતૃઓ હંમેશા મઘા નક્ષત્રની ઇચ્છા રાખે છે; પિતૃદેવતાઓમાં ભક્તિ ધરાવનાર પણ શ્રેષ્ઠ ગતિ પામે છે.

બૃહસ્પતિરુવાચ।। યમસ્તુ યાનિ શ્રાદ્ધાનિ પ્રોવાચ શશ(શિવ)બિન્દવે। તાનિ મે શ્રૃણુ કાર્ત્સ્ન્યેન નક્ષત્રેષુ પૃથક્ પૃથક્ ।। ૨૦.

બૃહસ્પતિએ કહ્યું: યમએ શિવ (શશબિંદુ)ને જે શ્રાદ્ધ વિધિઓ નક્ષત્ર પ્રમાણે શીખવાડ્યા, તે હું તને વિગતે કહું છું.

શ્રાદ્ધં યઃ કૃત્તિકાયોગે કરોતિ સતતં નરઃ। અગ્નીનાધાય સાપત્યો જાયતે સ ગતજ્વરઃ ।। ૨૦.

જે મનુષ્ય કૃત્તિકા નક્ષત્રમાં હંમેશા શ્રાદ્ધ કરે છે અને અગ્નિ સ્થાપિત કરે છે, તે સંતાનવંત અને રોગમુક્ત બને છે.

અપત્યકામો રોહિણ્યાં સૌમ્યેનૌજસ્વિતા ભવેત્ । પ્રાયશઃ ક્રૂરકર્મ્મા તુ ચાર્દ્રાયાં શ્રાદ્ધમાચરેત્ ।। ૨૦.

સંતાનની ઇચ્છા ધરાવનાર રોહિણીમાં શ્રાદ્ધ કરે તો તે બળવાન બને છે; અને સામાન્ય રીતે, અર્ધા નક્ષત્રમાં કઠોર કર્મવાળાઓ માટે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

ક્ષેત્રભાગી ભવેત્ પુત્રી શ્રાદ્ધં કુર્વ્વન્ પુનર્વ્વસૌ। ધનધાન્યસમાકીર્ણઃ પુત્રપૌત્રસમાકુલઃ ।। ૨૦.

પુનર્વસુમાં શ્રાદ્ધ કરવાથી જમીન અને દીકરીઓ મળે છે, ધન-ધાન્યથી ભરપૂર થાય છે અને સંતાન-પૌત્રોથી ઘેરાય છે.

તુષ્ટિકામઃ પુનસ્તિષ્યે શ્રાદ્ધં કુર્વીત માનવઃ। આશ્લેષાસુ પિતૄનાર્ચ્ય વીરાન્ પુત્રાનવાપ્નુયાત્ ।। ૨૦.

સંતોષની ઇચ્છા ધરાવનાર પુષ્યમાં શ્રાદ્ધ કરે; આશ્લેષામાં પિતૃઓની પૂજા કરીને વીર પુત્રો મળે છે.

શ્રેષ્ઠો ભવતિ જ્ઞાતીનાં મઘાસુ શ્રાદ્ધમાચરન્। ફલ્ગુનીષુ પિતૄનાર્ચ્ય સૌભાગ્યં લભતે નરઃ ।। ૨૦.

મઘા નક્ષત્રમાં શ્રાદ્ધ કરનાર પોતાના કુટુંબમાં શ્રેષ્ઠ બને છે; ફલ્ગુનીમાં પિતૃપૂજા કરવાથી મનુષ્યને સોભાગ્ય મળે છે.