વાયુપુરાણમ્

ઓદનં પાયસં સર્પિર્મધુમૂલફલાનિ ચ। ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાન્દત્ત્વા પ્રેત્ય ચેહ ચ મોદતે ।। ૧૮.

ભાત, પાયસ, ઘી, મધ, મૂળ, ફળ અને વિવિધ સ્વાદિષ્ટ વસ્તુઓ આપવાથી, મૃત્યુ પછી અને આ દુનિયામાં પણ આનંદ મળે છે.

શર્કરાક્ષીરસંયુક્તં પૃથુકં નિત્યમક્ષયમ્। યશ્ચ સંવત્સરં પ્રીત્યા કૃસરૈર્મસુરેણ ચ ।। ૧૮.

જે વ્યક્તિ પ્રેમથી એક વર્ષ સુધી નિયમિત રીતે સાકર અને રસ સાથે મિશ્રિત પૃથુક, કૃસરા અને મસૂર આપે છે—

સક્તુલાજાસ્તથા પૂપાઃ કુલ્માષવ્યઞ્જનૈસ્તથા। સાર્પેઃસ્નિગ્ધાનિ હૃદ્યાનિ દધ્ના સક્તૂંસ્તુ ભોજયેત્। શ્રાદ્ધેષ્વેતાનિ યો દદ્યાત્ પઝાનિ લભતે નિધિમ્ ।। ૧૮.

સક્તુ, લાજ, પૂપા, કુલમાશ અને અન્ય વાનગીઓ, તેમજ ઘીથી અને દહીં સાથે સક્તુ, રસદાર અને સ્વાદિષ્ટ ભોજન શ્રાદ્ધમાં આપે છે, તે અખૂટ ખજાનો પામે છે.

નવસસ્યાનિ યો દદ્યાચ્છ્રાદ્ધે સત્કૃત્ય યત્નતઃ। સર્વભોગાનવાપ્નોતિ પૂજ્યતે ચ દિવં ગતઃ ।। ૧૮.

જે શ્રાદ્ધમાં આદર અને કાળજીપૂર્વક નવા અનાજ આપે છે, તે તમામ ભોગો પામે છે અને સ્વર્ગમાં પહોંચ્યા પછી સન્માનિત થાય છે.

ભક્ષ્યભોજ્યાનિ ચોષ્યાણિ પેયલેહ્યવરાણિ ચ। સર્વશ્રેષ્ઠાનિ યો દદ્યાત્ સર્વ્વશ્રેષ્ઠો ભવેન્નરઃ ।। ૧૮.

જે વ્યક્તિ ભોજન, ખાવાની, ચાવવાની, ચૂસવાની, પીવાની અને લપસાવવાની શ્રેષ્ઠ વસ્તુઓ આપે છે, તે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ બને છે.

વૈશ્વદેવં ચ સૌમ્યં ચ ખાડ્ગમાંસં પરં હવિઃ। વિષાણં વર્જ્જયેત્ ખાડ્ગમસૂયાં નાશયામહે ।। ૧૮.

વૈશ્વદેવ અને સૌમ્ય અર્પણ, તેમજ ખાડગના માંસ શ્રેષ્ઠ હવન છે; પણ ખાડગનો શિંગ છોડવું જોઈએ. ખાડગમાંસ માટે ઈર્ષ્યા યોગ્ય નથી.

ભોજનેઽગ્રાસનં દદ્યાદતિથિભ્યઃ કૃતાઞ્જલિઃ । સર્વયજ્ઞક્રિયાણાં સ ફલં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમમ્ ।। ૧૮.

હમેશા અંજલિ બાંધીને, ભોજનનો પહેલો ભાગ અતિથિ માટે આપવો જોઈએ; તે તમામ યજ્ઞકર્મોનું શ્રેષ્ઠ ફળ પામે છે.

ક્ષિપ્રમત્યુષ્ણ મક્લિષ્ટં દદ્યાચ્ચાન્નં બુભુક્ષતે। વયઞ્જનં ચ તથા સ્નિગ્ધં ભક્ત્યા સત્કૃત્ય યત્નતઃ ।। ૧૮.

ભૂખ્યા વ્યક્તિને તાજું, ગરમ અને શુદ્ધ ભોજન તરત આપવું જોઈએ; અને પ્રેમ, આદર અને કાળજી સાથે રસદાર વાનગીઓ પણ આપવી જોઈએ.

તરુણાદિત્યસઙ્કાશં વિમાનં હંસવાહનમ્। અન્નદો લભતે તિસ્રઃ કલ્પકોટીસ્તથૈવ ચ ।। ૧૮.

અન્ન આપનારને, યુવાન સૂર્ય જેવું ચમકતું અને હંસો દ્વારા ખેંચાતું દિવ્ય વિમાન મળે છે; અને તે ત્રણ કરોડ कल्पો સુધી આનંદ પામે છે.

અન્નદાનાત્પરં દાનં વિદ્યતે નેહ કિઞ્ચન। અન્નાદ્ભૂતાનિ જાયન્તે જીવન્તિ ચ ન સંશયઃ ।। ૧૮.

અન્નદાનથી વધુ કોઈ દાન નથી; અન્નથી જ જીવો જન્મે છે અને જીવંત રહે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

જીવદાનાત્ પરં દાનં ન કિઞ્ચિદિહ વિદ્યતે। અન્નૈર્જીવતિ ત્રૈલોક્યમન્નસ્યૈવ હિ તત્ફલમ્ ।। ૧૮.

જીવનદાનથી વધુ કોઈ દાન નથી; ત્રણેય લોક અન્નથી જ જીવતા છે, અને અન્નનું ફળ એ જ છે.

અન્ને લોકાઃ પ્રતિષ્ઠન્તિ લોકદાનસ્ય તત્ફલમ્ । અન્નં પ્રજાપતિઃ સાક્ષાત્તેન સર્વ્વમિદં તતમ્। તસ્માદન્નસમં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।। ૧૮.

લોકો અન્ન પર આધાર રાખે છે; એ જ લોકદાનનું ફળ છે. પ્રજાપતિ સ્વયં અન્ન છે, અને એથી બધું વ્યાપેલું છે. તેથી, અન્ન જેટલું દાન ન તો ક્યારેય થયું છે, ન તો થશે.

યાનિ રત્નાનિ મેદિન્યાં વાહનાનિ સ્ત્રિયસ્તથા। ક્ષિપ્રં પ્રાપ્નોતિ તત્ સર્વં પિતૃભક્તો હિ માનવઃ ।। ૧૮.

પૃથ્વી પર જે રત્નો, વાહનો અને સ્ત્રીઓ છે—પિતૃભક્ત મનુષ્ય એ બધું ઝડપથી પામે છે.

પ્રતિશ્રયં સદા દદ્યાદતિથિભ્યઃ કૃતાઞ્જલિઃ। દેવાસ્તે સંપ્રતીક્ષન્તે દિવ્યાતિથ્યૈઃ સહસ્રશઃ ।। ૧૮.

હમેશા અંજલિ બાંધીને, અતિથિ માટે આશ્રય આપવું જોઈએ; દેવતાઓ હજારો દિવ્ય અતિથિ સાથે તેની રાહ જુએ છે.

સર્વાણ્યેતાનિ યો દદ્યાત્ પૃથિવ્યામેકરાડ્ ભવેત્। ત્રિભિર્દ્વાભ્યામથૈકેન દાનેન તુ સુખી ભવેત્ ।। ૧૮.

જે બધા દાન આપે છે, તે પૃથ્વીનો એકમાત્ર રાજા બને છે; ત્રણ, બે કે એક દાન આપવાથી પણ સુખી થાય છે.

દાનાનિ પરમો ધર્મ્મઃ સદ્ભિઃ સત્કૃત્ય પૂજિતઃ। ત્રૈલોક્યસ્યાધિપત્યં હિ દાનાદેવ વ્યવસ્થિતમ્ ।। ૧૮.

દાન સર્વોત્તમ ધર્મ છે, જે સદ્ભાવથી અને આદરપૂર્વક પૂજાય છે; ત્રણેય લોકની રાજાશાહી તો દાનથી જ સ્થિર થાય છે.

રાજા તુ લભતે રાજ્યમધનશ્ચોત્તમં ધનમ્। ક્ષીણાયુર્લભતે ચાયુઃ પિતૃભક્તઃ સદા નરઃ। યાન્ કામાન્ મનસાઽર્થેત તાંસ્તસ્ય પિતરો વિદુઃ ।। ૧૮.

રાજા રાજ્ય પામે છે, ગરીબ શ્રેષ્ઠ ધન પામે છે, અને પિતૃભક્ત મનુષ્ય હમેશા લાંબું આયુષ્ય મેળવે છે; જે ઈચ્છાઓ તે મનમાં રાખે છે, પિતૃઓ તેને જાણે છે.

બૃહસ્પતિરુવાચ।। અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ પૂજિતમ્। કામ્યનૈમિત્તિકાજસ્રં શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ નિત્યશઃ ।। ૧૯.

બૃહસ્પતિએ કહ્યું: હવે આગળ હું શ્રાદ્ધના માન્ય વિધિઓ સમજાવું છું. શ્રાદ્ધ વિધિ ઈચ્છિત ફળ માટે અને ફરજિયાત રીતે, બંને રીતે હંમેશા કરવામાં આવે છે.

પુત્ર દારધનમૂલા અષ્ટકાસ્તિસ્ર એવ ચ। પૂર્વપક્ષો વરિષ્ઠો હિ પૂર્વા ચિત્રી ઉદાહૃતા ।। ૧૯.

પુત્ર, પત્ની અને ધન આધારિત ત્રણ અષ્ટકાઓ છે; પર્વના પહેલા પખવાડિયે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે અને પહેલી અષ્ટકા 'ચિત્રી' કહેવાય છે.

પ્રાજાપત્યા દ્વિતીયા સ્યાત્ તૃતીયા વૈશ્વદેવિકી। આદ્યા પૂપૈઃસદા કાર્યા માસૈરન્યા ભવેત્સદા ।। ૧૯.

બીજી 'પ્રજાપત્ય' કહેવાય છે અને ત્રીજી 'વૈશ્વદેવિકી'; પહેલી હંમેશા પુઆથી કરવી જોઈએ, બાકી અષ્ટકાઓ દરેક મહિને કરવી જોઈએ.

શાકૈરન્યા તૃતીયા સ્યાદેવં દ્રવ્યગતો વિધિઃ । અન્વષ્ટકા પિતૄણાં વૈ નિત્યમેવ વિધીયતે ।। ૧૯.

ત્રીજી અષ્ટકા શાકથી કરવી જોઈએ; આ રીતે સામગ્રી અંગેનો નિયમ છે. અન્વષ્ટકા પિતૃઓ માટે હંમેશા કરવી જોઈએ.

યદ્યન્યા ચ ચતુર્થી સ્યાત્તાઞ્ચ કુર્ય્યાદ્વિશેષતઃ। તાસુ શ્રાદ્ધં બુધઃ કુર્ય્યાત્ સર્વ્વસ્વેનાપિ નિત્યશઃ ।। ૧૯.

જો ચોથી અષ્ટકા હોય તો તે પણ ખાસ કરીને કરવી જોઈએ; આ બધામાં, વિવેકી વ્યક્તિએ શ્રાદ્ધ હંમેશા પોતાના તમામ સાધનો વડે કરવું જોઈએ.

પરત્રેહ ચ સર્વ્વેષુ નિત્યમેવ સુખી ભવેત્ । પૂજકાનાં સદોત્કર્ષો નાસ્તિકા નામધો ગતિઃ ।। ૧૯.

આ બધા વિધિઓ જે હંમેશા કરે છે, તે અહીં અને પરલોકમાં સુખી રહે છે; પૂજા કરનાર હંમેશા ઊંચા રહે છે, અને નાસ્તિકો નીચી સ્થિતિમાં જાય છે.

પિતરઃ સર્વ્વકાલેષુ તિથિકાલેષુ દેવતાઃ। સર્વ્વે પુરુષમાયાન્તિ નિપાનમિવ ધેનવઃ ।। ૧૯.

પિતૃઓ દરેક સમયે અને તિથિ પર, મનુષ્યો પાસે આવે છે, જેમ ગાય પાણી પીવા જાય છે.

મા સ્મ તે પ્રતિગચ્છેયુરષ્ટકાઃ સુરપૂજિતાઃ । મોઘસ્તસ્ય ભવેલ્લોકો લબ્ધં ચાસ્ય વિનશ્યતિ ।। ૧૯.

આ અષ્ટકા, જે દેવતાઓ દ્વારા પૂજાય છે, તમારી પાસેથી ન પસાર થાય; જે વ્યક્તિ માટે, દુનિયા વ્યર્થ બની જાય છે અને મેળવેલું પણ ગુમાય છે.

દેવાંસ્તુ દાયિનો યાન્તિ તિર્ય્યગ્ગચ્છન્ત્યદાયિનઃ। પ્રજાં પુષ્ટિં સ્મૃતિં મેધાં પુત્રાનૈશ્વર્ય્યમેવ ચ ।। ૧૯.

યજ્ઞ આપનાર દેવતાઓ સુધી પહોંચે છે, અને ન આપનાર નીચી યોનિમાં જાય છે; આપવાથી સંતાન, સંપત્તિ, સ્મૃતિ, બુદ્ધિ, પુત્ર અને સત્તા મળે છે.

કુર્વ્વાણઃ પૌર્ણમાસ્યાં ચ પૂર્વ્વં પૂર્ણં સમશ્નુતે। પ્રતિપદ્ધનલાભાય લબ્ધં ચાસ્ય ન નશ્યતિ ।। ૧૯.

પૂર્ણિમા દિવસે વિધિ કરનાર પહેલા જ પૂર્ણ ફળ મેળવે છે; પ્રથમ તિથિ પર મેળવેલું ક્યારેય ગુમાતું નથી.

દ્વિતીયાયાં તુ યઃ કુર્ય્યાદ્દ્વિપદાધિપતિર્ભવેત્। વરાર્થિના તૃતીયા તુ શત્રુઘ્ની પાપનાશિની ।। ૧૯.

બીજી તિથિ પર કરનાર મનુષ્યોનો અધિપતિ બને છે; જે વર માંગે છે, ત્રીજી તિથિ પર કરવાથી દુશ્મન નાશ થાય છે અને પાપ દૂર થાય છે.

ચતુર્થ્યાં કુરુતે શ્રાદ્ધં શત્રોશ્છિદ્રાણિ પશ્યતિ। પઞ્ચમ્યાં વૈ પ્રકુર્વાણઃ પ્રાપ્નોતિ મહતીં શ્રિયમ્ ।। ૧૯.

ચોથી તિથિ પર શ્રાદ્ધ કરનાર દુશ્મનના ખોટ શોધી શકે છે; પાંચમી તિથિ પર કરનાર મોટી સંપત્તિ મેળવે છે.