વાયુપુરાણમ્

બહ્વયો નાર્ય્યઃ સુરૂપાસ્તુ પુત્રા ભૃત્યાશ્ચ કિઙ્કરાઃ। વશે તિષ્ઠન્તિ ભૂતાનિ અસ્મિઁલ્લોકે ત્વનામયમ્ ।। ૧૮.

ઘણી સુંદર સ્ત્રીઓ, પુત્રો, સેવકો અને દાસો આ લોકમાં તેની આજ્ઞામાં રહે છે અને તે રોગમુક્ત રહે છે.

કૌશેયં ક્ષૌમકાર્પાસં દુકૂલસહિતં તથા। શ્રાદ્ધેષ્વેતાનિ યો દદ્યાત્ કામાનાપ્નોતિ પુષ્કલાન્ ।। ૧૮.

જે શ્રાદ્ધમાં રેશમ, લિનન, કપાસ અને સુંદર કિનારવાળા વસ્ત્રો આપે છે, તે વ્યક્તિને ઇચ્છિત વસ્તુઓની પ્રચુરતા મળે છે.

અલક્ષ્મીં વિનુદત્યાશુ તમઃ સૂર્ય્યોદયે યથા। ભ્રાજતે સ વિમાનાગ્રે નક્ષત્રેષ્વિવ ચન્દ્રમાઃ ।। ૧૮.

તે ઝડપથી દુર્ભાગ્ય દૂર કરે છે, જેમ સૂર્યોદયે અંધકાર દૂર થાય છે; તે સ્વર્ગના મહેલોમાં ચમકે છે, જેમ તારા વચ્ચે ચાંદ્રમા.

વાસો હિ સર્વદૈવત્યં સર્વદેવૈસ્ત્વભિષ્ટુતમ્। વસ્ત્રાભાવે ક્રિયા નાસ્તિ યજ્ઞા વેદાસ્તપાંસિ ચ ।। ૧૮.

વસ્ત્રો સર્વ દેવતાઓનું સ્વરૂપ છે, બધા દેવો તેને પ્રસંસા કરે છે; વસ્ત્રો વગર કોઈ ક્રિયા, યજ્ઞ, વેદ અથવા તપ નથી.

તસ્માદ્વસ્ત્રાણિ દેયાનિ શ્રાદ્ધકાલે વિશેષતઃ। તાનિ સર્વાણ્યવાપ્નાપ્નોતિ યજ્ઞવેદતપાંસિ ચ ।। ૧૮.

શ્રાદ્ધના સમયે ખાસ કરીને વસ્ત્રો આપવું જોઈએ; આ દાનથી બધા યજ્ઞ, વેદ અને તપ પ્રાપ્ત થાય છે.

નિત્યં શ્રાદ્ધેષુ યો દદ્યાત્ પ્રયતસ્તત્પરાયણઃ । સર્વાન્ કામાનવાપ્નોતિ સર્વં રાજ્યં તથૈવ ચ ।। ૧૮.

જે વ્યક્તિ શ્રાદ્ધમાં હંમેશા પ્રયત્ન અને ભક્તિપૂર્વક દાન આપે છે, તે સર્વ ઇચ્છાઓ અને રાજય પ્રાપ્ત કરે છે.

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે। ભક્ષ્યાન્ ધાનાઃ કરમ્ભાંશ્ચ પિષ્ટકાન્ ઘૃતશર્કરાઃ ।। ૧૮.

તે સર્વ ઇચ્છાઓથી ભરેલા યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે; ભાત, અનાજ, કરમ, લોટ, ઘી અને ખાંડથી બનેલા પકવાન—

કૃશરાન્મધુ કર્કઞ્ચ પયઃ પાયસમેવ ચ। સ્નિગ્ધાંશ્ચ પૂપાન્ યો દદ્યાદગ્નિષ્ટોમસ્ય યત્ ફલમ્ ।। ૧૮.

ખીચડી, મધ, શેરડી, દૂધ અને પાયસ; જે શ્રાદ્ધમાં સ્નિગ્ધ પકવાન આપે છે, તેને અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.

દધિ ગવ્યમસંસૃષ્ટં ભક્ષ્યા નાનાવિધાસ્તથા। તદન્નં શોચતિ શ્રાદ્ધે વર્ષાસુ ચ મઘાસુ ચ ।। ૧૮.

દહીં, શુદ્ધ ગાયનું દૂધ અને વિવિધ પ્રકારના ભોજન—આ ભોજન શ્રાદ્ધમાં આપવાથી, વરસાદી ઋતુ અને મઘા નક્ષત્રમાં તેનું વખાણ થાય છે.

ઘૃતેન ભોજયેદ્વિપ્રાન્ ઘૃતં ભૂમૌ સમુત્સૃજેત્। ગયાયાં હસ્તિનશ્ચૈવ દત્ત્વા શ્રાદ્ધે ન શોચતિ ।। ૧૮.

ઘીથી બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને ઘી જમીન પર અર્પવું જોઈએ; ગયામાં શ્રાદ્ધ સમયે હાથી આપવાથી કોઈ દુઃખ નથી રહેતું.

ઓદનં પાયસં સર્પિર્મધુમૂલફલાનિ ચ। ભક્ષ્યાંશ્ચ વિવિધાન્દત્ત્વા પ્રેત્ય ચેહ ચ મોદતે ।। ૧૮.

ભાત, પાયસ, ઘી, મધ, મૂળ, ફળ અને વિવિધ સ્વાદિષ્ટ વસ્તુઓ આપવાથી, મૃત્યુ પછી અને આ દુનિયામાં પણ આનંદ મળે છે.

શર્કરાક્ષીરસંયુક્તં પૃથુકં નિત્યમક્ષયમ્। યશ્ચ સંવત્સરં પ્રીત્યા કૃસરૈર્મસુરેણ ચ ।। ૧૮.

જે વ્યક્તિ પ્રેમથી એક વર્ષ સુધી નિયમિત રીતે સાકર અને રસ સાથે મિશ્રિત પૃથુક, કૃસરા અને મસૂર આપે છે—

સક્તુલાજાસ્તથા પૂપાઃ કુલ્માષવ્યઞ્જનૈસ્તથા। સાર્પેઃસ્નિગ્ધાનિ હૃદ્યાનિ દધ્ના સક્તૂંસ્તુ ભોજયેત્। શ્રાદ્ધેષ્વેતાનિ યો દદ્યાત્ પઝાનિ લભતે નિધિમ્ ।। ૧૮.

સક્તુ, લાજ, પૂપા, કુલમાશ અને અન્ય વાનગીઓ, તેમજ ઘીથી અને દહીં સાથે સક્તુ, રસદાર અને સ્વાદિષ્ટ ભોજન શ્રાદ્ધમાં આપે છે, તે અખૂટ ખજાનો પામે છે.

નવસસ્યાનિ યો દદ્યાચ્છ્રાદ્ધે સત્કૃત્ય યત્નતઃ। સર્વભોગાનવાપ્નોતિ પૂજ્યતે ચ દિવં ગતઃ ।। ૧૮.

જે શ્રાદ્ધમાં આદર અને કાળજીપૂર્વક નવા અનાજ આપે છે, તે તમામ ભોગો પામે છે અને સ્વર્ગમાં પહોંચ્યા પછી સન્માનિત થાય છે.

ભક્ષ્યભોજ્યાનિ ચોષ્યાણિ પેયલેહ્યવરાણિ ચ। સર્વશ્રેષ્ઠાનિ યો દદ્યાત્ સર્વ્વશ્રેષ્ઠો ભવેન્નરઃ ।। ૧૮.

જે વ્યક્તિ ભોજન, ખાવાની, ચાવવાની, ચૂસવાની, પીવાની અને લપસાવવાની શ્રેષ્ઠ વસ્તુઓ આપે છે, તે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ બને છે.

વૈશ્વદેવં ચ સૌમ્યં ચ ખાડ્ગમાંસં પરં હવિઃ। વિષાણં વર્જ્જયેત્ ખાડ્ગમસૂયાં નાશયામહે ।। ૧૮.

વૈશ્વદેવ અને સૌમ્ય અર્પણ, તેમજ ખાડગના માંસ શ્રેષ્ઠ હવન છે; પણ ખાડગનો શિંગ છોડવું જોઈએ. ખાડગમાંસ માટે ઈર્ષ્યા યોગ્ય નથી.

ભોજનેઽગ્રાસનં દદ્યાદતિથિભ્યઃ કૃતાઞ્જલિઃ । સર્વયજ્ઞક્રિયાણાં સ ફલં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમમ્ ।। ૧૮.

હમેશા અંજલિ બાંધીને, ભોજનનો પહેલો ભાગ અતિથિ માટે આપવો જોઈએ; તે તમામ યજ્ઞકર્મોનું શ્રેષ્ઠ ફળ પામે છે.

ક્ષિપ્રમત્યુષ્ણ મક્લિષ્ટં દદ્યાચ્ચાન્નં બુભુક્ષતે। વયઞ્જનં ચ તથા સ્નિગ્ધં ભક્ત્યા સત્કૃત્ય યત્નતઃ ।। ૧૮.

ભૂખ્યા વ્યક્તિને તાજું, ગરમ અને શુદ્ધ ભોજન તરત આપવું જોઈએ; અને પ્રેમ, આદર અને કાળજી સાથે રસદાર વાનગીઓ પણ આપવી જોઈએ.

તરુણાદિત્યસઙ્કાશં વિમાનં હંસવાહનમ્। અન્નદો લભતે તિસ્રઃ કલ્પકોટીસ્તથૈવ ચ ।। ૧૮.

અન્ન આપનારને, યુવાન સૂર્ય જેવું ચમકતું અને હંસો દ્વારા ખેંચાતું દિવ્ય વિમાન મળે છે; અને તે ત્રણ કરોડ कल्पો સુધી આનંદ પામે છે.

અન્નદાનાત્પરં દાનં વિદ્યતે નેહ કિઞ્ચન। અન્નાદ્ભૂતાનિ જાયન્તે જીવન્તિ ચ ન સંશયઃ ।। ૧૮.

અન્નદાનથી વધુ કોઈ દાન નથી; અન્નથી જ જીવો જન્મે છે અને જીવંત રહે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

જીવદાનાત્ પરં દાનં ન કિઞ્ચિદિહ વિદ્યતે। અન્નૈર્જીવતિ ત્રૈલોક્યમન્નસ્યૈવ હિ તત્ફલમ્ ।। ૧૮.

જીવનદાનથી વધુ કોઈ દાન નથી; ત્રણેય લોક અન્નથી જ જીવતા છે, અને અન્નનું ફળ એ જ છે.

અન્ને લોકાઃ પ્રતિષ્ઠન્તિ લોકદાનસ્ય તત્ફલમ્ । અન્નં પ્રજાપતિઃ સાક્ષાત્તેન સર્વ્વમિદં તતમ્। તસ્માદન્નસમં દાનં ન ભૂતં ન ભવિષ્યતિ ।। ૧૮.

લોકો અન્ન પર આધાર રાખે છે; એ જ લોકદાનનું ફળ છે. પ્રજાપતિ સ્વયં અન્ન છે, અને એથી બધું વ્યાપેલું છે. તેથી, અન્ન જેટલું દાન ન તો ક્યારેય થયું છે, ન તો થશે.

યાનિ રત્નાનિ મેદિન્યાં વાહનાનિ સ્ત્રિયસ્તથા। ક્ષિપ્રં પ્રાપ્નોતિ તત્ સર્વં પિતૃભક્તો હિ માનવઃ ।। ૧૮.

પૃથ્વી પર જે રત્નો, વાહનો અને સ્ત્રીઓ છે—પિતૃભક્ત મનુષ્ય એ બધું ઝડપથી પામે છે.

પ્રતિશ્રયં સદા દદ્યાદતિથિભ્યઃ કૃતાઞ્જલિઃ। દેવાસ્તે સંપ્રતીક્ષન્તે દિવ્યાતિથ્યૈઃ સહસ્રશઃ ।। ૧૮.

હમેશા અંજલિ બાંધીને, અતિથિ માટે આશ્રય આપવું જોઈએ; દેવતાઓ હજારો દિવ્ય અતિથિ સાથે તેની રાહ જુએ છે.

સર્વાણ્યેતાનિ યો દદ્યાત્ પૃથિવ્યામેકરાડ્ ભવેત્। ત્રિભિર્દ્વાભ્યામથૈકેન દાનેન તુ સુખી ભવેત્ ।। ૧૮.

જે બધા દાન આપે છે, તે પૃથ્વીનો એકમાત્ર રાજા બને છે; ત્રણ, બે કે એક દાન આપવાથી પણ સુખી થાય છે.

દાનાનિ પરમો ધર્મ્મઃ સદ્ભિઃ સત્કૃત્ય પૂજિતઃ। ત્રૈલોક્યસ્યાધિપત્યં હિ દાનાદેવ વ્યવસ્થિતમ્ ।। ૧૮.

દાન સર્વોત્તમ ધર્મ છે, જે સદ્ભાવથી અને આદરપૂર્વક પૂજાય છે; ત્રણેય લોકની રાજાશાહી તો દાનથી જ સ્થિર થાય છે.

રાજા તુ લભતે રાજ્યમધનશ્ચોત્તમં ધનમ્। ક્ષીણાયુર્લભતે ચાયુઃ પિતૃભક્તઃ સદા નરઃ। યાન્ કામાન્ મનસાઽર્થેત તાંસ્તસ્ય પિતરો વિદુઃ ।। ૧૮.

રાજા રાજ્ય પામે છે, ગરીબ શ્રેષ્ઠ ધન પામે છે, અને પિતૃભક્ત મનુષ્ય હમેશા લાંબું આયુષ્ય મેળવે છે; જે ઈચ્છાઓ તે મનમાં રાખે છે, પિતૃઓ તેને જાણે છે.

બૃહસ્પતિરુવાચ।। અત ઊર્દ્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ પૂજિતમ્। કામ્યનૈમિત્તિકાજસ્રં શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ નિત્યશઃ ।। ૧૯.

બૃહસ્પતિએ કહ્યું: હવે આગળ હું શ્રાદ્ધના માન્ય વિધિઓ સમજાવું છું. શ્રાદ્ધ વિધિ ઈચ્છિત ફળ માટે અને ફરજિયાત રીતે, બંને રીતે હંમેશા કરવામાં આવે છે.

પુત્ર દારધનમૂલા અષ્ટકાસ્તિસ્ર એવ ચ। પૂર્વપક્ષો વરિષ્ઠો હિ પૂર્વા ચિત્રી ઉદાહૃતા ।। ૧૯.

પુત્ર, પત્ની અને ધન આધારિત ત્રણ અષ્ટકાઓ છે; પર્વના પહેલા પખવાડિયે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે અને પહેલી અષ્ટકા 'ચિત્રી' કહેવાય છે.