વાયુપુરાણમ્

દદ્યાત્ પિતૃભ્યો યોગિભ્યો યસ્તૂજ્જ્વલનમમ્ભસિ। અથ નિષ્કસહસ્રાણાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ।। ૧૮.

જે વ્યક્તિ પિતૃઓ અને યોગિનીઓને પાણીમાં તેજસ્વી અગ્નિ આપે છે, તે હજાર નિષ્કોનું ફળ મેળવે છે.

જીવિતસ્ય પ્રદાનાદ્ધિ નાન્યદ્દાનં વિશિષ્યતે। તસ્માત્ સર્વપ્રયત્નેન દેયં પ્રાણાભિરક્ષણમ્ ।। ૧૮.

જીવનનું દાન કરતાં વધુ કોઈ દાન શ્રેષ્ઠ નથી; તેથી, સર્વ પ્રયત્નથી પ્રાણરક્ષણનું દાન કરવું જોઈએ.

અહિંસા સર્વ્વદેવેભ્યઃ પવિત્રા સર્વ્વદાયિની। દાનં હિ જીવિતસ્યાહુઃ પ્રાણિનાં પરમં બુધાઃ ।। ૧૮.

અહિંસા બધા દેવો માટે પવિત્ર અને સર્વ દાતા છે; વિદ્વાનોએ જીવિતો માટે જીવનના દાનને સર્વોચ્ચ ગણ્યું છે.

લક્ષણાનિ સુવર્ણાનિ શ્રાદ્ધે પાત્રાણિ દાપયેત્। રસાસ્તમુપતિષ્ઠન્તિ ગવાં પુષ્ટિસ્તથૈવ ચ ।। ૧૮.

શ્રાદ્ધમાં શુભ ચિહ્નોવાળી સોનાની પાત્રો આપવી જોઈએ; રસો અને ગાયોની પોષણ પણ તેને પ્રાપ્ત થાય છે.

પાત્રં વૈ તૈજસં દદ્યાન્મનોજ્ઞં શ્રાદ્ધભોજને। પાત્રં ભવતિ કામાનાં રૂપસ્ય ચ ધનસ્ય ચ ।। ૧૮.

શ્રાદ્ધભોજનમાં મનોહર સોનાની પાત્ર આપવી જોઈએ; એ પાત્ર ઈચ્છાઓ, સૌંદર્ય અને ધનનું સ્ત્રોત બને છે.

રાજતં કાઞ્ચનં વાપિ દદ્યાચ્છ્રાદ્ધે તુ કર્મ્મણિ। દત્ત્વા તુ લભતે દાતા પ્રકામં ધર્મ્મમેવ ચ ।। ૧૮.

શ્રાદ્ધકર્મમાં ચાંદી અથવા સોનાની પાત્ર આપી શકાય; આપનારને વિશાળ ધર્મ અને લાભ મળે છે.

ધેનું શ્રાદ્ધે તુ યો દદ્યાત્ વૃષ્ટિ કુમ્ભોપદોહનામ્। ગાવસ્તમુપતિષ્ઠન્તિ ગવાં પુષ્ટિસ્તથૈવ ચ ।। ૧૮.

શ્રાદ્ધમાં જે ગાય આપે છે, જે દૂધ આપે અને કુંડ ભરાવે, તેને ગાયોની પોષણ પ્રાપ્ત થાય છે.

શિશિરેષુ તથા ત્વગ્નિં બહુકાષ્ઠં તથૈવ ચ। ઇન્ધનાનિ તુ યો દદ્યાદ્દ્વિજેભ્યઃ શિશિ રાગમે ।। ૧૮.

શિયાળામાં જે વ્યક્તિ દ્વિજોને ગરમી માટે ઘણું લાકડું અને ઈંધણ આપે છે, તે પુણ્ય મેળવે છે.

નિત્યં જયતિ સંગ્રામે શ્રિયા યુક્તશ્ચદીપ્યતે। સુરભીણિ ચ માલ્યાનિ ગન્ધવન્તિ તથૈવ ચ ।। ૧૮.

તે હંમેશા યુદ્ધમાં જીતે છે, સંપત્તિથી તેજસ્વી બને છે અને સુગંધિત તથા મલયી ફૂલો પ્રાપ્ત કરે છે.

પૂજયિત્વા તુ પાત્રાણિ શ્રાદ્ધે સત્કૃત્ય દાપયેત્। ગન્ધવાહા મહાનદ્યઃ સુખાનિ વિવિધાનિ ચ ।। ૧૮.

શ્રાદ્ધમાં પાત્રોને પૂજ્યા પછી, માનથી આપવી જોઈએ; સુગંધિત પવન, મહાનદીઓ અને વિવિધ સુખો તેને પ્રાપ્ત થાય છે.

દાતારમુપતિષ્ઠન્તિ યુવત્યશ્ચ મનોરમાઃ। શયનાસનાનિ રમ્યાણિ ભૂમયો વાહનાનિ ચ ।। ૧૮.

મોહક યુવતીઓ દાતા સાથે રહે છે, સાથે સુખદ પથારી, બેઠકો, જમીન અને વાહનો પણ મળે છે.

શ્રાદ્ધેઽપ્યેતાનિ યો દદ્યાદશ્વમેધફલં લભેત્। શ્રાદ્ધકાલેનિવેદ્યં ચ દર્શશ્રાદ્ધ ઉપસ્થિતે ।। ૧૮.

શ્રાદ્ધમાં જે આ વસ્તુઓ આપે છે, તેને અશ્વમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે; શ્રાદ્ધના સમયે, ખાસ કરીને પિતૃઓના શ્રાદ્ધમાં, આ વસ્તુઓ અર્પણ કરવી જોઈએ.

વિપ્રાણાં ગુણયુક્તાનાં સ્મૃતિં મેધાં ચ વિન્દતિ। સર્પિષ્પૂર્ણાનિ પાત્રાણિ શ્રાદ્ધે સત્કૃત્ય દાપયેત્ ।। ૧૮.

ગુણવંત બ્રાહ્મણોને શ્રાદ્ધમાં ઘીથી ભરેલા વાસણો સન્માનપૂર્વક આપી, વ્યક્તિ સ્મૃતિ અને બુદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે.

કુમ્ભદોહનધેનૂનાં બહ્વીનાં ચ ફલં લભેત્। અસ્મિસ્તુ મોદતે લોકે સ્યન્દનૈશ્ચ સુવાહનૈઃ ।। ૧૮.

ઘણા કુંભો અને દૂધ આપતી ગાયોની દાનથી, વ્યક્તિને અનેક ફળ મળે છે અને આ લોકમાં સુંદર રથો અને ઉત્તમ વાહનોમાં આનંદ મેળવે છે.

શ્રાદ્ધે યથેપ્સિતં દત્ત્વા પુણ્ડરીકસ્ય યત્ફલમ્। રમ્યમાવસથં દત્ત્વા રાજસૂયફલં લભેત્ ।। ૧૮.

શ્રાદ્ધમાં ઇચ્છા મુજબ જે આપે છે, તેને કમળનું ફળ મળે છે; સુંદર ઘર દાનથી રાજસૂય યજ્ઞનું ફળ મળે છે.

વનં પુષ્પફલોપેતં દત્ત્વા સૌરભમશ્નુતે। કૂપારામતડાગાનિ ક્ષેત્રઘોષગૃહાણિ ચ ।। ૧૮.

ફૂલો અને ફળોથી સજેલા વનનું દાન કરીને સુગંધનો આનંદ મળે છે; કૂવો, બગીચા, તળાવ, ખેતર, ગામ અને ઘરોનું દાન—

દત્ત્વૈતાન્ મોદતે સ્વર્ગે નિત્યમાચન્દ્રતારકમ્। આસ્તીર્ણશયનં દત્ત્વા શ્રાદ્ધે રત્નવિભૂષિતમ્ ।। ૧૮.

આ વસ્તુઓનું દાન કરીને સ્વર્ગમાં ચાંદ્ર-તારાઓ જેટલા સમય સુધી છે, તેટલા સમય સુધી આનંદ મળે છે; શ્રાદ્ધમાં રત્નોથી સજેલા અને સુંદર પાંખથી વિછાયેલા પથારીનું દાન—

પિતરસ્તસ્ય તુષ્યન્તિ સ્વર્ગં ચાનન્ત્યમશ્નુતે। રાજભિઃ પૂજ્યતે ચાપિ ધનધાન્યૈશ્ચ વર્દ્ધતે ।। ૧૮.

એના પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે અને તે અનંત સ્વર્ગનો આનંદ મેળવે છે; રાજાઓ તેને સન્માન આપે છે અને ધન-ધાન્યમાં વૃદ્ધિ થાય છે.

ઊર્ણાકૌશેયવસ્ત્રાણિ તથા પ્રવરકમ્બલૌ। અજિનં કાઞ્ચનં પટ્ટં પ્રવેણી મૃગલોમકમ્ ।। ૧૮.

ઊન અને રેશમી વસ્ત્રો, ઉત્તમ કાંબલ, મૃગચામ, સોનુ, પટ્ટા, વણેલી કમરપટ્ટી અને મૃગના વાળ—

દાનાન્યતાનિ વિપ્રેભ્યો ભોજયિત્વા યથાવિધિ। પ્રાપ્નોતિ શ્રદ્દધાનસ્તુ વાજપેયશતં ફલમ્ ।। ૧૮.

જે વ્યક્તિ બ્રાહ્મણોને આ દાન આપે છે અને નિયમ પ્રમાણે તેમને ભોજન કરાવે છે, તે શ્રદ્ધાપૂર્વક વાજપેય યજ્ઞના સો ફળ મેળવે છે.

બહ્વયો નાર્ય્યઃ સુરૂપાસ્તુ પુત્રા ભૃત્યાશ્ચ કિઙ્કરાઃ। વશે તિષ્ઠન્તિ ભૂતાનિ અસ્મિઁલ્લોકે ત્વનામયમ્ ।। ૧૮.

ઘણી સુંદર સ્ત્રીઓ, પુત્રો, સેવકો અને દાસો આ લોકમાં તેની આજ્ઞામાં રહે છે અને તે રોગમુક્ત રહે છે.

કૌશેયં ક્ષૌમકાર્પાસં દુકૂલસહિતં તથા। શ્રાદ્ધેષ્વેતાનિ યો દદ્યાત્ કામાનાપ્નોતિ પુષ્કલાન્ ।। ૧૮.

જે શ્રાદ્ધમાં રેશમ, લિનન, કપાસ અને સુંદર કિનારવાળા વસ્ત્રો આપે છે, તે વ્યક્તિને ઇચ્છિત વસ્તુઓની પ્રચુરતા મળે છે.

અલક્ષ્મીં વિનુદત્યાશુ તમઃ સૂર્ય્યોદયે યથા। ભ્રાજતે સ વિમાનાગ્રે નક્ષત્રેષ્વિવ ચન્દ્રમાઃ ।। ૧૮.

તે ઝડપથી દુર્ભાગ્ય દૂર કરે છે, જેમ સૂર્યોદયે અંધકાર દૂર થાય છે; તે સ્વર્ગના મહેલોમાં ચમકે છે, જેમ તારા વચ્ચે ચાંદ્રમા.

વાસો હિ સર્વદૈવત્યં સર્વદેવૈસ્ત્વભિષ્ટુતમ્। વસ્ત્રાભાવે ક્રિયા નાસ્તિ યજ્ઞા વેદાસ્તપાંસિ ચ ।। ૧૮.

વસ્ત્રો સર્વ દેવતાઓનું સ્વરૂપ છે, બધા દેવો તેને પ્રસંસા કરે છે; વસ્ત્રો વગર કોઈ ક્રિયા, યજ્ઞ, વેદ અથવા તપ નથી.

તસ્માદ્વસ્ત્રાણિ દેયાનિ શ્રાદ્ધકાલે વિશેષતઃ। તાનિ સર્વાણ્યવાપ્નાપ્નોતિ યજ્ઞવેદતપાંસિ ચ ।। ૧૮.

શ્રાદ્ધના સમયે ખાસ કરીને વસ્ત્રો આપવું જોઈએ; આ દાનથી બધા યજ્ઞ, વેદ અને તપ પ્રાપ્ત થાય છે.

નિત્યં શ્રાદ્ધેષુ યો દદ્યાત્ પ્રયતસ્તત્પરાયણઃ । સર્વાન્ કામાનવાપ્નોતિ સર્વં રાજ્યં તથૈવ ચ ।। ૧૮.

જે વ્યક્તિ શ્રાદ્ધમાં હંમેશા પ્રયત્ન અને ભક્તિપૂર્વક દાન આપે છે, તે સર્વ ઇચ્છાઓ અને રાજય પ્રાપ્ત કરે છે.

સર્વકામસમૃદ્ધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલમશ્નુતે। ભક્ષ્યાન્ ધાનાઃ કરમ્ભાંશ્ચ પિષ્ટકાન્ ઘૃતશર્કરાઃ ।। ૧૮.

તે સર્વ ઇચ્છાઓથી ભરેલા યજ્ઞનું ફળ મેળવે છે; ભાત, અનાજ, કરમ, લોટ, ઘી અને ખાંડથી બનેલા પકવાન—

કૃશરાન્મધુ કર્કઞ્ચ પયઃ પાયસમેવ ચ। સ્નિગ્ધાંશ્ચ પૂપાન્ યો દદ્યાદગ્નિષ્ટોમસ્ય યત્ ફલમ્ ।। ૧૮.

ખીચડી, મધ, શેરડી, દૂધ અને પાયસ; જે શ્રાદ્ધમાં સ્નિગ્ધ પકવાન આપે છે, તેને અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.

દધિ ગવ્યમસંસૃષ્ટં ભક્ષ્યા નાનાવિધાસ્તથા। તદન્નં શોચતિ શ્રાદ્ધે વર્ષાસુ ચ મઘાસુ ચ ।। ૧૮.

દહીં, શુદ્ધ ગાયનું દૂધ અને વિવિધ પ્રકારના ભોજન—આ ભોજન શ્રાદ્ધમાં આપવાથી, વરસાદી ઋતુ અને મઘા નક્ષત્રમાં તેનું વખાણ થાય છે.