વાયુપુરાણમ્

સ્ત્રિયો નક્તંપરા યેષાં પરદારરતાશ્ચ યે। અર્થકામ રતાશ્ચૈવ ન તાન્ શ્રાદ્ધેષુ ભોજયેત્ ।। ૧૭.

જેની પત્ની રાત્રે બહાર જાય છે, બીજાની પત્ની સાથે રતિ કરે છે, અથવા ધન અને કામમાં જ રત છે, તેમને શ્રાદ્ધમાં ભોજન આપવું નહીં.

વર્ણાશ્રમાણાં ધર્મ્મેષુ વિરુદ્ધાઃ શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ। સ્તેનશ્ચ સર્વયાજી ચ સર્વે તે પઙ્ક્તિદૂષકાઃ ।। ૧૭.

જે લોકો પોતાના વર્ણ અથવા આશ્રમના ધર્મ વિરુદ્ધ વર્તે છે, ચોર અને સર્વયાજી, એ બધા શ્રાદ્ધમાં પંક્તિ દુષિત કરે છે.

યશ્ચ સૂકરવદ્ભુઙ્ક્તે યશ્ચ પાણિતલે દ્વિજઃ। ન તદશ્નન્તિ પિતરો યશ્ચ વામં સમશ્નુતે ।। ૧૭.

જે વ્યક્તિ સૂર જેવા ખાય છે, અથવા દ્વિજ હાથમાં જ ખાય છે, અથવા ડાબા હાથથી ખાય છે, એવા ભોજન પિતૃઓ સ્વીકારતા નથી.

સ્ત્રીશૂદ્રાયાનુપેતાય શ્રાદ્ધોચ્છિષ્ટં ન દાપયેત્। યો દદ્યા દ્રાગમોહાત્તુ ન તદ્ગચ્છેત્પિતૄન્સદા ।। ૧૭.

શ્રાદ્ધના ઉચ્છિષ્ટ સ્ત્રી, શૂદ્ર અથવા અનુપનિતને આપવું નહીં; જો તડપમાં કે મોહમાં આપ્યું હોય, તો તે પિતૃઓ સુધી ક્યારેય પહોંચતું નથી.

તસ્માન્ન દેયમુચ્છિષ્ટમન્નાદ્યં શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ। અન્યત્ર દધિસર્પિર્ભ્યાં શિષ્યે પુત્રાય નાન્યથા ।। ૧૭.

શ્રાદ્ધ વિધિમાં ઉચ્છિષ્ટ ભોજન આપવું નહીં, દહીં અને ઘી સિવાય, અને તે પણ માત્ર શિષ્ય કે પુત્રને, બીજાને નહીં.

અનુચ્છિષ્ટન્તુ દાતવ્યમન્નાદ્યં વૈ વિશેષતઃ। પુષ્પમૂલફલૈર્વાપિ તુષ્ટિં ગચ્છન્તિ ચાન્નતઃ ।। ૧૭.

ખાવા પીનાની વસ્તુઓ, ખાસ કરીને જે બાકી બચેલા અન્નથી અશુદ્ધ નથી, એ જ આપવી જોઈએ; ફૂલ, મૂળ અને ફળથી પણ સંતોષ મળે છે, પણ સૌથી વધુ અન્નથી સંતોષ થાય છે.

યાવન્ત્યન્નાનિ પૂતાનિ યાવદુષ્ણં ન મુઞ્ચતિ। તાવદશ્નન્તિ પિતરો યાવદશ્નન્તિ વાગ્યતાઃ ।। ૧૭.

જ્યારે સુધી અન્ન શુદ્ધ અને ગરમ રહે છે, ત્યારે સુધી પિતૃઓ એમાં ભાગ લે છે; અને જ્યારે સુધી વાણીમાં સંયમ રાખીને લોકો ખાય છે, ત્યારે સુધી પિતૃઓ પણ ખાય છે.

દાનં પ્રતિગ્રહો હોમો ભોજનં બલિરેવ ચ। સાઙ્ગુષ્ઠેન તથા કાર્ય્યં નાસુરેભ્યો યથા ભવેત્ ।। ૧૭.

દાન, સ્વીકાર, હવન, ભોજન અને બલિ — આ બધું અંગૂઠા વડે કરવું જોઈએ, જેથી એ અસુરો જેવી રીતથી ન થાય.

એતાન્યેવ ચ સર્વ્વાણિ દાનાદીનિ વિશેષતઃ। અન્તર્જાન્વવિશેષેણ તદ્વદાચમનં ભવેત્ ।। ૧૭.

આ બધા કાર્ય — દાન વગેરે — ખાસ કરીને બધી આંગળીઓ જોડીને કરવું જોઈએ; એ જ રીતે આચમન પણ આંગળીઓ સાથે જ કરવું.

મુણ્ડાઞ્જટિલકાષાયાન્ શ્રાદ્ધકાલેઽપિ વર્જ્જયેત્। શિખિભ્યો વા ત્રિદણિડભ્યઃ શ્રાદ્ધં યત્નાત્ પ્રદાપયેત્ ।। ૧૭.

મુંડ, જટાધારી અને કાશાયવસ્ત્રધારીને શ્રાદ્ધ સમયે પણ ટાળવું જોઈએ; શ્રાદ્ધ માટે કશ્મી અને ત્રિદંડધારીને જ પ્રયત્નપૂર્વક દાન આપવું.

યે તુ વ્રતે સ્થિતા નિત્યં જ્ઞાનિનો ધ્યાનિનસ્તથા। દેવભક્તા મહાત્માનઃ પુનીયુર્દર્શનાદપિ ।। ૧૭.

જે લોકો હંમેશા વ્રતમાં સ્થિર રહે છે, જ્ઞાન ધરાવે છે, ધ્યાન કરે છે, દેવોમાં ભક્તિ રાખે છે અને મહાન આત્મા છે — એ લોકો તો માત્ર દર્શનથી જ પવિત્રતા આપે છે.

સર્વ્વં યોગેશ્વરૈર્વ્યાપ્તં ત્રૈલોક્યં વૈ નિરન્તરમ્ । તસ્માત્ પશ્યન્તિ તે સર્વે યત્કિઞ્ચિજ્જગતીગતમ્ ।। ૧૭.

યોગેશ્વરો આખા ત્રણેય લોકમાં સતત વ્યાપી રહ્યા છે; તેથી એ બધા જે કંઈ જગતમાં છે, એ બધું જોઈ શકે છે.

વ્યક્તાવ્યક્તં વશીકૃત્ય સર્વ્વસ્યાપિ ચ યત્પરમ્। સદસચ્ચેતિ યૈર્દૃષ્ટં સદસચ્ચ મહાત્મનામ્ ।। ૧૭.

જે મહાન આત્માઓ પ્રગટ અને અપ્રગટ, અને સર્વમાં શ્રેષ્ઠ વસ્તુને વશમાં રાખે છે, એ સત્તા અને અસત્તા — બંનેને જોઈ શકે છે.

સર્વ્વજ્ઞાનાનિ દૃષ્ટાનિ મોક્ષાદીનિ મહાત્મનામ્। તસ્માત્તેષુ સદાસક્તઃ પ્રાપ્નોત્યનુત્તમં શુભમ્ ।। ૧૭.

મહાન આત્માઓ બધાં જ્ઞાન અને મોક્ષને જોઈ શકે છે; તેથી જે વ્યક્તિ હંમેશા એમમાં જોડાયેલી રહે છે, એ સર્વોત્તમ શુભ ફળ પામે છે.

ઋચો હિ યો વેદ સ વેદ વેદાન્ યજૂંષિ યો વેદ સ વેદ યજ્ઞમ્। સામાનિ યો વેદ સ વેદ બ્રહ્મ યો માનસં વેદ સ વેદ સર્વ્વમ્ ।। ૧૭.

જે રુચો જાણે છે, એ વેદ જાણે છે; જે યજુરવેદ જાણે છે, એ યજ્ઞ જાણે છે; જે સામવેદ જાણે છે, એ બ્રહ્મ જાણે છે; અને જે મન જાણે છે, એ બધું જાણે છે.

બૃહસ્પતિરુવાચ।। અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ દાનાનિ ચ ફલાનિ ચ। તારણં સર્વ્વભૂતાનાં સ્વર્ગમાર્ગં સુખાવહમ્ ।। ૧૮.

બૃહસ્પતિ બોલ્યા: હવે હું દાન અને તેના ફળો સમજાવું છું, જે બધા જીવોને તારવા અને સ્વર્ગના માર્ગે સુખ આપવાનું સાધન છે.

લોકે શ્રેષ્ઠતમં સ્વર્ગ્યમાત્મન્ શ્ચાપિ યત્ પ્રિયમ્। સર્વ્વં પિતૄણાં દાતવ્યં તેષામેવાક્ષયાર્થિના ।। ૧૮.

આ જગતમાં જે સૌથી શ્રેષ્ઠ અને સ્વર્ગીય છે, અને જે પોતાને પ્રિય છે, એ બધું પિતૃઓને આપવું જોઈએ, કેમ કે એ માત્ર અક્ષય વસ્તુની ઈચ્છા રાખે છે.

જામ્બૂનદમયં દિવ્યં વિમાનં સૂર્ય્યસન્નિભમ્। દિવ્યાપ્સરોભિઃ સઙ્કીર્ણમન્નદો લભતે ફલમ્ ।। ૧૮.

જે અન્ન આપે છે, એ સૂર્ય જેવું ચમકતું, જાંબુનદ સોનાથી બનેલું, દૈવી અપ્સરાઓથી ભરેલું વિમાન ફળરૂપે પામે છે.

આચ્છાદનન્તુ યો દદ્યાદાહતં શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ। આયુઃ પ્રકામમૈશ્વર્ય્યં રૂપઞ્ચ લભતે સુતમ્ ।। ૧૮.

જે શ્રાદ્ધ સમયે પહેરેલી વસ્ત્રો આપે છે, એ લાંબી આયુ, ઘણું ઐશ્વર્ય, સુંદરતા અને પુત્ર પામે છે.

ઉપવીતન્તુ યો દદ્યાચ્છ્રાદ્ધકાલેષુ ધર્મવિત્ । પાનઞ્ચ સર્વવિપ્રાણાં બ્રહ્મદાનસ્ય યત્ ફલમ્ ।। ૧૮.

જે ધર્મ જાણીને શ્રાદ્ધ સમયે ઉપવીત આપે છે, અથવા બધા બ્રાહ્મણોને પીવાનું આપે છે, એ બ્રહ્મદાનનું ફળ પામે છે.

કૃતં વિપ્રેષુ યો દદ્યાછ્રાદ્ધકાલે કમણ્ડલુમ્। મધુક્ષીરસ્રવા ધેનુર્દાતારમુપતિષ્ઠતિ ।। ૧૮.

જે શ્રાદ્ધ સમયે બ્રાહ્મણોને ધાતુથી બનેલું કમંડલુ આપે છે, એ મધ અને દૂધ આપતી ગાયથી મળવા જાય છે.

ચક્રાવિદ્ધં તુ યો દદ્યાચ્છ્રાદ્ધકાલે કમણ્ડલુમ્। ધેનું સ લભતે દિવ્યાં પયોદાં કામ્યદોહિનીમ્ ।। ૧૮.

જે શ્રાદ્ધ સમયે ચક્રથી વીંધાયેલું કમંડલુ આપે છે, એ દૈવી, દૂધ આપતી અને ઈચ્છા પૂરી કરતી ગાય પામે છે.

પૂર્ણસય્યાં તુ યો દદ્યાત્ પુષ્પમાલાવિભૂષિતામ્। પ્રાસાદો હ્યુત્તમો ભૂત્વા ગચ્છન્તમનુગચ્છતિ ।। ૧૮.

જે શ્રાદ્ધ સમયે ફૂલમાળાથી સજાયેલી સંપૂર્ણ પથારી આપે છે, એ જ્યારે જાય છે ત્યારે ઉત્તમ મહેલ એના પાછળ જાય છે.

ભવનં રત્નસમ્પૂર્ણં સશય્યાસનભોજનમ્। શ્રાદ્ધે દત્ત્વા યતિભ્યસ્તુ નાકપૃષ્ઠે સ મોદતે ।। ૧૮.

જે વ્યક્તિ શ્રાદ્ધમાં યતિઓને રત્નોથી ભરેલું, પથારી, બેઠકો અને ભોજનથી સજ્જ ઘર આપે છે, તે સ્વર્ગના શિખરે આનંદ અનુભવે છે.

મુક્તા વૈઢૂર્ય્યવાસાંસિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ। વાહનાનિ ચ દિવ્યાનિ અયુતાન્યર્બ્બુદાનિ ચ ।। ૧૮.

મોતી, વૈડૂર્યના વસ્ત્રો, વિવિધ રત્નો અને દૈવી વાહનો – દસ હજારથી લઈને કરોડો સુધી – તેને પ્રાપ્ત થાય છે.

સુમહજ્જ્વલનપ્રખ્યં રત્નકામસમન્વિતમ્ । સૂર્ય્યચન્દ્ર પ્રભં દિવ્યં વિમાનં લભતેઽક્ષયમ્ ।। ૧૮.

તે વ્યક્તિ વિશાળ, તેજસ્વી, રત્નોથી શોભિત, ઈચ્છા પૂરી કરતી, સૂર્ય-ચંદ્રની જેમ પ્રકાશમાન અને અવિનાશી દૈવી વિમાન પ્રાપ્ત કરે છે.

અપ્સરોભિઃ પરિવૃતં કામગં તુ મનોજવમ્। વસતે સ વિમાનાગ્રે સ્તૂયમાનઃ સમન્તતઃ ।। ૧૮.

અપ્સરાઓથી ઘેરાયેલ, મનની જેમ ઝડપી અને ઈચ્છા પૂરી કરતી, તે વિમાનના આગલા ભાગમાં રહે છે અને四દિશામાં પ્રશંસા પામે છે.

દિવ્યૈર્ગન્ધૈઃ પ્રસિઞ્ચન્તિ પુષ્પવૃષ્ટિભિરેવ ચ। ગન્ધર્વાપ્સરસસ્તત્ર ગાયન્તે વાદયન્તિ ચ ।। ૧૮.

ત્યાં ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ તેને દૈવી સુગંધ અને ફૂલોની વર્ષા દ્વારા સ્નાન કરાવે છે, અને સંગીત ગાય છે તથા વગાડે છે.

કન્યા યુવતયો મુખ્યાઃ સહિતાશ્ચાપ્સરોગણૈઃ। સુસ્વરૈસ્તં વિબુધ્યન્તે સતતં હિ મનોરમૈઃ ।। ૧૮.

મુખ્ય કન્યાઓ અને યુવતીઓ, અપ્સરાઓના સમૂહ સાથે, હંમેશા મોહક અને મીઠી અવાજથી તેને જગાડે છે.