વાયુપુરાણમ્

વ્યાપાદનં શક્તિનિબર્હણં કૃષિર્વાણિજ્યકાર્ય્યં પશુપાલનં ચ। શુશ્રૂષણં વાપ્યગુરો રહો વા કાર્ય્યં નૈતદ્વિદ્યતે બ્રાહ્મણસ્ય ।। ૧૭.

બ્રાહ્મણ માટે હત્યા, બળજબરી, ખેતી, વેપાર, પશુપાલન, અબ્રાહ્મણની સેવા અથવા ગુપ્ત કામ, એમાં કોઈ પણ વ્યવસાય યોગ્ય નથી.

યે તુ વિપ્રાઃ સ્થિતા નિત્યં જ્ઞાનિનો ધ્યાનિનસ્તથા। મિથ્યાસઙ્કલ્પિનઃ સર્વે દુર્વૃત્તા વા દ્વિજાતયઃ ।। ૧૭.

જે બ્રાહ્મણો જ્ઞાન અને ધ્યાનમાં સ્થિર છે, પણ ખોટી નિશ્ચય ધરાવે છે અથવા દુર્વૃત્ત છે, તેઓ બધા પતિત દ્વિજ ગણાય છે.

મિથ્યાતત્ત્વવિદો વર્જ્જ્યાસ્તથા દમ્ભવિષૂચકાઃ। ઉપપાતકસંયુક્તાઃ પાતકૈશ્ચ વિશેષતઃ ।। ૧૭.

ખોટા તત્વ જાણનારા, દંભી અને છેતરપિંડી, નાના કે મોટા પાપ સાથે જોડાયેલા, આવા લોકોને ટાળવા.

વેદે નિયોગદાતારો લોભમોહફલાર્થિનઃ। બ્રહ્મવિક્રયિણશ્ચૈવ શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ વર્જિતાઃ ।। ૧૭.

વેદના પાઠ માટે ભાડે રાખનારા, લોભ કે મોહથી ફળ ઈચ્છનારા, અને વેદ વેચનારા, એવા લોકો શ્રાદ્ધ વિધિમાં ભાગીદાર ન હોવા જોઈએ.

ન નિયોગોઽસ્તિ વેદાનાં યો નિયુઙ્ક્તે સ પાપકૃત્। ભોક્તા વેદફલાદ્ભ્રશ્યેદ્દાતા દાનફલાત્તથા ।। ૧૭.

વેદ માટે ભાડે રાખવું યોગ્ય નથી; જે એવો કરે છે, તે પાપ કરે છે. વેદના ફળનો ભોગ લેનાર તેનો લાભ ગુમાવે છે, અને દાન આપનાર પણ દાનનું ફળ ગુમાવે છે.

ભૃતોઽધ્યાપયતે યસ્તુ ભૃતકાધ્યાપિતસ્તુ યઃ । નાર્હતસ્તાવપિ શ્રાદ્ધં બ્રહ્મણઃ ક્રિયવિક્રયી ।। ૧૭.

જે ભાડે શીખવે છે અને જે ભાડે શીખે છે, બંને શ્રાદ્ધ માટે અયોગ્ય છે, કારણ કે તેઓ પવિત્ર વિધિનું વેપાર કરે છે.

ક્રયવિક્રયિણૌ ચૈવ જીવિતાર્થં વિગર્હિતૌ। વૃત્તિરેષા તુ વૈશ્યસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય તુ પાતકમ્ ।। ૧૭.

જે ખરીદે અને વેચે, જીવન નિર્વાહ માટે, તેઓ નિંદનીય છે; આ વ્યવસાય વૈશ્યનો છે, બ્રાહ્મણ માટે પાપ છે.

પ્રાહુર્વેદાન્ વેદવિદો વેદાન્ યશ્ચોપજીવતિ ૧૭.

વેદ જાણનારા કહે છે કે જે વેદ પરથી જીવન ગુજરાન કરે છે, તે પણ નિંદનીય છે.

વૃથા દારાંશ્ચ યો ગચ્છેદ્યો યજેત વૃથાધ્વરે। નાર્હતસ્તાવપિ શ્રાદ્ધં દ્વિજો યશ્ચૈવ નાસ્તિકઃ ।। ૧૭.

જે બીજાની પત્ની પાસે અયોગ્ય રીતે જાય છે, અથવા નિરર્થક યજ્ઞ કરે છે, તે શ્રાદ્ધ માટે અયોગ્ય છે, અને દ્વિજ જે નાસ્તિક છે, તે પણ.

આત્માર્થં યઃ પચેદન્નં ન દેવાતિથિકારકઃ। નાર્હતસ્તાવપિ શ્રાદ્ધં પતિતૌ બ્રહ્મરાક્ષસૌ ।। ૧૭.

જે પોતે માટે જ ભોજન બનાવે છે, દેવ કે અતિથિ માટે નહીં, તે શ્રાદ્ધ માટે અયોગ્ય છે, અને પતિત તથા બ્રહ્મરાક્ષસ પણ.

સ્ત્રિયો નક્તંપરા યેષાં પરદારરતાશ્ચ યે। અર્થકામ રતાશ્ચૈવ ન તાન્ શ્રાદ્ધેષુ ભોજયેત્ ।। ૧૭.

જેની પત્ની રાત્રે બહાર જાય છે, બીજાની પત્ની સાથે રતિ કરે છે, અથવા ધન અને કામમાં જ રત છે, તેમને શ્રાદ્ધમાં ભોજન આપવું નહીં.

વર્ણાશ્રમાણાં ધર્મ્મેષુ વિરુદ્ધાઃ શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ। સ્તેનશ્ચ સર્વયાજી ચ સર્વે તે પઙ્ક્તિદૂષકાઃ ।। ૧૭.

જે લોકો પોતાના વર્ણ અથવા આશ્રમના ધર્મ વિરુદ્ધ વર્તે છે, ચોર અને સર્વયાજી, એ બધા શ્રાદ્ધમાં પંક્તિ દુષિત કરે છે.

યશ્ચ સૂકરવદ્ભુઙ્ક્તે યશ્ચ પાણિતલે દ્વિજઃ। ન તદશ્નન્તિ પિતરો યશ્ચ વામં સમશ્નુતે ।। ૧૭.

જે વ્યક્તિ સૂર જેવા ખાય છે, અથવા દ્વિજ હાથમાં જ ખાય છે, અથવા ડાબા હાથથી ખાય છે, એવા ભોજન પિતૃઓ સ્વીકારતા નથી.

સ્ત્રીશૂદ્રાયાનુપેતાય શ્રાદ્ધોચ્છિષ્ટં ન દાપયેત્। યો દદ્યા દ્રાગમોહાત્તુ ન તદ્ગચ્છેત્પિતૄન્સદા ।। ૧૭.

શ્રાદ્ધના ઉચ્છિષ્ટ સ્ત્રી, શૂદ્ર અથવા અનુપનિતને આપવું નહીં; જો તડપમાં કે મોહમાં આપ્યું હોય, તો તે પિતૃઓ સુધી ક્યારેય પહોંચતું નથી.

તસ્માન્ન દેયમુચ્છિષ્ટમન્નાદ્યં શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ। અન્યત્ર દધિસર્પિર્ભ્યાં શિષ્યે પુત્રાય નાન્યથા ।। ૧૭.

શ્રાદ્ધ વિધિમાં ઉચ્છિષ્ટ ભોજન આપવું નહીં, દહીં અને ઘી સિવાય, અને તે પણ માત્ર શિષ્ય કે પુત્રને, બીજાને નહીં.

અનુચ્છિષ્ટન્તુ દાતવ્યમન્નાદ્યં વૈ વિશેષતઃ। પુષ્પમૂલફલૈર્વાપિ તુષ્ટિં ગચ્છન્તિ ચાન્નતઃ ।। ૧૭.

ખાવા પીનાની વસ્તુઓ, ખાસ કરીને જે બાકી બચેલા અન્નથી અશુદ્ધ નથી, એ જ આપવી જોઈએ; ફૂલ, મૂળ અને ફળથી પણ સંતોષ મળે છે, પણ સૌથી વધુ અન્નથી સંતોષ થાય છે.

યાવન્ત્યન્નાનિ પૂતાનિ યાવદુષ્ણં ન મુઞ્ચતિ। તાવદશ્નન્તિ પિતરો યાવદશ્નન્તિ વાગ્યતાઃ ।। ૧૭.

જ્યારે સુધી અન્ન શુદ્ધ અને ગરમ રહે છે, ત્યારે સુધી પિતૃઓ એમાં ભાગ લે છે; અને જ્યારે સુધી વાણીમાં સંયમ રાખીને લોકો ખાય છે, ત્યારે સુધી પિતૃઓ પણ ખાય છે.

દાનં પ્રતિગ્રહો હોમો ભોજનં બલિરેવ ચ। સાઙ્ગુષ્ઠેન તથા કાર્ય્યં નાસુરેભ્યો યથા ભવેત્ ।। ૧૭.

દાન, સ્વીકાર, હવન, ભોજન અને બલિ — આ બધું અંગૂઠા વડે કરવું જોઈએ, જેથી એ અસુરો જેવી રીતથી ન થાય.

એતાન્યેવ ચ સર્વ્વાણિ દાનાદીનિ વિશેષતઃ। અન્તર્જાન્વવિશેષેણ તદ્વદાચમનં ભવેત્ ।। ૧૭.

આ બધા કાર્ય — દાન વગેરે — ખાસ કરીને બધી આંગળીઓ જોડીને કરવું જોઈએ; એ જ રીતે આચમન પણ આંગળીઓ સાથે જ કરવું.

મુણ્ડાઞ્જટિલકાષાયાન્ શ્રાદ્ધકાલેઽપિ વર્જ્જયેત્। શિખિભ્યો વા ત્રિદણિડભ્યઃ શ્રાદ્ધં યત્નાત્ પ્રદાપયેત્ ।। ૧૭.

મુંડ, જટાધારી અને કાશાયવસ્ત્રધારીને શ્રાદ્ધ સમયે પણ ટાળવું જોઈએ; શ્રાદ્ધ માટે કશ્મી અને ત્રિદંડધારીને જ પ્રયત્નપૂર્વક દાન આપવું.

યે તુ વ્રતે સ્થિતા નિત્યં જ્ઞાનિનો ધ્યાનિનસ્તથા। દેવભક્તા મહાત્માનઃ પુનીયુર્દર્શનાદપિ ।। ૧૭.

જે લોકો હંમેશા વ્રતમાં સ્થિર રહે છે, જ્ઞાન ધરાવે છે, ધ્યાન કરે છે, દેવોમાં ભક્તિ રાખે છે અને મહાન આત્મા છે — એ લોકો તો માત્ર દર્શનથી જ પવિત્રતા આપે છે.

સર્વ્વં યોગેશ્વરૈર્વ્યાપ્તં ત્રૈલોક્યં વૈ નિરન્તરમ્ । તસ્માત્ પશ્યન્તિ તે સર્વે યત્કિઞ્ચિજ્જગતીગતમ્ ।। ૧૭.

યોગેશ્વરો આખા ત્રણેય લોકમાં સતત વ્યાપી રહ્યા છે; તેથી એ બધા જે કંઈ જગતમાં છે, એ બધું જોઈ શકે છે.

વ્યક્તાવ્યક્તં વશીકૃત્ય સર્વ્વસ્યાપિ ચ યત્પરમ્। સદસચ્ચેતિ યૈર્દૃષ્ટં સદસચ્ચ મહાત્મનામ્ ।। ૧૭.

જે મહાન આત્માઓ પ્રગટ અને અપ્રગટ, અને સર્વમાં શ્રેષ્ઠ વસ્તુને વશમાં રાખે છે, એ સત્તા અને અસત્તા — બંનેને જોઈ શકે છે.

સર્વ્વજ્ઞાનાનિ દૃષ્ટાનિ મોક્ષાદીનિ મહાત્મનામ્। તસ્માત્તેષુ સદાસક્તઃ પ્રાપ્નોત્યનુત્તમં શુભમ્ ।। ૧૭.

મહાન આત્માઓ બધાં જ્ઞાન અને મોક્ષને જોઈ શકે છે; તેથી જે વ્યક્તિ હંમેશા એમમાં જોડાયેલી રહે છે, એ સર્વોત્તમ શુભ ફળ પામે છે.

ઋચો હિ યો વેદ સ વેદ વેદાન્ યજૂંષિ યો વેદ સ વેદ યજ્ઞમ્। સામાનિ યો વેદ સ વેદ બ્રહ્મ યો માનસં વેદ સ વેદ સર્વ્વમ્ ।। ૧૭.

જે રુચો જાણે છે, એ વેદ જાણે છે; જે યજુરવેદ જાણે છે, એ યજ્ઞ જાણે છે; જે સામવેદ જાણે છે, એ બ્રહ્મ જાણે છે; અને જે મન જાણે છે, એ બધું જાણે છે.

બૃહસ્પતિરુવાચ।। અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ દાનાનિ ચ ફલાનિ ચ। તારણં સર્વ્વભૂતાનાં સ્વર્ગમાર્ગં સુખાવહમ્ ।। ૧૮.

બૃહસ્પતિ બોલ્યા: હવે હું દાન અને તેના ફળો સમજાવું છું, જે બધા જીવોને તારવા અને સ્વર્ગના માર્ગે સુખ આપવાનું સાધન છે.

લોકે શ્રેષ્ઠતમં સ્વર્ગ્યમાત્મન્ શ્ચાપિ યત્ પ્રિયમ્। સર્વ્વં પિતૄણાં દાતવ્યં તેષામેવાક્ષયાર્થિના ।। ૧૮.

આ જગતમાં જે સૌથી શ્રેષ્ઠ અને સ્વર્ગીય છે, અને જે પોતાને પ્રિય છે, એ બધું પિતૃઓને આપવું જોઈએ, કેમ કે એ માત્ર અક્ષય વસ્તુની ઈચ્છા રાખે છે.

જામ્બૂનદમયં દિવ્યં વિમાનં સૂર્ય્યસન્નિભમ્। દિવ્યાપ્સરોભિઃ સઙ્કીર્ણમન્નદો લભતે ફલમ્ ।। ૧૮.

જે અન્ન આપે છે, એ સૂર્ય જેવું ચમકતું, જાંબુનદ સોનાથી બનેલું, દૈવી અપ્સરાઓથી ભરેલું વિમાન ફળરૂપે પામે છે.

આચ્છાદનન્તુ યો દદ્યાદાહતં શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ। આયુઃ પ્રકામમૈશ્વર્ય્યં રૂપઞ્ચ લભતે સુતમ્ ।। ૧૮.

જે શ્રાદ્ધ સમયે પહેરેલી વસ્ત્રો આપે છે, એ લાંબી આયુ, ઘણું ઐશ્વર્ય, સુંદરતા અને પુત્ર પામે છે.