વાયુપુરાણમ્

તસ્માદતિથયે દેયં ભોજયેદ્બ્રહ્મચારિણમ્। ધ્યાનનિષ્ઠાય દાતવ્યં સાનુક્રોશાય ધાર્મિકમ્ ।। ૧૭.

તેથી, મહેમાનને આપવું જોઈએ, બ્રહ્મચારીને ભોજન કરાવવું, ધ્યાનમાં સ્થિર, દયાળુ અને ધર્મનિષ્ઠને આપવું જોઈએ.

યતિં વા વાલખિલ્યાન્ વા ભોજયેચ્છ્રાદ્ધકર્મ્મણિ। વાનપ્રસ્થોપકુર્વ્વાણઃ પૂજામાત્રેણ તોષિતઃ ।। ૧૭.

શ્રાદ્ધમાં યતિ અથવા વાલખિલ્યને ભોજન કરાવી શકાય; વનવાસી માત્ર સન્માનથી સંતોષ પામે છે.

ગૃહસ્થં ભોજયેદ્યસ્તુ વિશ્વેદેવાસ્તુ પૂજિતાઃ। વાનપ્રસ્થેન ઋષયો વાલખિલ્યૈઃ પુરન્દરઃ ।। ૧૭.

જે ગૃહસ્થને ભોજન કરાવે, તે વિશ્વદેવોને પૂજિત કરે છે; વનવાસી દ્વારા ઋષિઓ સંતોષ પામે છે અને વાલખિલ્ય દ્વારા ઇન્દ્ર.

યતીનાં પૂજને ચાપિ સાક્ષાદ્બ્રહ્મા તુ પૂજિતઃ। આશ્રમાઃ પાવનાઃ પઞ્ચ ઉપધાભિરનાશ્રમાઃ ।। ૧૭.

યતિઓની પૂજા દ્વારા બ્રહ્મા પોતે પૂજિત થાય છે; પાંચ આશ્રમ પાવન છે, પણ આશ્રમથી બહાર, ખોટી ઓળખ ધરાવનાર પાવન નથી.

ચત્વાર આશ્રમાઃ પૂજ્યાઃ શ્રાદ્ધે દૈવે તથૈવ ચ। ચતુરાશ્રમબાહ્યેભ્યઃ શ્રાદ્ધં નૈવ પ્રદાપયેત્ ।। ૧૭.

ચાર આશ્રમ શ્રાદ્ધ અને દૈવી વિધિમાં પૂજ્ય છે; ચાર આશ્રમથી બહારવાળાને શ્રાદ્ધ કરાવવું નહીં.

સ તિષ્ઠેદ્વા બુભુક્ષુસ્તુ ચતુરાશ્રમબાહ્યતઃ। અયતિ ર્મોક્ષવાદી ચ ઉભૌ તૌ પઙ્ક્તિદૂષકૌ ।। ૧૭.

જો કોઈ ભૂખ્યો હોવા છતાં ચાર આશ્રમથી બહાર રહે, અથવા અશિસ્તબદ્ધ કે ખોટા યતિ હોય, તો બંને પંક્તિને દુષિત કરે છે.

વૃથામુણ્ડાશ્ચ જટિલાઃ સર્વે કાર્પ્પટિકાસ્તથા। નિર્ઘૃણાન્ ભિન્નવૃત્તાંશ્ચ સર્વભક્ષાન્ વિવર્જયેત્ ।। ૧૭.

બિનજરૂરી મુંડા, જટાધારી, કાપડ પહેરનાર, ક્રૂર, ભ્રષ્ટ વર્તનવાળા અને બધું ખાવાવાળા—આ બધાને ટાળવું જોઈએ.

કારુકાદીનનાચારાન્ સર્વવેદબહિષ્કૃતાન્। ગાયનાન્ દેવવૃત્તાંશ્ચ હવ્યકવ્યેષુ વર્જયેત્ ।। ૧૭.

ગાયન, નૃત્યકાર, અભિનયકાર, અને જે લોકો સર્વ વેદોમાંથી બહાર છે, તેમજ દેવોની કથાઓ ગાતા હોય, એવા લોકોને દેવ અને પિતૃઓના અર્પણમાં ભાગ આપવો નહીં.

દ્વિજેષ્વપિ કૃતં નિત્યં શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ વર્જયેત્ ।। ૧૭.

ભલે તેઓ દ્વિજ હોય, જો તેઓ આવા કામ કરે છે, તો તેમને શ્રાદ્ધ વિધિમાંથી હંમેશા દૂર રાખવા.

એતેષુ વર્ત્તતે યશ્ચ કૃત્સ્વવર્ણં સ ગચ્છતિ। યોઽશ્નાતિ સહ શૂદ્રેણ સર્વે તે પઙ્ક્તિદૂષકાઃ ।। ૧૭.

જે લોકો આવા વર્તન કરે છે, તેઓ પોતાનું સમગ્ર વર્ણ ગુમાવે છે; અને જે લોકો શૂદ્ર સાથે ભોજન કરે છે, તેઓ બધાં પંક્તિ દુષિત કરે છે.

વ્યાપાદનં શક્તિનિબર્હણં કૃષિર્વાણિજ્યકાર્ય્યં પશુપાલનં ચ। શુશ્રૂષણં વાપ્યગુરો રહો વા કાર્ય્યં નૈતદ્વિદ્યતે બ્રાહ્મણસ્ય ।। ૧૭.

બ્રાહ્મણ માટે હત્યા, બળજબરી, ખેતી, વેપાર, પશુપાલન, અબ્રાહ્મણની સેવા અથવા ગુપ્ત કામ, એમાં કોઈ પણ વ્યવસાય યોગ્ય નથી.

યે તુ વિપ્રાઃ સ્થિતા નિત્યં જ્ઞાનિનો ધ્યાનિનસ્તથા। મિથ્યાસઙ્કલ્પિનઃ સર્વે દુર્વૃત્તા વા દ્વિજાતયઃ ।। ૧૭.

જે બ્રાહ્મણો જ્ઞાન અને ધ્યાનમાં સ્થિર છે, પણ ખોટી નિશ્ચય ધરાવે છે અથવા દુર્વૃત્ત છે, તેઓ બધા પતિત દ્વિજ ગણાય છે.

મિથ્યાતત્ત્વવિદો વર્જ્જ્યાસ્તથા દમ્ભવિષૂચકાઃ। ઉપપાતકસંયુક્તાઃ પાતકૈશ્ચ વિશેષતઃ ।। ૧૭.

ખોટા તત્વ જાણનારા, દંભી અને છેતરપિંડી, નાના કે મોટા પાપ સાથે જોડાયેલા, આવા લોકોને ટાળવા.

વેદે નિયોગદાતારો લોભમોહફલાર્થિનઃ। બ્રહ્મવિક્રયિણશ્ચૈવ શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ વર્જિતાઃ ।। ૧૭.

વેદના પાઠ માટે ભાડે રાખનારા, લોભ કે મોહથી ફળ ઈચ્છનારા, અને વેદ વેચનારા, એવા લોકો શ્રાદ્ધ વિધિમાં ભાગીદાર ન હોવા જોઈએ.

ન નિયોગોઽસ્તિ વેદાનાં યો નિયુઙ્ક્તે સ પાપકૃત્। ભોક્તા વેદફલાદ્ભ્રશ્યેદ્દાતા દાનફલાત્તથા ।। ૧૭.

વેદ માટે ભાડે રાખવું યોગ્ય નથી; જે એવો કરે છે, તે પાપ કરે છે. વેદના ફળનો ભોગ લેનાર તેનો લાભ ગુમાવે છે, અને દાન આપનાર પણ દાનનું ફળ ગુમાવે છે.

ભૃતોઽધ્યાપયતે યસ્તુ ભૃતકાધ્યાપિતસ્તુ યઃ । નાર્હતસ્તાવપિ શ્રાદ્ધં બ્રહ્મણઃ ક્રિયવિક્રયી ।। ૧૭.

જે ભાડે શીખવે છે અને જે ભાડે શીખે છે, બંને શ્રાદ્ધ માટે અયોગ્ય છે, કારણ કે તેઓ પવિત્ર વિધિનું વેપાર કરે છે.

ક્રયવિક્રયિણૌ ચૈવ જીવિતાર્થં વિગર્હિતૌ। વૃત્તિરેષા તુ વૈશ્યસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય તુ પાતકમ્ ।। ૧૭.

જે ખરીદે અને વેચે, જીવન નિર્વાહ માટે, તેઓ નિંદનીય છે; આ વ્યવસાય વૈશ્યનો છે, બ્રાહ્મણ માટે પાપ છે.

પ્રાહુર્વેદાન્ વેદવિદો વેદાન્ યશ્ચોપજીવતિ ૧૭.

વેદ જાણનારા કહે છે કે જે વેદ પરથી જીવન ગુજરાન કરે છે, તે પણ નિંદનીય છે.

વૃથા દારાંશ્ચ યો ગચ્છેદ્યો યજેત વૃથાધ્વરે। નાર્હતસ્તાવપિ શ્રાદ્ધં દ્વિજો યશ્ચૈવ નાસ્તિકઃ ।। ૧૭.

જે બીજાની પત્ની પાસે અયોગ્ય રીતે જાય છે, અથવા નિરર્થક યજ્ઞ કરે છે, તે શ્રાદ્ધ માટે અયોગ્ય છે, અને દ્વિજ જે નાસ્તિક છે, તે પણ.

આત્માર્થં યઃ પચેદન્નં ન દેવાતિથિકારકઃ। નાર્હતસ્તાવપિ શ્રાદ્ધં પતિતૌ બ્રહ્મરાક્ષસૌ ।। ૧૭.

જે પોતે માટે જ ભોજન બનાવે છે, દેવ કે અતિથિ માટે નહીં, તે શ્રાદ્ધ માટે અયોગ્ય છે, અને પતિત તથા બ્રહ્મરાક્ષસ પણ.

સ્ત્રિયો નક્તંપરા યેષાં પરદારરતાશ્ચ યે। અર્થકામ રતાશ્ચૈવ ન તાન્ શ્રાદ્ધેષુ ભોજયેત્ ।। ૧૭.

જેની પત્ની રાત્રે બહાર જાય છે, બીજાની પત્ની સાથે રતિ કરે છે, અથવા ધન અને કામમાં જ રત છે, તેમને શ્રાદ્ધમાં ભોજન આપવું નહીં.

વર્ણાશ્રમાણાં ધર્મ્મેષુ વિરુદ્ધાઃ શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ। સ્તેનશ્ચ સર્વયાજી ચ સર્વે તે પઙ્ક્તિદૂષકાઃ ।। ૧૭.

જે લોકો પોતાના વર્ણ અથવા આશ્રમના ધર્મ વિરુદ્ધ વર્તે છે, ચોર અને સર્વયાજી, એ બધા શ્રાદ્ધમાં પંક્તિ દુષિત કરે છે.

યશ્ચ સૂકરવદ્ભુઙ્ક્તે યશ્ચ પાણિતલે દ્વિજઃ। ન તદશ્નન્તિ પિતરો યશ્ચ વામં સમશ્નુતે ।। ૧૭.

જે વ્યક્તિ સૂર જેવા ખાય છે, અથવા દ્વિજ હાથમાં જ ખાય છે, અથવા ડાબા હાથથી ખાય છે, એવા ભોજન પિતૃઓ સ્વીકારતા નથી.

સ્ત્રીશૂદ્રાયાનુપેતાય શ્રાદ્ધોચ્છિષ્ટં ન દાપયેત્। યો દદ્યા દ્રાગમોહાત્તુ ન તદ્ગચ્છેત્પિતૄન્સદા ।। ૧૭.

શ્રાદ્ધના ઉચ્છિષ્ટ સ્ત્રી, શૂદ્ર અથવા અનુપનિતને આપવું નહીં; જો તડપમાં કે મોહમાં આપ્યું હોય, તો તે પિતૃઓ સુધી ક્યારેય પહોંચતું નથી.

તસ્માન્ન દેયમુચ્છિષ્ટમન્નાદ્યં શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ। અન્યત્ર દધિસર્પિર્ભ્યાં શિષ્યે પુત્રાય નાન્યથા ।। ૧૭.

શ્રાદ્ધ વિધિમાં ઉચ્છિષ્ટ ભોજન આપવું નહીં, દહીં અને ઘી સિવાય, અને તે પણ માત્ર શિષ્ય કે પુત્રને, બીજાને નહીં.

અનુચ્છિષ્ટન્તુ દાતવ્યમન્નાદ્યં વૈ વિશેષતઃ। પુષ્પમૂલફલૈર્વાપિ તુષ્ટિં ગચ્છન્તિ ચાન્નતઃ ।। ૧૭.

ખાવા પીનાની વસ્તુઓ, ખાસ કરીને જે બાકી બચેલા અન્નથી અશુદ્ધ નથી, એ જ આપવી જોઈએ; ફૂલ, મૂળ અને ફળથી પણ સંતોષ મળે છે, પણ સૌથી વધુ અન્નથી સંતોષ થાય છે.

યાવન્ત્યન્નાનિ પૂતાનિ યાવદુષ્ણં ન મુઞ્ચતિ। તાવદશ્નન્તિ પિતરો યાવદશ્નન્તિ વાગ્યતાઃ ।। ૧૭.

જ્યારે સુધી અન્ન શુદ્ધ અને ગરમ રહે છે, ત્યારે સુધી પિતૃઓ એમાં ભાગ લે છે; અને જ્યારે સુધી વાણીમાં સંયમ રાખીને લોકો ખાય છે, ત્યારે સુધી પિતૃઓ પણ ખાય છે.

દાનં પ્રતિગ્રહો હોમો ભોજનં બલિરેવ ચ। સાઙ્ગુષ્ઠેન તથા કાર્ય્યં નાસુરેભ્યો યથા ભવેત્ ।। ૧૭.

દાન, સ્વીકાર, હવન, ભોજન અને બલિ — આ બધું અંગૂઠા વડે કરવું જોઈએ, જેથી એ અસુરો જેવી રીતથી ન થાય.

એતાન્યેવ ચ સર્વ્વાણિ દાનાદીનિ વિશેષતઃ। અન્તર્જાન્વવિશેષેણ તદ્વદાચમનં ભવેત્ ।। ૧૭.

આ બધા કાર્ય — દાન વગેરે — ખાસ કરીને બધી આંગળીઓ જોડીને કરવું જોઈએ; એ જ રીતે આચમન પણ આંગળીઓ સાથે જ કરવું.