વાયુપુરાણમ્

નિયુક્તો વાઽનિયુક્તો વા પંક્ત્‌યા હરતિ દુષ્કૃતમ્। પાપેન ગૃહ્યતે ક્ષિપ્રમિષ્ટાપૂર્ત્તં ચ નશ્યતિ ।। ૧૭.

પંક્તિની વ્યવસ્થા કરનાર, એ નિમણૂક થયો હોય કે ન હોય, પાપમાં ફસાઈ જાય છે; તેને ઝડપથી દુષ્કર્મ વળગી જાય છે અને યજ્ઞ-દાનથી મળેલી પુણ્ય પણ નાશ પામે છે.

યતિસ્તુ સર્વ્વવિપ્રાણાં સર્વ્વેષામગ્ર્ય ઉત્સવે। ઇતિહાસપઞ્ચમાન્ વેદાન્ યઃ પઠેત્તુ દ્વિજોત્તમઃ ।। ૧૭.

બધા બ્રાહ્મણોમાં, ઉત્સવ સમયે શ્રેષ્ઠ એ છે, જે ઇતિહાસો અને પાંચમો વેદ સાથે વેદોનું પઠન કરે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

અનન્તરં યથાયોગ્યં નિયોક્તવ્યો વિજાનતા। ત્રિવેદોઽનન્તરસ્તસ્ય દ્વિવેદસ્તદનન્તરઃ ।। ૧૭.

પછી, જ્ઞાનવાન વ્યક્તિએ યોગ્ય રીતે ત્રણ વેદ જાણનારને નિમવું જોઈએ; ત્યારબાદ બે વેદ જાણનારને.

એકવેદસ્તથા પશ્ચાન્ન્યાયાધ્યાયી તતઃ પરમ્। પાવનાયૈવ પંક્ત્યા વૈ તાન્ પ્રવક્ષ્યે નિબોધત ।। ૧૭.

પછી એક વેદ જાણનાર, પછી તર્કનો અભ્યાસ કરનાર અને પછી અનુક્રમમાં અન્ય લોકો; હવે હું પંક્તિને શુદ્ધ કરનાર વિશે સમજાવું છું.

ય એતે પૂર્વ્વનિર્દ્દિષ્ટાઃ સર્વ્વે તે હ્યનુપૂર્વ્વશઃ। ષડઙ્ગી વિનયી યોગી સર્વ્વતન્ત્રસ્તથૈવ ચ ।। ૧૭.

પહેલાં ઉલ્લેખિત બધા, અનુક્રમમાં—છ વેદાંગ જાણનાર, શિસ્તબદ્ધ, યોગી અને તમામ વિધિમાં નિપુણ—

યાયાવરશ્ચ પઞ્ચૈતે વિજ્ઞેયાઃ પઙ્ક્તિપાવનાઃ । અષ્ટાદશાનાં વિદ્યાનામેકસ્મિન્ પારગોઽપિ યઃ ।। ૧૭.

અને યાયાવર; આ પાંચ પંક્તિને શુદ્ધ કરનાર માનવામાં આવે છે; અને અઢાર વિદ્યા પૈકી એકમાં પણ પારંગત હોય તે પણ.

યથાવદ્વર્ત્તમાનશ્ચ સર્વે તે પઙ્ક્તિપાવનાઃ। ત્રિણાચિકેતાસ્ત્રૈવિદ્યો યશ્ચ ધર્મ્માન્ પઠેદ્દ્વિજઃ ।। ૧૭.

જેમ રીતે યોગ્ય રીતે વર્તે છે, એ બધા પંક્તિને શુદ્ધ કરે છે; ત્રણ નચિકેત અગ્નિ જાણનાર, ત્રણ વેદ જાણનાર અને ધર્મોનું પઠન કરનાર દ્વિજ.

બાર્હસ્પત્યે તથા શાસ્ત્રે પારં યશ્ચ દ્વિજો ગતઃ। સર્વ તે પાવના વિપ્રાઃ પઙ્ક્તીનાં સમુદાહૃતાઃ ।। ૧૭.

અને બારહસ્પત્ય શાસ્ત્રમાં પારંગત બ્રાહ્મણ; ખરેખર, આ બધા બ્રાહ્મણો પંક્તિને શુદ્ધ કરનાર ગણાય છે.

આમન્ત્રિતસ્તુ યઃ શ્રાદ્ધે યોષિતં સેવતે દ્વિજઃ। પિતરસ્તસ્ય તં માસં તસ્ય રેતસિ શેરતે ।। ૧૭.

જો શ્રાદ્ધમાં આમંત્રિત દ્વિજ સ્ત્રી સાથે સંભોગ કરે, તો તેના પિતૃઓ એ મહિનામાં તેના વીર્યમાં રહે છે.

શ્રાદ્ધં દત્ત્વા ચ ભુક્ત્વા ચ મૈથુનં યો નિષેવતે। પિતરસ્તસ્ય તં માસં રેતઃસ્થા નાત્ર સંશયઃ ।। ૧૭.

જે વ્યક્તિ શ્રાદ્ધ આપી અને ભોજન કર્યા પછી સંભોગ કરે, તેના પિતૃઓ એ મહિનામાં વીર્યમાં રહે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.

તસ્માદતિથયે દેયં ભોજયેદ્બ્રહ્મચારિણમ્। ધ્યાનનિષ્ઠાય દાતવ્યં સાનુક્રોશાય ધાર્મિકમ્ ।। ૧૭.

તેથી, મહેમાનને આપવું જોઈએ, બ્રહ્મચારીને ભોજન કરાવવું, ધ્યાનમાં સ્થિર, દયાળુ અને ધર્મનિષ્ઠને આપવું જોઈએ.

યતિં વા વાલખિલ્યાન્ વા ભોજયેચ્છ્રાદ્ધકર્મ્મણિ। વાનપ્રસ્થોપકુર્વ્વાણઃ પૂજામાત્રેણ તોષિતઃ ।। ૧૭.

શ્રાદ્ધમાં યતિ અથવા વાલખિલ્યને ભોજન કરાવી શકાય; વનવાસી માત્ર સન્માનથી સંતોષ પામે છે.

ગૃહસ્થં ભોજયેદ્યસ્તુ વિશ્વેદેવાસ્તુ પૂજિતાઃ। વાનપ્રસ્થેન ઋષયો વાલખિલ્યૈઃ પુરન્દરઃ ।। ૧૭.

જે ગૃહસ્થને ભોજન કરાવે, તે વિશ્વદેવોને પૂજિત કરે છે; વનવાસી દ્વારા ઋષિઓ સંતોષ પામે છે અને વાલખિલ્ય દ્વારા ઇન્દ્ર.

યતીનાં પૂજને ચાપિ સાક્ષાદ્બ્રહ્મા તુ પૂજિતઃ। આશ્રમાઃ પાવનાઃ પઞ્ચ ઉપધાભિરનાશ્રમાઃ ।। ૧૭.

યતિઓની પૂજા દ્વારા બ્રહ્મા પોતે પૂજિત થાય છે; પાંચ આશ્રમ પાવન છે, પણ આશ્રમથી બહાર, ખોટી ઓળખ ધરાવનાર પાવન નથી.

ચત્વાર આશ્રમાઃ પૂજ્યાઃ શ્રાદ્ધે દૈવે તથૈવ ચ। ચતુરાશ્રમબાહ્યેભ્યઃ શ્રાદ્ધં નૈવ પ્રદાપયેત્ ।। ૧૭.

ચાર આશ્રમ શ્રાદ્ધ અને દૈવી વિધિમાં પૂજ્ય છે; ચાર આશ્રમથી બહારવાળાને શ્રાદ્ધ કરાવવું નહીં.

સ તિષ્ઠેદ્વા બુભુક્ષુસ્તુ ચતુરાશ્રમબાહ્યતઃ। અયતિ ર્મોક્ષવાદી ચ ઉભૌ તૌ પઙ્ક્તિદૂષકૌ ।। ૧૭.

જો કોઈ ભૂખ્યો હોવા છતાં ચાર આશ્રમથી બહાર રહે, અથવા અશિસ્તબદ્ધ કે ખોટા યતિ હોય, તો બંને પંક્તિને દુષિત કરે છે.

વૃથામુણ્ડાશ્ચ જટિલાઃ સર્વે કાર્પ્પટિકાસ્તથા। નિર્ઘૃણાન્ ભિન્નવૃત્તાંશ્ચ સર્વભક્ષાન્ વિવર્જયેત્ ।। ૧૭.

બિનજરૂરી મુંડા, જટાધારી, કાપડ પહેરનાર, ક્રૂર, ભ્રષ્ટ વર્તનવાળા અને બધું ખાવાવાળા—આ બધાને ટાળવું જોઈએ.

કારુકાદીનનાચારાન્ સર્વવેદબહિષ્કૃતાન્। ગાયનાન્ દેવવૃત્તાંશ્ચ હવ્યકવ્યેષુ વર્જયેત્ ।। ૧૭.

ગાયન, નૃત્યકાર, અભિનયકાર, અને જે લોકો સર્વ વેદોમાંથી બહાર છે, તેમજ દેવોની કથાઓ ગાતા હોય, એવા લોકોને દેવ અને પિતૃઓના અર્પણમાં ભાગ આપવો નહીં.

દ્વિજેષ્વપિ કૃતં નિત્યં શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ વર્જયેત્ ।। ૧૭.

ભલે તેઓ દ્વિજ હોય, જો તેઓ આવા કામ કરે છે, તો તેમને શ્રાદ્ધ વિધિમાંથી હંમેશા દૂર રાખવા.

એતેષુ વર્ત્તતે યશ્ચ કૃત્સ્વવર્ણં સ ગચ્છતિ। યોઽશ્નાતિ સહ શૂદ્રેણ સર્વે તે પઙ્ક્તિદૂષકાઃ ।। ૧૭.

જે લોકો આવા વર્તન કરે છે, તેઓ પોતાનું સમગ્ર વર્ણ ગુમાવે છે; અને જે લોકો શૂદ્ર સાથે ભોજન કરે છે, તેઓ બધાં પંક્તિ દુષિત કરે છે.

વ્યાપાદનં શક્તિનિબર્હણં કૃષિર્વાણિજ્યકાર્ય્યં પશુપાલનં ચ। શુશ્રૂષણં વાપ્યગુરો રહો વા કાર્ય્યં નૈતદ્વિદ્યતે બ્રાહ્મણસ્ય ।। ૧૭.

બ્રાહ્મણ માટે હત્યા, બળજબરી, ખેતી, વેપાર, પશુપાલન, અબ્રાહ્મણની સેવા અથવા ગુપ્ત કામ, એમાં કોઈ પણ વ્યવસાય યોગ્ય નથી.

યે તુ વિપ્રાઃ સ્થિતા નિત્યં જ્ઞાનિનો ધ્યાનિનસ્તથા। મિથ્યાસઙ્કલ્પિનઃ સર્વે દુર્વૃત્તા વા દ્વિજાતયઃ ।। ૧૭.

જે બ્રાહ્મણો જ્ઞાન અને ધ્યાનમાં સ્થિર છે, પણ ખોટી નિશ્ચય ધરાવે છે અથવા દુર્વૃત્ત છે, તેઓ બધા પતિત દ્વિજ ગણાય છે.

મિથ્યાતત્ત્વવિદો વર્જ્જ્યાસ્તથા દમ્ભવિષૂચકાઃ। ઉપપાતકસંયુક્તાઃ પાતકૈશ્ચ વિશેષતઃ ।। ૧૭.

ખોટા તત્વ જાણનારા, દંભી અને છેતરપિંડી, નાના કે મોટા પાપ સાથે જોડાયેલા, આવા લોકોને ટાળવા.

વેદે નિયોગદાતારો લોભમોહફલાર્થિનઃ। બ્રહ્મવિક્રયિણશ્ચૈવ શ્રાદ્ધકર્મ્મણિ વર્જિતાઃ ।। ૧૭.

વેદના પાઠ માટે ભાડે રાખનારા, લોભ કે મોહથી ફળ ઈચ્છનારા, અને વેદ વેચનારા, એવા લોકો શ્રાદ્ધ વિધિમાં ભાગીદાર ન હોવા જોઈએ.

ન નિયોગોઽસ્તિ વેદાનાં યો નિયુઙ્ક્તે સ પાપકૃત્। ભોક્તા વેદફલાદ્ભ્રશ્યેદ્દાતા દાનફલાત્તથા ।। ૧૭.

વેદ માટે ભાડે રાખવું યોગ્ય નથી; જે એવો કરે છે, તે પાપ કરે છે. વેદના ફળનો ભોગ લેનાર તેનો લાભ ગુમાવે છે, અને દાન આપનાર પણ દાનનું ફળ ગુમાવે છે.

ભૃતોઽધ્યાપયતે યસ્તુ ભૃતકાધ્યાપિતસ્તુ યઃ । નાર્હતસ્તાવપિ શ્રાદ્ધં બ્રહ્મણઃ ક્રિયવિક્રયી ।। ૧૭.

જે ભાડે શીખવે છે અને જે ભાડે શીખે છે, બંને શ્રાદ્ધ માટે અયોગ્ય છે, કારણ કે તેઓ પવિત્ર વિધિનું વેપાર કરે છે.

ક્રયવિક્રયિણૌ ચૈવ જીવિતાર્થં વિગર્હિતૌ। વૃત્તિરેષા તુ વૈશ્યસ્ય બ્રાહ્મણસ્ય તુ પાતકમ્ ।। ૧૭.

જે ખરીદે અને વેચે, જીવન નિર્વાહ માટે, તેઓ નિંદનીય છે; આ વ્યવસાય વૈશ્યનો છે, બ્રાહ્મણ માટે પાપ છે.

પ્રાહુર્વેદાન્ વેદવિદો વેદાન્ યશ્ચોપજીવતિ ૧૭.

વેદ જાણનારા કહે છે કે જે વેદ પરથી જીવન ગુજરાન કરે છે, તે પણ નિંદનીય છે.

વૃથા દારાંશ્ચ યો ગચ્છેદ્યો યજેત વૃથાધ્વરે। નાર્હતસ્તાવપિ શ્રાદ્ધં દ્વિજો યશ્ચૈવ નાસ્તિકઃ ।। ૧૭.

જે બીજાની પત્ની પાસે અયોગ્ય રીતે જાય છે, અથવા નિરર્થક યજ્ઞ કરે છે, તે શ્રાદ્ધ માટે અયોગ્ય છે, અને દ્વિજ જે નાસ્તિક છે, તે પણ.