વાયુપુરાણમ્

પવિત્રં પરમં હ્યેતત્ પ્રત્યક્ષમપિ વર્ત્તતે। અગ્નૌ નિક્ષિપ્ય બધ્નીયાદ્ધસ્તૌ પ્રક્ષિપ્ય યત્નતઃ ।। ૧૬.

આ સર્વોચ્ચ પવિત્રતા છે અને દેખાઈ પણ શકે છે; તેને અગ્નિમાં મૂકી, બાંધી અને કાળજીપૂર્વક હાથ ડૂબાડવા જોઈએ.

ગમયેન્મસ્તકં ચૈવ બ્રહ્મતીર્થં હિ તત્સ્મૃતમ્। દ્રવ્યાણાં પ્રોક્ષણં કાર્ય્યં તથૈવાવપનં પુનઃ ।। ૧૬.

માથાને સ્પર્શ કરવું જોઈએ, કારણ કે તેને બ્રહ્મતીર્થ કહેવાય છે; દ્રવ્યોની શુદ્ધિ કરવી અને ફરીથી તેને પાણીમાં ડૂબાડવું જોઈએ.

નિધાય ચાદ્ભિઃ સિઞ્ચેત તથૈવાપ્સુ નિવેશનમ્। અરિષ્ટતુમુલે બિલ્વં ત્વિઙ્ગુદશ્વદનાન્યપિ ।। ૧૬.

વસ્તુઓ મૂકી પછી પાણીથી છાંટવું અને પછી તેને પાણીમાં ડૂબાડવું જોઈએ; અરિષ્ટ વૃક્ષના મૂળ, બિલ્વ અને ઇંગુદાના છાલ પાસે પણ આવું કરવું જોઈએ.

વિદલાનાઞ્ચ સર્વ્વેષાં ધર્મવચ્છૌચમિષ્યતે। તથા દન્તાસ્થિદારૂણાં શ્રૃઙ્ગાણાઞ્ચાવલેખનમ્ ।। ૧૬.

બધી જાતની દાળ માટે ધર્મ અનુસાર શુદ્ધિ માન્ય છે; એ જ રીતે, દાંત, હાડકાં, લાકડાં અને શિંગ માટે પણ ઘસવું જરૂરી છે.

સર્વેષાં મૃન્મયાનાન્તુ પુનર્દાહ ઉદાહૃતઃ। મણિવજ્રપ્રવાલાનાં મુક્તાશઙ્ખમણેસ્તથા ।। ૧૬.

બધા માટીના વાસણો માટે ફરીથી બળાવવું જોઈએ; રત્ન, વજ્ર, મોતી, શંખ અને સ્ફટિક માટે પણ આવું જ કરવું જોઈએ.

સિદ્ધાર્થકાનાં કલ્કેન તિલકલ્કેન વા પુનઃ । સ્યાચ્છૌચં સર્વવાલાનામાવિકાનાઞ્ચ સર્વશઃ ।। ૧૬.

સિદ્ધાર્થના દાણા કે તલના લોટથી શુદ્ધિ કરવી જોઈએ; wool અને બધી ભેંસ માટે પણ આવું જ નિયમ છે.

આવિ કાનાઞ્ચ સર્વ્વેષાં મૃદ્ભિરદ્ભિર્વિધીયતે। આદ્યન્તયોસ્તુ શૌચાનામદ્ભિઃ પ્રક્ષાલનં પુનઃ ।। ૧૬.

બધી ભેંસ માટે માટી અને પાણીથી શુદ્ધિ કરવી જોઈએ; શુદ્ધિની શરૂઆત અને અંતે ફરીથી પાણીથી ધોવું જોઈએ.

તથા કાર્પ્પાસિકાનાઞ્ચ ભસ્મના સમુદાહૃતમ્। ફલપુષ્પ શલાકાનાં પ્લાવનઞ્ચાદ્ભિરિષ્યતે ।। ૧૬.

તે જ રીતે, કાપડ વણનાર માટે રાખનો ઉપયોગ કરવો કહેવામાં આવ્યો છે અને ફળ, ફૂલ કે લાકડાં વાપરનાર માટે પાણીથી ધોઈ લેવું જરૂરી છે.

સંમાર્જનં પ્રોક્ષણઞ્ચ ભૂમેશ્ચૈવોપલેપનમ્। નિષ્ક્રમ્ય બાહ્યતો ગ્રામાદ્વાયુપૂતા વસુન્ધરા ।। ૧૬.

ભૂમિ પર સાફસફાઈ, પાણી છાંટવું અને જમીન પર લીપવું કહેવામાં આવ્યું છે; ગામની બહાર જઈને, પવનથી શુદ્ધ થયેલી ધરતીનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.

ધનુષ્મત્પક્ષિણાઞ્ચૈવ મૃદ્ભિઃ શૌચં વિધીયતે। એવમેષ સમુદ્દિષ્ટઃ શૌચાનાં વિધિરુત્તમઃ। અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ તન્મે નિગદતઃ શ્રૃણુ ।। ૧૬.

ધનુષ્ય વાપરનાર કે પક્ષી પાળનાર માટે માટીથી શુદ્ધિ કરવી કહેવાય છે; આ રીતે શુદ્ધિ માટે શ્રેષ્ઠ રીત જણાવવામાં આવી છે. હવે પછી હું વધુ સમજાવું છું, ધ્યાનથી સાંભળો.

પ્રાતર્ગૃહાત્પશ્ચિમદક્ષિણેન ઇષુક્ષેપઞ્ચાક્ષમાત્રં પદઞ્ચ। કુર્ય્યાત્પુરીષં શિરોવગુણ્ઠ્ય ન ચ સ્પૃશેત્તત્ર શિરઃ કરેણ ।। ૧૬.

સવારમાં, ઘરેથી પશ્ચિમ-દક્ષિણ તરફ પાંચ તીરસ જેટલા અંતરે જઈને, માથું ઢાંકીને શૌચક્રિયા કરવી અને ત્યાં હાથથી માથું સ્પર્શવું નહીં.

શુષ્કૈસ્તૃણૈર્વા કાષ્ઠૈર્વા પત્રૈર્વેણુદલેન વા। મૃણ્મયૈર્ભાજનૈર્વાપિ તિરોધાય વસુન્ધરામ્ ।। ૧૬.

સૂકા ઘાસ, લાકડાં, પાંદડા, વાંસના ટુકડા કે માટીના વાસણ વડે જમીનને ઢાંકી દેવી જોઈએ.

ઉદ્ધૃતોદકમાદાય મૃત્તિકાઞ્ચૈવ વાગ્યતઃ। દિવા ઉદઙ્મુખઃ કુર્ય્યાદ્રાત્રૌ વૈ દક્ષિણામુખઃ ।। ૧૬.

ઉઠાવેલું પાણી અને માટી લઈ, મૌન રહીને, દિવસે ઉત્તર તરફ મોઢું કરીને અને રાત્રે દક્ષિણ તરફ મોઢું કરીને શુદ્ધિ કરવી.

દક્ષિણેન ચ હસ્તેન ગૃહ્ણીયાદ્વૈ કમણ્ડલુમ્। શૌચઞ્ચ વામહસ્તેન ગુદે તિસ્રસ્તુ મૃત્તિકાઃ ।। ૧૬.

જમણા હાથમાં કમંડળું પકડીને, ડાબા હાથથી ગુદા પર ત્રણ વખત માટી લઈ શુદ્ધિ કરવી.

દશ ચાપિ પુનર્દદ્યાદ્વામહસ્તક્રમેણ તુ । દ્વાભ્યાં વાપિ પુનર્દદ્યાદ્ધસ્તાનાં પઞ્ચ મૃત્તિકાઃ ।। ૧૬.

પછી ડાબા હાથથી ક્રમશઃ દસ વખત માટી લગાવી શકાય, અથવા બે વાર ફરીથી લગાવી, કુલ પાંચ વખત હાથથી માટી લગાવવી.

મૃદા પ્રક્ષાલ્ય પાદૌ ચ આચમ્ય ચ યથાવિધિ। આપસ્ત્યાજ્યાસ્ત્રયશ્ચૈવ સૂર્ય્યાગ્નિપવનામ્ભસામ્ ।। ૧૬.

માટીથી પગ ધોઈ અને નિયમ પ્રમાણે આચમન કર્યા પછી, પાણી, સૂર્ય, અગ્નિ, પવન અને પાણી માટે ત્રણ વખત જળ અર્પણ કરવું.

કુર્ય્યાત્ સન્નિહિતં નિત્યં પ્રાજ્ઞસ્તીર્થે કમણ્ડલુમ્। અસત્કાર્યં કાર્યમેતૈર્યથાવત્પાદધાવનમ્ ।। ૧૬.

બુદ્ધિશાળી વ્યક્તિએ હંમેશા તીર્થસ્થળે કમંડળું તૈયાર રાખવું જોઈએ; યોગ્ય અને અયોગ્ય કામ પછી પગ ધોવાનો નિયમ પ્રમાણે પાલન કરવું જોઈએ.

આચમનં દ્વિતીયેન દેવકાર્યં તતઃ પરમ્। ઉપવાસ સ્ત્રિરાત્રન્તુ દુષ્ટહસ્તે હ્યુદાહૃતઃ ।। ૧૬.

બીજી વાર જળ અર્પણ કર્યા પછી દેવકાર્ય કરવું, અને પછી હાથ અશુદ્ધ હોય તો ત્રણ રાતનું ઉપવાસ કરવું કહેવામાં આવ્યું છે.

વિપ્રકૃષ્ટેન કૃચ્છ્રેણ પ્રાયશ્ચિત્તમુદાહૃતમ્। સ્પૃષ્ટ્વા શ્વાનં શ્વપાકં વા તપ્તકૃચ્છ્રં સમાચરેત્ ।। ૧૬.

ઘણી અશુદ્ધિ થાય ત્યારે પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ; કૂતરો કે ચંડાળને સ્પર્શ કર્યા પછી 'તપ્તકૃચ્છ્ર' નામનું પ્રાયશ્ચિત્ત કરવું જોઈએ.

માનુષાસ્થીનિ સંસ્પૃશ્ય ઉપોષ્યં શુદ્ધિકારણમ્ । ત્રિરાત્રમુક્તં સસ્નેહમેકરાત્રમતોઽન્યથા ।। ૧૬.

માનવ અસ્થિ સ્પર્શ કર્યા પછી શુદ્ધિ માટે ઉપવાસ કરવો જોઈએ; ઘી સાથે ત્રણ રાતનું ઉપવાસ કહેવામાં આવ્યું છે, નહિતર એક રાતનું.

કારસ્કરાઃ પુલિન્દાશ્ચ તથાન્ધશબરાદય। પીત્વા ચાપોભૂતિલયે ગત્વા ચૈવ યુગન્ધરામ્ ।। ૧૬.

ચોર, પુલીંદ, અને અંદ, શબર વગેરે લોકો, મૂત્રસ્થળે પાણી પીધા પછી અથવા યુગંધર પર્વતોમાં ગયાં હોય—

સિન્ધોરુત્તરપર્ય્યન્તં તથા દિવ્યન્તરે શતમ્। પાપદેશાશ્ચ યે કેચિત્પાપરધ્યુષિતા જનૈઃ ।। ૧૬.

સિંધુના ઉત્તર પાર સુધી અને દિવ્યંતર નામના પ્રદેશ સુધી, તેમજ બધા પાપી લોકો વસે છે એવા પાપસ્થાન સુધી—

શિષ્ટૈશ્ચ વર્જિતા યે ચ બ્રાહ્મણૈર્વેદપારગૈઃ। ગત્વા દેશાનપુણ્યાંસ્તુ કૃત્સ્નં પાપં સમશ્નુતે ।। ૧૬.

શિષ્ટો અને વેદPareગ્ય બ્રાહ્મણો દ્વારા ત્યજાયેલા પ્રદેશોમાં જઈને, એવા અપવિત્ર પ્રદેશોમાં જવાથી તમામ પાપ પ્રાપ્ત થાય છે.

મનોવ્યક્તિરથાગ્નિશ્ચ કાલે ચૈવોપલેપનમ્। વિખ્યાપનઞ્ચ શૌચાનાં નિત્યમજ્ઞાનમેવ ચ ।। ૧૬.

મનુષ્યની અશુદ્ધિ, અગ્નિ, સમય અને લીપવું—આ પણ હંમેશા શુદ્ધિ માટે જાણીતાં છે; પણ આ નિયમોની અજ્ઞાનતા હંમેશા રહે છે.

અતોન્યથા તુ યઃ કુર્ય્યાન્મોહાચ્છૌચસ્ય સઙ્કરમ્। પિશાચાન્ યાતુધાનાંશ્ચ ફલં ગચ્છત્યસંશયમ્ ।। ૧૬.

જો કોઈ ભ્રમથી આ નિયમો વિરુદ્ધ અશુદ્ધિ કરે છે, તો તે નિશ્ચિતપણે પિશાચ અને દુષ્ટ આત્માઓ જેવું ફળ પામે છે.

શૌચમશ્રદ્દધાનશ્ચ મ્લેચ્છજાતિષુ જાયતે। અયજ્ઞાશ્ચૈવ પાપો વા તિર્ય્યગ્યોનિગતોઽપિ વા ।। ૧૬.

જે માણસમાં પવિત્રતા અને શ્રદ્ધા નથી, તે વિદેશી જાતિમાં જન્મે છે; જે યજ્ઞ નથી કરે, પાપી હોય, અથવા પશુઓની જાતિમાં જાય છે.

શૌચેન મોક્ષં કુર્વાણઃ સ્વર્ગવાસી ભવેન્નરઃ। શુચિકામા હિ દેવા વૈ દેવૈરેતદુદાહૃતમ્ ।। ૧૬.

પવિત્રતા દ્વારા માણસ મુક્તિ પામે છે અને સ્વર્ગમાં વસે છે; દેવતાઓને પવિત્રતા ખૂબ ગમતી હોય છે—આ વાત દેવતાઓએ જ કહી છે.

બીભત્સમશુચિઞ્ચૈવ વર્જયન્તિ સુરાઃ સદા। ત્રીણિ શૌચાનિ કુર્વન્તિ ન્યાયતઃ શુભકર્મણઃ ।। ૧૬.

દેવતાઓ હંમેશા ગંદા અને અપ્રિય વસ્તુઓથી દૂર રહે છે; સારા કર્મ કરનાર લોકો ત્રણ પ્રકારની પવિત્રતા રાખે છે.

બ્રહ્મણ્યાયાતિથેયાય શૌચયુક્તાય ધીમતે। પિતૃભક્તાય દાન્તાય સાનુક્રોશાય ચ દ્વિજાઃ ।। ૧૬.

બ્રહ્મમાં નિષ્ઠા રાખનાર, અતિથિ, પવિત્ર અને બુદ્ધિશાળી, પૂર્વજોની ભક્તિ ધરાવનાર, સંયમિત અને દયાળુ વ્યક્તિને દ્વિજ લોકો અર્પણ કરે છે.