વાયુપુરાણમ્

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યા વૃષલાશ્ચૈવ સર્વ્વશઃ। પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે નિર્જિતૈરસુરૈસ્તદા ।। ૧૬.

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને બધા વર્ષલ—પહેલાં દેવો અને અસુરો વચ્ચે યુદ્ધ થયું ત્યારે અસુરો હાર્યા હતા.

પાષણ્ડવૈકૃતસ્થાને નૈષા સૃષ્ટિઃ સ્વયમ્ભુવા। દ્વિશ્રાદ્ધકશ્ચ નિર્ગ્રન્થાઃ શાક્યા પુષ્ટિકલંશકાઃ ।। ૧૬.

પાષંડ અને વિકૃત સ્થાનોએ સ્વયંભૂએ આ સૃષ્ટિ રચી નથી; દ્વિશ્રાદ્ધક, નિર્ગંથ, શાક્ય અને પુષ્ટિકલંશક—

યે ધર્મ્મં નાનુવર્ત્તન્તે તે વૈ નગ્નાદયો જનાઃ। વૃથાજટી વૃથામુદ્રી વૃથાનગ્નશ્ચ યો દ્વિજઃ ।। ૧૬.

જે લોકો ધર્મનું પાલન કરતા નથી, એ જ નગ્ન સાધુઓ અને આવા અન્ય લોકો છે; જે વ્યર્થ જટાવાળા, વ્યર્થ મુદ્રાવાળા, અથવા વ્યર્થ નગ્ન દ્વિજ છે—

વૃથાવ્રતી વૃથા જાપી તે વૈ નગ્નાદયો જનાઃ। કુલન્ધમા નિષાદાશ્ચ તથા પુષ્ટિવિનાશકાઃ ।। ૧૬.

જે વ્યર્થ વ્રત ધારણ કરે છે, વ્યર્થ જપ કરે છે—એ જ નગ્ન સાધુઓ અને આવા લોકો છે; કુલંધમ, નિષાદ અને પુષ્ટિનો નાશ કરનાર પણ આવાં જ છે.

કૃતકર્મ્માક્ષિતાસ્ત્વેતે કુપથાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ। એભિર્નિર્વૃત્તં દૃષ્ટં વા શ્રાદ્ધં ગચ્છન્તિ માનવાઃ ।। ૧૬.

જે લોકો ખોટા કર્મ કરે છે અને જુગાર રમે છે, એ બધાને દુર્વૃત્ત માર્ગવાળા કહેવાયા છે; આવા લોકો શ્રાદ્ધ જોઈ લે કે પૂર્ણ કરે, તો શ્રાદ્ધ ફળ તેમને જ મળે છે.

બ્રહ્મઘ્નશ્ચ કૃતઘ્નશ્ચ નાસ્તિકા ગુરુતલ્પગાઃ। દસ્યવશ્ચ નૃશંસાશ્ચ દર્શનેનૈવ વર્જિતાઃ ।। ૧૬.

બ્રાહ્મણહંત, ઉપકારવિહોણો, નાસ્તિક, ગુરુપત્નીગામી, ચોર અને ક્રૂર માણસ—even જોવાનું પણ ટાળવું જોઈએ.

યે ચાન્યે પાપ કર્મ્માણઃ સર્વ્વાંસ્તાન્ પરિવર્જયેત્। દેવદેવર્ષિનિન્દાયાં રતાંશ્ચૈવ વિશેષતઃ ।। ૧૬.

અને અન્ય બધા પાપી કર્મ કરનાર લોકોને પણ ટાળવા જોઈએ; ખાસ કરીને જે દેવ અને ઋષિઓની નિંદામાં લિપ્ત રહે છે, તેમને તો ખાસ ટાળવા.

અસુરાન્ યાતુધાનાંશ્ચ દૃષ્ટમેભિર્વ્રજન્ત્યુત। બ્રાહ્મં કૃતયુગં પ્રોક્તં ત્રેતા તુ ક્ષત્રિયં સ્મૃતમ્ ।। ૧૬.

આવા લોકો જો જોઈ લે તો શ્રાદ્ધ અસુરો અને યાતુધાનોને જ જાય છે; બ્રાહ્મણયુગને કૃતયુગ કહેવાય છે, અને ક્ષત્રિયયુગને ત્રેતાયુગ કહેવાય છે.

વૈશ્યં દ્વાપરમિત્યાહુઃ શૂદ્રં કલિયુગં સ્મૃતમ્ પિતર ઊચુઃ ૧૬.

વૈશ્યયુગને દ્વાપર અને શૂદ્રયુગને કળિયુગ કહેવાય છે, એમ પિતૃઓએ કહ્યું છે.

યુદ્ધાનિ દ્વાપરે નિત્યં પાષણ્ડાશ્ચ કલૌ યુગે। અપમાનાપવિત્રશ્ચ કુક્કુટો ગ્રામસૂકરઃ ।। ૧૬.

દ્વાપર યુગમાં સતત યુદ્ધો થતા રહે છે અને કલિયુગમાં પાખંડી લોકો વધી જાય છે; ગામમાં રહેલો કુકડ અને ગામડાનો ડૂંગરો બંને અપવિત્ર અને અપમાનજનક ગણાય છે.

શ્વા ચૈવ દર્શનાદેવ હન્તિ શ્રાદ્ધં ન સંશયઃ। શાવસૂતકસંસ્પૃષ્ટો દીર્ઘરોગિભિરેવ ચ ।। ૧૬.

કુતરો માત્ર દેખાઈ જ જાય તો શ્રાદ્ધનું ફળ નષ્ટ થઈ જાય છે, એમાં કોઈ શંકા નથી; એ જ રીતે, કુતરો, પ્રસૂતિમાં રહેલી સ્ત્રી અથવા લાંબા સમયથી બીમાર વ્યક્તિનો સ્પર્શ પણ શ્રાદ્ધને અશુદ્ધ કરી દે છે.

મલિનૈઃ પતિતૈશ્ચૈવ ન દ્રષ્ટવ્યં કથઞ્ચન। અન્નં પશ્યેયુરેતે વૈ નૈતત્સ્યાદ્ધવ્યકવ્યયોઃ ।। ૧૬.

મેલાં કે પતિત લોકો ક્યારેય પણ ભોજનને જોઈ ન શકે, એનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ; આવા લોકો જો ભોજન જોઈ લે તો એ ભોજન દેવતાઓ કે પિતૃઓને અર્પણ કરવા યોગ્ય નથી રહેતું.

તત્સંસ્પૃષ્ટં પ્રધાનાર્થં સંસ્કારશ્વાપદો ભવેત્। હવિષાં સંહતાનાં તુ પૂર્વ્વમેવ વિવર્જિતમ્। મૃત્સંયુક્તાભિરદ્ભિશ્ચ પ્રોક્ષણં ચ વિધીયતે ।। ૧૬.

આવા લોકોના સ્પર્શથી મુખ્ય વસ્તુ શમશાનના અવશેષ જેવી બની જાય છે; યજ્ઞ માટે ભેગું કરેલું ભોજન પહેલેથી જ ટાળવું જોઈએ અને માટી અને પાણીથી શુદ્ધિ કરવાની વિધિ છે.

સિદ્ધાર્થકૈઃ કૃષ્ણતિલૈઃ કાર્ય્યં વાપ્યવકીરણમ્। ગુરુસૂર્ય્યાગ્નિવસ્તૂનાં દર્શનં વાપિ યત્નતઃ ।। ૧૬.

સિદ્ધાર્થના દાણા અથવા કાળા તલથી છાંટવું જોઈએ, અથવા પાણીમાં એ છાંટવું જોઈએ; અને ગુરુ, સૂર્ય, અગ્નિ કે પવિત્ર વસ્તુઓનું દર્શન પણ કાળજીપૂર્વક કરવું જોઈએ.

આસનારૂઢમાનેષુ પાદોપહતમેવ ચ। અમેધ્યૈર્જઙ્ગમૈર્દૃષ્ટં શુષ્કં પર્યુષિતં ચ યત્ ।। ૧૬.

જે ભોજન પર કોઈ બેઠો હોય, પગથી સ્પર્શાયું હોય, અપવિત્ર જીવોએ જોયું હોય, સુકું કે બاسی હોય, એ બધું ટાળવું જોઈએ.

અસિતં પરિદુષ્ટં ચ તથૈવાગ્રાવલેહિતમ્। શર્કરાકેશપાષાણૈઃ કીટૈર્યચ્ચાપ્યુપદ્રુતમ્ ।। ૧૬.

કાળું પડેલું, બગડેલું, કિનારે ચાટેલું, અથવા રેતી, વાળ, પથ્થર કે જીવાતોથી દુષિત થયેલું ભોજન પણ ત્યાજ્ય છે.

પિણ્યાકમથિતં ચૈવ તથા તિલયવાદિષુ। સિદ્ધાક્ષતાશ્ચ યે ભક્ષ્યાઃ પ્રત્યક્ષલવણીકૃતાઃ ।। ૧૬.

તેલ કાઢ્યા પછીનું પિંડ, તલ કે જૌમાંથી બનેલું, અને સીધું મીઠું નાખીને બનાવેલું પકાવેલું ભાત—આ બધું પણ ટાળવું જોઈએ.

વાસસા ચાવધૂતાનિ વર્જ્યાનિ શ્રાદ્ધકર્મણિ। સન્તિ વેદવિરોધેન કેચિદ્વિજ્ઞાનમાનિનઃ ।। ૧૬.

કાપડથી સ્પર્શાયેલું ભોજન શ્રાદ્ધમાં વાપરવું منع છે; કેટલાક લોકો વેદના વિરોધમાં પોતાને જ્ઞાની ગણાવે છે પણ તેમનું વર્તન અલગ હોય છે.

અજજ્ઞપતયો નામ તે શ્રાદ્ધસ્ય યથા રજઃ। દધિ શાકં તથાઽભક્ષ્યાઃ શુક્તં ચૈવ વિવર્જિતમ્ ।। ૧૬.

‘મંદા’ કહેવાતા લોકો શ્રાદ્ધ માટે ધૂળ સમાન છે; દહીં, શાકભાજી અને ખાટું થયેલું ભોજન પણ ત્યાજ્ય છે.

વાર્તાકું વર્જયેદ્દદ્યાત્સર્વાનભિષવાનપિ। સૈન્ધવં લવણં યચ્ચ તથા માનસસમ્ભવમ્ ।। ૧૬.

રીંગણ અને જે કંઈ રસ બહાર આવે છે તે બધું ટાળવું જોઈએ; સૈંધવ મીઠું, સામાન્ય મીઠું અને મનથી ઉત્પન્ન થયેલું મીઠું પણ ત્યાજ્ય છે.

પવિત્રં પરમં હ્યેતત્ પ્રત્યક્ષમપિ વર્ત્તતે। અગ્નૌ નિક્ષિપ્ય બધ્નીયાદ્ધસ્તૌ પ્રક્ષિપ્ય યત્નતઃ ।। ૧૬.

આ સર્વોચ્ચ પવિત્રતા છે અને દેખાઈ પણ શકે છે; તેને અગ્નિમાં મૂકી, બાંધી અને કાળજીપૂર્વક હાથ ડૂબાડવા જોઈએ.

ગમયેન્મસ્તકં ચૈવ બ્રહ્મતીર્થં હિ તત્સ્મૃતમ્। દ્રવ્યાણાં પ્રોક્ષણં કાર્ય્યં તથૈવાવપનં પુનઃ ।। ૧૬.

માથાને સ્પર્શ કરવું જોઈએ, કારણ કે તેને બ્રહ્મતીર્થ કહેવાય છે; દ્રવ્યોની શુદ્ધિ કરવી અને ફરીથી તેને પાણીમાં ડૂબાડવું જોઈએ.

નિધાય ચાદ્ભિઃ સિઞ્ચેત તથૈવાપ્સુ નિવેશનમ્। અરિષ્ટતુમુલે બિલ્વં ત્વિઙ્ગુદશ્વદનાન્યપિ ।। ૧૬.

વસ્તુઓ મૂકી પછી પાણીથી છાંટવું અને પછી તેને પાણીમાં ડૂબાડવું જોઈએ; અરિષ્ટ વૃક્ષના મૂળ, બિલ્વ અને ઇંગુદાના છાલ પાસે પણ આવું કરવું જોઈએ.

વિદલાનાઞ્ચ સર્વ્વેષાં ધર્મવચ્છૌચમિષ્યતે। તથા દન્તાસ્થિદારૂણાં શ્રૃઙ્ગાણાઞ્ચાવલેખનમ્ ।। ૧૬.

બધી જાતની દાળ માટે ધર્મ અનુસાર શુદ્ધિ માન્ય છે; એ જ રીતે, દાંત, હાડકાં, લાકડાં અને શિંગ માટે પણ ઘસવું જરૂરી છે.

સર્વેષાં મૃન્મયાનાન્તુ પુનર્દાહ ઉદાહૃતઃ। મણિવજ્રપ્રવાલાનાં મુક્તાશઙ્ખમણેસ્તથા ।। ૧૬.

બધા માટીના વાસણો માટે ફરીથી બળાવવું જોઈએ; રત્ન, વજ્ર, મોતી, શંખ અને સ્ફટિક માટે પણ આવું જ કરવું જોઈએ.

સિદ્ધાર્થકાનાં કલ્કેન તિલકલ્કેન વા પુનઃ । સ્યાચ્છૌચં સર્વવાલાનામાવિકાનાઞ્ચ સર્વશઃ ।। ૧૬.

સિદ્ધાર્થના દાણા કે તલના લોટથી શુદ્ધિ કરવી જોઈએ; wool અને બધી ભેંસ માટે પણ આવું જ નિયમ છે.

આવિ કાનાઞ્ચ સર્વ્વેષાં મૃદ્ભિરદ્ભિર્વિધીયતે। આદ્યન્તયોસ્તુ શૌચાનામદ્ભિઃ પ્રક્ષાલનં પુનઃ ।। ૧૬.

બધી ભેંસ માટે માટી અને પાણીથી શુદ્ધિ કરવી જોઈએ; શુદ્ધિની શરૂઆત અને અંતે ફરીથી પાણીથી ધોવું જોઈએ.

તથા કાર્પ્પાસિકાનાઞ્ચ ભસ્મના સમુદાહૃતમ્। ફલપુષ્પ શલાકાનાં પ્લાવનઞ્ચાદ્ભિરિષ્યતે ।। ૧૬.

તે જ રીતે, કાપડ વણનાર માટે રાખનો ઉપયોગ કરવો કહેવામાં આવ્યો છે અને ફળ, ફૂલ કે લાકડાં વાપરનાર માટે પાણીથી ધોઈ લેવું જરૂરી છે.

સંમાર્જનં પ્રોક્ષણઞ્ચ ભૂમેશ્ચૈવોપલેપનમ્। નિષ્ક્રમ્ય બાહ્યતો ગ્રામાદ્વાયુપૂતા વસુન્ધરા ।। ૧૬.

ભૂમિ પર સાફસફાઈ, પાણી છાંટવું અને જમીન પર લીપવું કહેવામાં આવ્યું છે; ગામની બહાર જઈને, પવનથી શુદ્ધ થયેલી ધરતીનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.