વાયુપુરાણમ્

બ્રહ્મચર્યં યજન્તે વૈ ગુરુભક્તાઃ શતં સમાઃ । એવમાદીનિ સદ્યસ્તાં સ્નાત્વા પ્રાપ્નોતિ સત્ફલ્મ્ ।। ૧૫.

જે લોકો પોતાના ગુરુની ભક્તિથી બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરે છે, તેઓ શતાબ્દી સુધી યજ્ઞ સમાન જીવન જીવે છે; આ તીર્થોમાં સ્નાન કરીને પણ એવાં ઉત્તમ ફળ તરત જ મળે છે.

કુમારધારા તત્રૈવ દૃષ્ટા પાપપ્રણાશની। યાનાસનં ચ તત્રૈવ સદ્યઃ સ્યાદ્યત્ પ્રદૃશ્યતે ।। ૧૫.

ત્યાં કુમારધારા નામની પવિત્ર ધારા દેખાય છે, જે પાપોનો નાશ કરે છે; અને ત્યાં જે પણ આસન કે વાહન દેખાય છે, તે તરત જ શુભ બની જાય છે.

કાશ્યપસ્ય મહાતીર્થં કાલસર્પિરિતિ શ્રુતમ્। તત્ર શ્રાદ્ધાનિ દેયાનિ નિત્યમક્ષયમિચ્છતા ।। ૧૫.

કશ્યપજીનું મહાતીર્થ 'કાલસર્પિ' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; ત્યાં જે કોઈ અક્ષય ફળ ઈચ્છે છે, તેણે હંમેશા શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

કાશ્યપસ્ય મહાતીર્થં કાલસર્પિરિતિ શ્રુતમ્। તત્ર શ્રાદ્ધાનિ દેયાનિ નિત્યમક્ષયમિચ્છતા ।। ૧૫.

કશ્યપજીનું મહાતીર્થ 'કાલસર્પિ' તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; ત્યાં જે કોઈ અક્ષય ફળ ઈચ્છે છે, તેણે હંમેશા શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

અક્ષયં તુ ભવેચ્છ્રાદ્ધં શાલગ્રામસમન્તતઃ। દૃષ્ટ્યા ન દૃશ્યતે તત્ર પ્રત્યક્ષમકૃતાત્મના ।। ૧૫.

શાલગ્રામની આસપાસ કરેલું શ્રાદ્ધ ખરેખર અક્ષય હોય છે; ત્યાં સામાન્ય આંખે એ દેખાતું નથી, પણ શુદ્ધ હૃદયવાળા વ્યક્તિને એ સીધું અનુભવાય છે.

પ્રત્યાદેશો હ્યશિષ્ટાનાં શિષ્ટાનાં ચ નિવેશનમ્ । તત્ર ચૈવ હ્રદે પુણ્યે દિવ્યો વૈ નાગરાડ્ યતઃ ।। ૧૫.

અયોગ્ય લોકો માટે ત્યાં સ્પષ્ટ સંકેત છે અને યોગ્ય લોકો માટે નિવાસસ્થાન છે; અને એ પવિત્ર તળાવમાં દેવતુલ્ય નાગરાજ વસે છે.

પિણ્ડં ગૃહ્ણાતિ હિસતાં ન ગૃહ્ણાત્યસતાં હિ સઃ। અતિપ્રદીપ્તૈર્ભુજગૈર્ભોક્તુમન્નં ન શક્યતે ।। ૧૫.

વહાં સદ્ગુણવાળા લોકોનું પિંડ સ્વીકારવામાં આવે છે, દુર્ગુણવાળાનું સ્વીકારાતું નથી; ત્યાં અત્યંત તેજસ્વી સાપો હોવાથી અન્ન ભોજન શક્ય નથી.

પ્રત્યક્ષં દૃશ્યતે ધર્મસ્તીર્થયોરનયોર્દ્વયોઃ। દેવદારુવને ચાપિ ચારયેસ્તં નિદર્શનમ્ ।। ૧૫.

આ બે તીર્થોમાં ધર્મને સીધો અનુભવાય છે; અને દેવદારુવનમાં પણ એ જ ઉદાહરણ અનુસરવું જોઈએ.

વિધૂતાનિ તુ પાપાનિ દૃશ્યન્તે સુકૃતાત્મના । ભાગીરથ્યાં પ્રયાગે ચ નિત્યમક્ષય્યમુચ્યતે ।। ૧૫.

સારા મનુષ્યના પાપો ખરેખર દૂર થઈ જાય છે અને એ દેખાય છે; ભાગીરથી અને પ્રયાગમાં હંમેશા અક્ષયતા જાહેર કરવામાં આવે છે.

કાલઞ્જરે દશાર્ણાયાં નૈમિષે કુરુજાઙ્ગલે। વારાણસ્યાં નગર્યાં તુ દેયં શ્રાદ્ધં તુ યત્નતઃ ।। ૧૫.

કાલંજર, દશારણા, નૈમિષ, કુરુજાંગલ અને વારાણસી શહેરમાં શ્રાદ્ધ વિશેષ કાળજીપૂર્વક કરવું જોઈએ.

તસ્યાં યોગેશ્વરો નિત્યં તત્તસ્યાં દત્તમક્ષયમ્। દત્ત્વા ચૈતેષુ પૂતઃ સ્યાચ્છ્રાદ્ધમાનન્ત્યમેવ ચ ।। ૧૫.

ત્યાં યોગેશ્વર હંમેશા હાજર છે અને ત્યાં આપેલું બધું અક્ષય બને છે; અને આ સ્થળોએ દાન આપવાથી મનુષ્ય પવિત્ર બને છે અને શ્રાદ્ધ અનંત ફળ આપે છે.

તપો હોમસ્તથા ધ્યાનં યત્ કિઞ્ચિત્સુકૃતં ભવેત્। લૌહિત્યે વૈતરણ્યાં વૈ સ્વર્ણવેદ્યાં તથૈવ ચ ।। ૧૫.

લૌહિત્ય, વૈતરણી અને સ્વર્ણવેદી પર કરવામાં આવેલ તપ, હવન, ધ્યાન કે કોઈપણ સારા કર્મનું પણ વિશેષ ફળ મળે છે.

સકૃદેવ સમુદ્રાન્તે દૃશ્યતે પુણ્યકર્મભિઃ। ગયાયાં ધર્મપૃષ્ઠે ચ સરસિ બ્રહ્મણસ્તથા ।। ૧૫.

એક વખત પણ દરિયાના કિનારે પુણ્યકર્મો દેખાય છે; ગયા, ધર્મપૃષ્ઠ અને બ્રહ્માના સરોવર પર પણ એ જ રીતે છે.

ગયાયાં ગૃધ્રકૂટે ચ શ્રાદ્ધં દત્તં મહાફલમ્। હિમઞ્ચ પતતે તત્ર સમન્તાત્ પઞ્ચયોજનમ્ ।। ૧૫.

ગયા અને ગૃધ્રકૂટ પર કરેલું શ્રાદ્ધ મહાન ફળ આપે છે; અને ત્યાં પાંચ યોજન સુધી ચારે તરફ હિમ પડતો રહે છે.

ભરતસ્યાશ્રમે પુણ્યેઽરણ્યં પુણ્યતમં સ્મૃતમ્ । મતઙ્ગસ્ય પદં તત્ર દૃશ્યતે માંસ ચક્ષુષા ।। ૧૫.

ભરતજીના પવિત્ર આશ્રમમાં તે જંગલ સર્વોત્તમ પવિત્ર ગણાય છે; ત્યાં મતંગજીના પગલાં આંખે જોઈ શકાય છે.

ખ્યાપિતં ધર્મ્મસર્વ્વસ્વં લોકસ્યાસ્ય નિદર્શનમ્। એવં પઞ્ચવનં પુણ્યં પુણ્યકૃદ્ભિર્નિષેવિતમ્। યસ્મિન્પાણ્ડુવિશાલેતિ તીર્થં સદ્યો નિદર્શનમ્ ।। ૧૫.

ત્યાં ધર્મનું સર્વસ્વ જગત માટે ઉદાહરણરૂપ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે; એ રીતે પાંચ પવિત્ર વનો પુણ્યવંતો દ્વારા સેવાય છે, અને તેમાં પાંડુવિશાલ નામનું તીર્થ તરત જ સ્પષ્ટ દેખાય છે.

તુલામાનૈસ્તથા ચાપૈઃ શાસ્ત્રૈશ્ચ વિવિધૈસ્તથા। ઉન્મજ્જન્તિ તથા લગ્ને યે વૈ પાપકૃતો જનાઃ ।। ૧૫.

તુલા, ધનુષ અને વિવિધ શાસ્ત્રો દ્વારા, જે પાપી લોકો છે, તેઓ યોગ્ય સમયે ઊભા કરવામાં આવે છે.

તૃતીયાયાં તથા પાદે નિઃસ્વરે પાવમણ્ડલે। મહાહ્રદે વૈ કૌશિક્યાં દત્તં શ્રાદ્ધં મહાફલમ્ ।। ૧૫.

ત્રીજા પાદમાં, પાવમંડળ નામના નિઃસ્વર સ્થાન પર, મહાહ્રદ કૌશિકી તળે શ્રાદ્ધ આપવાથી વિશાળ ફળ મળે છે.

મુણ્ડપૃષ્ઠે પદં ન્યસ્તં મહાદેવેન ધીમતા। બહૂન્દવેયુગાંસ્તપ્ત્વા તપસ્તીવ્રં સુદુશ્ચરમ્ ।। ૧૫.

મુંડપૃષ્ઠ પર, બુદ્ધિશાળી મહાદેવએ અનેક દેવયુગો સુધી અતિ કઠિન તપ કરી પોતાનું પગલું ત્યાં મૂક્યું હતું.

અલ્પેનાપ્યત્ર કાલેન નરો ધર્મ્મપરાયણઃ। પાપ્માનમુત્સૃજત્યાશુ જીર્ણત્વચમિવોરગઃ ।। ૧૫.

અહીં થોડા જ સમયમાં, ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન માણસ પાપને ઝડપથી છોડે છે, જેમ સાપ જૂની ચામડી ઉતારે છે.

સિદ્ધાનાં પ્રીતિજનનૈઃ પાપા નાઞ્ચ ભયઙ્કરૈઃ। લેલિહાનૈર્મહાભોગૈ રક્ષિતન્તુ દિવાનિશમ્ ।। ૧૫.

સિદ્ધોને આનંદ આપતા અને પાપીઓને ભય પેદા કરતા, મોટા ફણાવાળા મહાનાગો દિવસ-રાત ત્યાં રક્ષણ કરે છે.

નામ્ના કનકનન્દીતિ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્। ઉદીચ્યાં મુણ્ડપૃષ્ઠસ્ય દેવર્ષિ ગણસેવિતમ્। તત્ર સ્રાત્વા દિવં યાન્તિ કામચારા વિહઙ્ગમાઃ ।। ૧૫.

કનકનંદી નામનું તીર્થ, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ છે, મુંડપૃષ્ઠના ઉત્તર તરફ દેવર્ષિગણોથી સેવિત છે; ત્યાં સ્નાન કર્યા પછી, મનમુક્ત પંખીઓ સ્વર્ગે જાય છે.

દત્તં ચાપિ તથા શ્રાદ્ધમક્ષયં સમુદાહૃતમ્। ઋણૈસ્ત્રિભિસ્તદા સ્નાત્વા નિક્ષિણોતિ નરોત્તમઃ ।। ૧૫.

ત્યાં કરેલું શ્રાદ્ધ અક્ષય ગણાય છે; સ્નાન કર્યા પછી શ્રેષ્ઠ પુરુષ ત્રણ ઋણમાંથી મુક્ત થાય છે.

તીરે તુ સરસસ્તત્ર દેવસ્યાયતનં મહત્। આરુહ્ય તજ્જપંસ્તત્ર સિદ્ધો યાતિ દિવં તતઃ ।। ૧૫.

આ સરોવરના કિનારે દેવનું વિશાળ મંદિર છે; ત્યાં જઈ જપ કરવાથી સિદ્ધ પુરુષ એ સ્થાનેથી સ્વર્ગ પામે છે.

ઉત્તરં માનસં ગત્વા સિદ્ધિં પ્રાપ્નોત્યનુત્તમામ્ । તત્ર ગત્વા પુરશ્રેષ્ઠં દૃશ્યતે મહદદ્ભુતમ્ ।। ૧૫.

ઉત્તર માનસ પહોંચીને શ્રેષ્ઠ સિદ્ધિ મળે છે; ત્યાં જઈને મહાન અને આશ્ચર્યજનક શહેર દેખાય છે.

તસ્મિન્નિર્વર્ત્તયેચ્છ્રાદ્ધં યથાશક્તિ યથાબલમ્। કામાન્ સ લભતે દિવ્યાન્ મોક્ષોપાયં ચ નિત્યશઃ ।। ૧૫.

ત્યાં પોતાની શક્તિ અને ક્ષમતા પ્રમાણે શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ; એથી દિવ્ય ઇચ્છાઓ મળે છે અને સતત મોક્ષનો માર્ગ મળે છે.

માનસે સરસિ શ્રેષ્ઠે દૃશ્યતે મહદદ્ભુતમ્। દિવશ્ચ્યુતા મહાભાગા હ્યન્તરિક્ષે વિરાજતે ।। ૧૫.

શ્રેષ્ઠ માનસ સરોવરે એક મહાન આશ્ચર્ય જોવા મળે છે: સ્વર્ગમાંથી પડેલા મહાભાગ્યશાળી લોકો આકાશમાં તેજથી ઝગમગે છે.

ગઙ્ગા ત્રિપથગા દેવી સોમપાદાચ્ચ્યુતા ભુવિ। આકાશે દૃશ્યતે તત્ર તોરણં સૂર્ય્યસન્નિભમ્ ।। ૧૫.

ત્રિપથગા દેવી ગંગા, સોમના પગથી પૃથ્વી પર આવી, ત્યાં આકાશમાં સૂર્ય સમાન તેજસ્વી દ્વારરૂપે દેખાય છે.

જામ્બૂનદમયં દિવ્યં સ્વર્ગદ્વારમિવાયતમ્। યતઃ પ્રવર્ત્તતે ભૂયઃ પૂર્વ્વસાગરમન્તિમમ્ ।। ૧૫.

જાંબુનદ સોનાથી બનેલું દિવ્ય અને વિશાળ દ્વાર, જાણે સ્વર્ગનું પ્રવેશદ્વાર હોય, ત્યાંથી નદી ફરી પૂર્વ અને અંતિમ સાગર તરફ વહે છે.