વાયુપુરાણમ્

સિદ્ધક્ષેત્રમૃષિશ્રેષ્ટા યદુક્તં પરમં ભુવિ। સમ્મતો દેવદૈત્યાનાં શ્લોકમપ્યુશના જગૌ ।। ૧૫.

એ સિદ્ધક્ષેત્ર, જે પૃથ્વી પર શ્રેષ્ઠ ઋષિઓએ વખાણ્યું છે, દેવો અને દૈત્યોએ પણ માન્યું છે; ઉશનાએ પણ તેની મહિમા શ્લોકમાં ગાઈ છે.

ધન્યાસ્તે પુરુષા લોકે યે પ્રાપ્યામરકણ્ટકમ્। પિતૄન્સન્તર્પયિષ્યન્તિ શ્રાદ્ધે પિતૃપરાયણાઃ ।। ૧૫.

આ દુનિયામાં એ લોકો ધન્ય છે, જે અમરકંટક પહોંચીને શ્રાદ્ધથી પોતાના પિતૃઓને તૃપ્ત કરે છે અને પિતૃભક્તિમાં તત્પર છે.

અલ્પેન તપસા સિદ્ધિં ગમિષ્યન્તિ ન સંશયઃ। સકૃદેવાર્ચિતાસ્તત્ર સ્વર્ગમમરકણ્ટકે ।। ૧૫.

અલ્પ તપથી પણ તેઓ ત્યાં સિદ્ધિ પામે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી; માત્ર એકવાર પૂજા કરવાથી પણ અમરકંટકમાં સ્વર્ગ પ્રાપ્ત થાય છે.

મહેન્દ્રપર્વતે રમ્યે પુણ્યં શક્રનિષેવિતમ્। તત્રારુહ્ય ભવેત્ પ્રીતિઃ શ્રાદ્ધં ચૈવ મહત્ફલમ્ ।। ૧૫.

મહેન્દ્ર પર્વત પર, જે ઇન્દ્રે પવિત્ર કર્યું છે, ત્યાં ચઢવાથી આનંદ મળે છે અને શ્રાદ્ધનું મહાન ફળ મળે છે.

બિલ્વાધઃશિખરે યુક્તા દિવ્યં ચક્ષુઃ પ્રવર્ત્તતે। અદૃશ્યં ચૈવ ભૂતાનાં દેવવચ્ચરતે મહીમ્ ।। ૧૫.

બિલ્વ વૃક્ષની નીચેના શિખર પર, જ્યાં દિવ્ય દ્રષ્ટિ મળે છે, ત્યાં મનુષ્ય અદૃશ્ય રહીને ભૂતપ્રેતો વચ્ચે દેવ જેવો ફરતો રહે છે.

સપ્તગોદાવરે ચૈવ ગોકર્ણે ચ તપોવને। અશ્વમેધફલં તત્ર સ્નાત્વા ચ લભતેનરઃ ।। ૧૫.

સપ્તગોદાવરી અને ગોકર્ણના તપોવનમાં, ત્યાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્યને અશ્વમેઘ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે.

ધૂતપાપસ્થલં પ્રાપ્ય પૂતઃ સ્નાત્વા ભવેન્નરઃ। રુદ્રસ્તત્ર તપસ્તેપે દેવદેવો મહેશ્વરઃ ।। ૧૫.

પાપ ધોઈ નાખતું સ્થાન પ્રાપ્ત કરીને, ત્યાં સ્નાન કરવાથી મનુષ્ય શુદ્ધ બને છે; એ જ જગ્યાએ મહાદેવ રુદ્રે તપ કર્યું હતું.

ગોકર્ણે વર્ણિતં વિપ્રૈર્નસ્તિકાનાં નિદર્શનમ્। અબ્રાહ્મણસ્ય સાવિત્રી પઠતઃ સમ્પ્રણશ્યતિ ।। ૧૫.

ગોકર્ણમાં, જેમ બ્રાહ્મણોએ વર્ણન કર્યું છે, તે નાસ્તિકો માટે ઉદાહરણ છે: અબ્રાહ્મણ દ્વારા પાઠ કરેલી સાવિત્રી નષ્ટ થઈ જાય છે.

દેવર્ષિભવને શ્રૃઙ્ગે સિદ્ધચારણસેવિતે। આરુહ્ય તં તુ નિયમાત્તતો યાન્તિ ત્રિવિષ્ટપમ્ ।। ૧૫.

દેવર્ષિઓના નિવાસસ્થાનમાં, સિદ્ધો અને ચરણો સેવિત શિખર પર, નિયમથી ત્યાં ચઢીને, તેઓ સ્વર્ગ પામે છે.

દિવ્યૈશ્વન્દનવૃક્ષૈશ્ચ પાદપૈરુપશોભિતમ્। આપઃ સ્વાદનસમ્પૃક્તા વહન્તિ સતતંયતઃ ।। ૧૫.

દિવ્ય ચંદન અને અન્ય વૃક્ષોથી શોભિત એ સ્થળે, પાણી હંમેશા મીઠા સ્વાદથી ભરપૂર રહી સતત વહે છે.

નદી પ્રવર્ત્તતે તાભ્યસ્તામ્રપર્ણીતિ નામતઃ। યોષેવ સમહાખેદા દક્ષિણં યાતિ સાગરમ્ ।। ૧૫.

ત્યાંથી તામ્રવર્ણી નામની નદી વહે છે; મોટી થાકેલી સ્ત્રી જેવું, તે દક્ષિણ તરફ સાગર સુધી જાય છે.

નદ્યાસ્તસ્યાસ્તુ યા આપો મૂર્ચ્છમાના મહોદધૌ। શઙ્ખા ભવન્તિ મુક્તાશ્ચ જાયન્તે શઙ્ખમુક્તિકાઃ ।। ૧૫.

એ નદીનું પાણી મહાસાગરમાં પહોંચી ઘન બનતાં શંખ અને મુક્તા બને છે, અને શંખમુક્તિ પણ ઉત્પન્ન થાય છે.

ઉદકાનયનં કૃત્વા શઙ્ખમૌક્તિકસંયુતમ્। આધિભિર્વ્યાધિભિશ્ચૈવ મુક્તા યાન્ત્યમરાવતીમ્ ।। ૧૫.

શંખ અને મુક્તા સાથેનું પાણી લાવવાથી, મનુષ્ય મન અને શરીરના દુઃખમાંથી મુક્ત થઈ અમરાવતી પહોંચે છે.

ચન્દનેભ્યઃ પ્રયુક્તાનાં શઙ્ખાનાં મૌક્તિકસ્ય ચ। પાપ કર્તૄનપિ પિતૄંશ્તારયન્તિ યથા શ્રુતિઃ ।। ૧૫.

ચંદનથી સંસ્કાર કરેલા શંખ અને મુક્તા પણ, શાસ્ત્ર મુજબ, પાપી પિતૃઓને પણ પાર ઉતારે છે.

ચન્દ્રતીર્થે કુમાર્ય્યાન્તુ કાવેર્ય્યાં પ્રભવેઽક્ષયે। શ્રીપર્વતસ્ય તીર્થેષુ વૈકૃતે ચ તથા ગિરૌ ।। ૧૫.

ચંદ્રતીર્થે, કાવેરીના અક્ષય પ્રભવસ્થાને, શ્રીપર્વતના તીર્થોમાં અને વૈકૃત પર્વત પર પણ પવિત્ર સ્થાન છે.

એકસ્થા યત્ર દૃશ્યન્તે વૃક્ષા હ્યોશિરપર્વતે। પાલાશાઃ ખાદિરા બિલ્વા પ્લક્ષાશ્વત્થવિકઙ્કતાઃ ।। ૧૫.

ઓશિરા પર્વત પર જ્યાં પલાશ, ખાદિર, બિલ્વ, પલાશ, અશ્વત્થ અને વિકંકટ જેવા વૃક્ષો એક સાથે જોવા મળે છે,

એતદ્ધિ મણ્ડલં સિદ્ધં યજ્ઞીયં દ્વિજસત્તમાઃ। અસ્મિન્ મુક્ત્વા જનોઽઙ્ગાનિ ક્ષિપ્રં યાત્યમરાવતીમ્ ।। ૧૫.

આ સ્થાન યજ્ઞ માટે પવિત્ર અને સ્થાપિત છે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો; અહીં શરીર છોડ્યા પછી લોકો ઝડપથી અમરાવતી પહોંચે છે.

કર્માણિ સ્વપ્રયુક્તાનિ સિધ્યન્તિ પ્રભવાત્યયે । દુષ્પ્રસક્તાનિ પિતૃષુ પ્રયુક્તાનિ ભવન્ત્યુત ।। ૧૫.

પોતે કરેલા કર્મો તેમનાં ફળ પૂરાં થાય ત્યારે સફળ થાય છે; પિતૃઓ માટે કરેલા કર્મો પણ ફળ આપે છે, જો તે ખૂબ લગાવથી કરવામાં આવે.

પિતૄણાં દુહિતા પુણ્યા નર્મદા સરિતાં વરા। તત્ર શ્રાદ્ધાનિ દત્તાનિ અક્ષયાણિ ભવન્ત્યુત ।। ૧૫.

પિતૃઓમાં પુણ્યવંતી પુત્રી નર્મદા છે, જે નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ છે; ત્યાં પિતૃઓ માટે કરેલા શ્રાદ્ધ અક્ષય બને છે.

માઠરસ્ય વને પુણ્યે સિદ્ધચારણસેવિતે। અન્તર્દ્ધાનં ન ગચ્છન્તિ સત્તાસ્તસ્મિન્મહાગિરૌ ।। ૧૫.

માઠરાના પવિત્ર વનમાં, જ્યાં સિદ્ધો અને ચારણો રહે છે, એ મહાપર્વત પર જીવાતાઓ અદૃશ્ય થતી નથી.

વિન્ધ્યે ચૈવ ગિરૌ પુણ્યે ધર્માધર્મનિદર્શનમ્। પાપધારાં ન પશ્યન્તિ ધારાં પશ્યન્તિ સાધવઃ ।। ૧૫.

વિંધ્ય પર્વત પર, જે પવિત્ર છે અને ધર્મ-અધર્મનો ભેદ બતાવે છે, સારા લોકો પાપની ધારા નથી જોતા, પણ પુણ્યની ધારા જોતાં રહે છે.

તસ્યાં ન દૃશ્યતે પાપં કેષાઞ્ચિત્ પાપકર્મણામ્। સ્પષ્ટા ભવતિ સા ધારા પ્રાયશઃ શુભકર્મણામ્ ।। ૧૫.

તે સ્થળે કેટલાક પાપી લોકો માટે પણ પાપ દેખાતું નથી; અને શ્રેષ્ઠ કર્મ કરનારાઓ માટે ધારા સ્પષ્ટ અને શુદ્ધ રહે છે.

કૌશલાયાં મતઙ્ગસ્ય વાપી પાપનિષૂદની। સ્નાતાસ્તસ્યાં દિવં યાન્તિ કામચારવિહઙ્ગમાઃ ।। ૧૫.

કૌશલામાં મતંગની વાપી પાપ નાશક છે; ત્યાં સ્નાન કરનારાં સ્વર્ગમાં જાય છે અને પક્ષીઓની જેમ સ્વચ્છંદ વિહાર કરે છે.

કુમારકોશલાતીર્થે પર્વતે પાલપઞ્જરે। પાણ્ડુ કૂલે સમુદ્રાન્તે પણ્ડારકવને તથા ।। ૧૫.

કુમાર-કૌશલ તીર્થે, રક્ષકોથી ઘેરાયેલા પર્વત પર, સમુદ્રના અંતે પાંઢરા કિનારે અને પંડારક વનમાં પણ,

વિમલે ચ વિપાપે ચ સત્કૃત્ય પ્રભવેઽભયે। ભીવૃક્ષે ગૃધ્રકૂટે ચ જમ્બૂમાર્ગે ચ નિત્યશઃ ।। ૧૫.

વિમલ અને વિપાપે, ભયરહિત સ્ત્રોતને સન્માન આપ્યા પછી, ભીવૃક્ષ, ગૃધ્રકૂટ અને જાંબુ માર્ગ પર હંમેશા,

અસિતસ્ય ગુરોઃ પુણ્યે યોગાચાર્યસ્ય ધીમતઃ। તત્રાપિ શ્રાદ્ધમાનન્ત્યમસિતાયાઞ્ચ નિત્યશઃ ।। ૧૫.

યોગના વિદ્વાન ગુરુ અસિતના પવિત્ર સ્થાને પણ પિતૃઓ માટેના શ્રાદ્ધનું ફળ અનંત છે અને અસિતના સ્થાનમાં હંમેશા એવું જ છે.

પુષ્કરેષ્વક્ષયં શ્રાદ્ધં તપશ્ચૈવ મહાફલમ્। મહોદધૌ પ્રભાસે ચ તસ્માદેવં વિનિર્દ્દિશેત્ ।। ૧૫.

પુષ્કરમાં પિતૃઓ માટેનું શ્રાદ્ધ અક્ષય છે અને તપસ્યા મહાન ફળ આપે છે; મહાસાગર અને પ્રભાસ ખાતે પણ એવું જ માનવું.

દેવિકાયાં વૃષો નામ કૂપઃ સિદ્ધનિષેવિતઃ। સમુત્પતન્તિ તસ્યાપો ગવાં શબ્દેન નિત્યશઃ ।। ૧૫.

દેવિકા ખાતે વૃષ નામનો કૂવો છે, જ્યાં સિદ્ધો આવે છે; તેની પાણી ગાયોના અવાજ સાથે હંમેશા ઉપર આવે છે.

યોગેશ્વરૈઃ સદા જુષ્ટઃ સર્વપાપબહિષ્કૃતૈઃ। દદ્યાચ્છ્રાદ્ધન્તુ યસ્તસ્મિંસ્તસ્ય વક્ષ્યામિ યત્ફલમ્ ।। ૧૫.

યોગેશ્વરો દ્વારા હંમેશા માન્ય અને સર્વ પાપથી મુક્ત એવા સ્થળે, જે ત્યાં પિતૃઓ માટે શ્રાદ્ધ આપે છે, તેના ફળ વિશે હું કહું છું.