વાયુપુરાણમ્

તસ્ય પુષ્ટિરથૈશ્વર્ય્યમાયુઃ સન્તતિરેવ ચ। વિચિત્રા ભજતે લક્ષ્મીર્મોક્ષં ચ લભતે ક્રમાત્ ॥ ૧૨.

આ વિધિથી પુષ્ટિ, સંપત્તિ, આયુષ્ય અને સંતાન મળે છે; વિવિધ પ્રકારની લક્ષ્મી મળે છે અને અંતે મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે.

પાપ્માપહં પાવનીયમશ્વમેધફલં તથા। અશ્વમેધફલં હ્યેતદ્દ્વિજૈઃ સત્કૃત્ય પૂજિતમ્। મન્ત્રં વક્ષ્યામ્યહં તસ્માદમૃતં બ્રહ્મનિર્મિતમ્ ॥ ૧૨.

આ પાપ દૂર કરનાર, પવિત્ર અને અશ્વમેઘ યજ્ઞ જેટલું ફળ આપનાર છે; જ્યારે દ્વિજોએ આનું સન્માનપૂર્વક પૂજન કરે છે, ત્યારે હું એ માટે બ્રહ્મા દ્વારા રચાયેલ અમર મંત્ર કહું છું.

દેવતાભ્યઃ પિતૃભ્યશ્ચ મહાયોગિભ્ય એવ ચ। નમઃ સ્વધાયૈ સ્વાહાયૈ નિત્યમેવ ભવન્ત્યુત ॥ ૧૨.

દેવતાઓને, પિતૃઓને અને મહાયોગીઓને હંમેશાં નમન; સ્વધા અને સ્વાહા ને પણ સદા વંદન.

આદ્યાવસાને શ્રાદ્ધસ્ય ત્રિરાવર્ત્તં જપેત્સદા। પિણ્ડનિર્વપણે ચૈવ જપેદેતત્સમાહિતઃ। પિતરઃ ક્ષિપ્રમાયાન્તિ રાક્ષસાઃ પ્રદ્રવન્તિ ચ ॥ ૧૨.

શ્રાદ્ધના આરંભ અને અંતે, અને પિંડ અર્પણ સમયે પણ, આ મંત્રને ત્રણ વખત એકાગ્રતાપૂર્વક જપવો જોઈએ. આવું કરતાં પિતૃઓ ઝડપથી આવે છે અને દુષ્ટ આત્માઓ દૂર ભાગી જાય છે.

પિતૄંસ્તત્ર્ત્રિષુ લોકેષુ મન્ત્રોઽયં તારયત્યુત। પઠ્યમાનઃ સદા શ્રાદ્ધે નિયતં બ્રહ્‌મવાદિભિઃ ॥ ૧૨.

આ મંત્ર શ્રાદ્ધમાં બ્રહ્મનિષ્ઠ લોકો દ્વારા નિયમિત રીતે જપવામાં આવે ત્યારે તે ત્રણેય લોકમાં પિતૃઓને ઉદ્ધાર કરે છે.

રાજ્યકામો જપેદેનં સદા મન્ત્રમતન્દ્રિતઃ। વીર્ય્યશૌચાર્થસત્ત્વઞ્ચ શ્રીરાયુર્બલવર્દ્ધનમ્ ॥ ૧૨.

જેને રાજ્યની ઇચ્છા હોય તે વ્યક્તિએ આ મંત્રને સદા ઉત્સાહપૂર્વક જપવો જોઈએ. એથી શક્તિ, પવિત્રતા, સંપત્તિ, સદ્ગુણ, યશ, આયુષ્ય અને બળ વધે છે.

પ્રીયન્તે પિતરો યેન જપ્યેન નિયમેન ચ। સપ્તાર્ચ્ચિષં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વકામપ્રદં શુભમ્ ॥ ૧૨.

જે મંત્રના નિયમિત જપથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે, તે સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરનાર અને શુભ સપ્તાર્ચિષ મંત્ર હું હવે કહું છું.

અમૂર્તાનાં સમૂર્તાનાં પિતૄણાં દીપ્ત તેજસામ્। નમસ્યામિ સદા તેભ્યો ધ્યાનિભ્યો યોગચક્ષુષા ॥ ૧૨.

રૂપવાળા અને રૂપરહિત, તેજસ્વી પિતૃઓને, જે ધ્યાનમાં લીન છે અને યોગદ્રષ્ટિ ધરાવે છે, તેમને હું સદા વંદન કરું છું.

ઇન્દ્રાદીનાં જનયિતારો ભૃગુમારીચયોસ્તથા। સપ્તર્ષીણાં પિતૄણાઞ્ચ તાન્નમસ્યામિ કામદાન્ ॥ ૧૨.

ઇન્દ્રાદિ દેવતાઓ, ભૃગુ અને મરીચિ, સપ્તર્ષિ અને પિતૃઓના જન્મદાતાઓને, જે સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરે છે, તેમને હું વંદન કરું છું.

મન્વાદીનાં સુરેશાનાં સૂર્ય્યાચન્દ્રમસોસ્તથા। તાન્નમસ્કૃત્ય સર્વાન્વૈ પિતૄન્કુશલદાયકાન્ ॥ ૧૨.

મનુ અને અન્ય દેવાધિપતિઓ તથા સૂર્ય-ચંદ્રના પિતૃઓ, જે સૌભાગ્ય આપનાર છે, તેમને હું વંદન કરું છું.

નક્ષત્રાણાં ચરાદીનાં પિતૄનથ પિતામહાન્। દ્યાવાપૃથિવ્યોશ્ચ તથા નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ ॥ ૧૨.

નક્ષત્રો, ચર અને અચલના પિતૃઓ તથા પિતામહો અને દ્યાવાપૃથ્વી, તેમને હું કરજોડીને વંદન કરું છું.

દેવર્ષીણાઞ્જનયિતૄંશ્ચ સર્વલોકનમસ્કૃતાન્। અભયસ્ય સદા દાતૄન્નમસ્યેઽહં કૃતાઞ્જલિઃ ॥ ૧૨.

દેવર્ષિઓના પિતૃઓ, જેમને સર્વ લોક વંદે છે અને જે હંમેશા નિર્ભયતા આપે છે, તેમને હું કરજોડીને વંદન કરું છું.

પ્રજા પતેઃ કશ્યપાય સોમાય વરુણાય ચ। યોગયોગેશ્વરેભ્યશ્ચ નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ ॥ ૧૨.

પ્રજાપતિ, કશ્યપ, સોમ, વરુણ અને યોગના સ્વામીઓ, તેમને હું કરજોડીને વંદન કરું છું.

પિતૃગણેભ્યઃ સપ્તભ્યો નમો લોકેષુ સપ્તસુ। સ્વયમ્ભુવે નમશ્ચૈવ બ્રહ્મણે યોગચક્ષુષે ॥ ૧૨.

સાત લોકમાં રહેલા સાત પિતૃગણોને અને સ્વયંભૂ બ્રહ્મા, જે યોગદ્રષ્ટિ ધરાવે છે, તેમને હું વંદન કરું છું.

એતદુક્તં સસપ્તર્ષિબ્રહ્મર્ષિગણપૂજિતમ્ । પવિત્રં પરમં હ્યેતચ્છ્રીમદ્રક્ષોવિનાશનમ્ ॥ ૧૨.

આ મંત્ર સપ્તર્ષિ અને બ્રહ્મર્ષિગણ દ્વારા પૂજિત છે. આ પવિત્ર અને ઉત્તમ છે, તેમજ મહાપાપોનો નાશ કરે છે.

અનેન વિધિના યુક્તસ્ત્રીન્વરાન્ લભતે નરઃ। અન્નમાયુઃ સુતાંશ્ચૈવ દદતે પિતરો ભુવિ ॥ ૧૨.

જે પુરુષ આ વિધિથી યુક્ત થાય છે, તેને પિતૃઓ ત્રણ વર આપે છે: અન્ન, દીર્ઘ આયુષ્ય અને પુત્રો.

ભક્ત્યા પરમયા યુક્તઃ શ્રદ્દધાનો જિતેન્દ્રિયઃ। સપ્તાર્ચ્ચિષં જપેદ્યસ્તુ નિત્યમેવ સમાહિતઃ। સપ્તદ્વીપસમુદ્રાયાં પૃથિવ્યામેકરાડ્ભવેત્ ॥ ૧૨.

જે શ્રદ્ધા, પરમ ભક્તિ અને ઇન્દ્રિયજય સાથે સદા એકાગ્રતાપૂર્વક સપ્તાર્ચિષ મંત્રનો જપ કરે છે, તે પૃથ્વીના સાત દ્વીપો અને સમુદ્રો સાથે એકાધિપતિ બને છે.

યત્કિંચિત્પચ્યતે ગેહે ભક્ષ્યં વા ભોજ્યમેવ ચ। અનિવેદ્ય ન ભોક્તવ્યં તસ્મિન્નાયતને સદા ॥ ૧૨.

ઘરમાં જે કંઈ પકવાય, ભોજન કે ભક્ષ્ય, તે ત્યાં પહેલા અર્પણ કર્યા વિના ક્યારેય ખાવું નહીં.

ક્રમશઃ કીર્ત્તયિષ્યામિ બલિપાત્રાણ્યતઃ પરમ્। યેષુ યચ્ચ ફલં પ્રોક્તં તન્મે નિગદતઃ શ્રૃણુ ॥ ૧૨.

હવે હું ક્રમશઃ બલિપાત્રો અને દરેકમાં જે ફળ જણાવાયું છે તે કહીશ, એ તમે ધ્યાનથી સાંભળો.

બૃહસ્પતિરુવાચ।। પાલાશં બ્રહ્મવર્ચસ્યમશ્વત્થે રાજ્યભાવના। સર્વભૂતાધિપત્યં ચ પ્લક્ષે નિત્યમુદાહૃતમ્ ।। ૧૩.

બૃહસ્પતિએ કહ્યું: પળાશ બ્રહ્મતેજ માટે, અશ્વત્થ રાજ્યપ્રાપ્તિ માટે અને પ્લક્ષ હંમેશા સર્વ પ્રાણીઓ પર અધિપત્ય માટે કહેવાય છે.

પુષ્ટિકામં ચ ન્યગ્રોધં બુદ્ધિં પ્રજ્ઞાં ધૃતિં સ્મૃતિમ્। રક્ષોઘ્નં ચ યશસ્યં ચ કાશ્મર્ય્યં પાત્રમુચ્યતે ।। ૧૩.

પોષણની ઇચ્છા હોય તો ન્યગ્રોધ પાત્ર, બુદ્ધિ, પ્રજ્ઞા, ધૈર્ય અને સ્મૃતિ માટે કાશ્મર પાત્ર, જે રક્ષાસનાશક અને યશસ્વી છે, તે કહેવાય છે.

સૌભાગ્યમુત્તમં લોકે મધુકે સમુદાહૃતમ્। ફલ્ગુપાત્રે ચ કુર્વાણઃ સર્વાન્કામાનવાપ્નુયાત્ ।। ૧૩.

આ દુનિયામાં શ્રેષ્ઠ સુખ મધનું દાન કરવાથી મળે છે એવું માનવામાં આવે છે. જો કોઈ ફળગૂના વાસણમાં મધ અર્પણ કરે છે, તો તે પોતાના બધા ઇચ્છિત ફળો પ્રાપ્ત કરે છે.

પરા દ્યુતિરથો કર્ત્તુઃ પ્રાકાશ્યં ચ વિશેષતઃ । બિલ્વે લક્ષ્મીસ્તથા મેધા નિત્યમાયુષ્યમેવ ચ ।। ૧૩.

જે વ્યક્તિ આ કાર્ય કરે છે તેને વિશેષ તેજ અને કાંતિ મળે છે. બિલ્વના વાસણમાં અર્પણ કરવાથી ધન, બુદ્ધિ અને લાંબું આયુષ્ય પ્રાપ્ત થાય છે.

ક્ષેત્રારામતડાગેષુ સર્વસસ્યેષુ ચૈવ હિ। વર્ષેદજસ્રં પર્જન્યો વેણુપાત્રેષુ કુર્વ્વતઃ ।। ૧૩.

જે લોકો વાંસના વાસણમાં અર્પણ કરે છે, તેમના ખેતરો, બાગો, તળાવો અને તમામ પાકોમાં સતત વરસાદ વરસે છે.

એતેષ્વેવ સુપાત્રેષુ યે ચૈવાગ્રયણં દદુઃ। સકૃદપ્યત્ર યજ્ઞાનાં સર્વેષાં ફલમુચ્યતે ।। ૧૩.

આ શ્રેષ્ઠ વાસણોમાં જે લોકો પ્રથમ ભાગ અર્પણ કરે છે—even એકવાર પણ—તેઓ બધાં યજ્ઞોના ફળને પ્રાપ્ત કરે છે એવું કહેવાય છે.

પિતૃભ્યો યસ્તુ માલ્યાનિ સુગન્ધીનિ ચ સર્વશઃ । સદા દદ્યાચ્છ્રિયા યુક્તઃ સ વિભાતિ દિવાકરઃ ।। ૧૩.

જે વ્યક્તિ પોતાના પૂર્વજોને હંમેશા ફૂલોની માળા અને સુગંધિત વસ્તુઓ અર્પણ કરે છે, તે સમૃદ્ધિથી યુક્ત થઈને સૂર્ય જેવો તેજસ્વી બને છે.

ગુગ્ગુલાદીંસ્તથા ધૂપાન્ પિતૃભ્યો યઃ પ્રયચ્છતિ। સંયુક્તાન્મધુસર્પિર્ભ્યાં સોઽશ્વમેધફલં લભેત્ ।। ૧૩.

જે વ્યક્તિ ગુગ્ગળ અને અન્ય ધૂપ, મધ અને ઘી સાથે પૂર્વજોને અર્પણ કરે છે, તેને અશ્વમેધ યજ્ઞના ફળની પ્રાપ્તિ થાય છે.

ધૂપં ગન્ધગુણોપેતં કાન્તં પિતૃપરાયણમ્। લભતે સ્ત્રીષ્વપત્યાનિ ઇહ ચામુત્ર ચોભયોઃ। દદ્યાદેવ પિતૃભ્યસ્તુ નિત્યમેવ હ્યતન્દ્રિતઃ ।। ૧૩.

જે વ્યક્તિ સુગંધ અને ગુણોથી ભરપૂર ધૂપ પૂર્વજો માટે અર્પણ કરે છે, તેને અહીં અને પરલોકમાં પત્ની અને સંતાનની પ્રાપ્તિ થાય છે. તેથી, હંમેશા સતર્ક રહીને પૂર્વજોને અર્પણ કરવું જોઈએ.

દીપં પિતૃભ્યઃ પ્રયતઃ સદા યસ્તુ પ્રયચ્છતિ। સ લોકેઽપ્રતિમં ચક્ષુઃ સદા ચ લભતે શૂભમ્ ।। ૧૩.

જે વ્યક્તિ શ્રદ્ધાથી હંમેશા પૂર્વજોને દીવો અર્પણ કરે છે, તેને દુનિયામાં અનન્ય દૃષ્ટિ અને સદાય શુભતા પ્રાપ્ત થાય છે.