વાયુપુરાણમ્

ન ચાસ્ય કર્મ વૈ વિદ્વો ન તથા લક્ષણં યશઃ । સ્તોત્રં યેનાસ્ય કુર્યાવો રાજ્ઞસ્તેજસ્વિનો દ્વિજાઃ

અને અમને તો તેના કાર્યો, લક્ષણો કે યશ વિશે ખબર નથી, જેથી અમે આ તેજસ્વી રાજા માટે સ્તોત્ર રચી શકીએ, હે દ્વિજો.

ઋષિભિસ્તૌ નિયુક્તૌ તુ ભવિષ્યૈઃ સ્તૂયતામિતિ । દાનધર્મરતો નિત્યં સત્યવાન્ સ જિતેન્દ્રિયઃ । જ્ઞાનશીલો વદાન્યસ્તુ સંગ્રામેષ્વપરાજિતઃ

ઋષિઓએ તેમને કહ્યું: 'ભવિષ્યમાં તેની સ્તુતિ કરવી.' પૃથુ દાન અને ધર્મમાં સદા તત્પર, સત્યવાદી, ઇન્દ્રિયજિત, જ્ઞાનવાન, ઉદાર અને યુદ્ધમાં અપરાજિત છે.

યાનિ કર્માણિ કૃતવાન્ પૃથુશ્ચાપિ મહાબલઃ । તાનિ શીલેન બદ્ધાનિ સ્તુવદ્ભિઃ સૂતમાગધૈઃ

મહાબલી પૃથુએ જે કાર્યો કર્યા, તે સૌ ગુણોથી બંધાયેલા છે, એ સૂત અને માગધે સ્તુતિરૂપે ગાયા.

તતઃ સ્તવાન્તે સુપ્રીતઃ પૃથુઃ પ્રાદાત્ પ્રજેશ્વરઃ । અનૂપદેશં સૂતાય મગધં માગધાય ચ

પછી, સ્તુતિ પૂર્ણ થતાં, પ્રજાપતિ પૃથુ ખૂબ જ પ્રસન્ન થયો અને સુતાને અનૂપ પ્રદેશ આપ્યો, તથા મગધને મગધ દેશ આપ્યો.

તદા વૈ પૃથિવીપાલાઃ સ્તૂયન્તે સૂતમાગધૈઃ । આશીર્વાદૈઃ પ્રબોધ્યન્તે સૂતમાગધબન્દિભિઃ

તે સમયે પૃથ્વીના રાજાઓ સુત અને મગધ દ્વારા સ્તુત કરવામાં આવતા હતા; સુત, મગધ અને બંધિગણ આશીર્વાદથી તેમને જાગૃત કરતા હતા.

તં દૃષ્ટ્વા પરમપ્રીતાઃ પ્રજા ઊચુર્મહર્ષયઃ । એષ વો વૃત્તિદો વૈન્યો ભવન્ત્વિતિ નરાધિપઃ

તેને જોઈને પ્રજા અને મહર્ષિઓ ખૂબ આનંદિત થયા અને કહ્યું: 'આ વેના પુત્ર તમારો પાલનકર્તા બનશે—એજ તમારો રાજા બને.'

તતો વૈન્યં મહાભાગં પ્રજાઃ સમભિદુદ્રુવુઃ । ત્વન્નો વૃત્તિં વિધત્સ્વેતિ મહર્ષેર્વચનાત્તદા । સોઽભિદ્રુતઃ પ્રજાભિસ્તુ પ્રજાહિતચિકીર્ષયા

પછી મહર્ષિના વચનથી પ્રજાએ મહાન પૃથુ પાસે ઉત્સાહપૂર્વક જઈને કહ્યું: 'અમારી જિવિકા તું જ સંભાળ.' પ્રજાના હિતની ઇચ્છાથી પૃથુ તેમની પાસે આવ્યો.

ધનુર્ગૃહીત્વા બાણાંશ્ચ વસુધામાર્દ્દયદ્બલી । અસ્યાર્દ્દનભય ત્રસ્તા ગૌર્ભૂત્વા પ્રાદ્રવન્મહી

પૃથુએ ધનુષ અને બાણો લઈ શક્તિશાળી રીતે પૃથ્વીને દબાવી; દબાવાનો ભય થતાં પૃથ્વી ગાયનું રૂપ ધારણ કરીને ભાગી ગઈ.

તાં પૃથુર્ધનુરાદાય દ્રવન્તીમન્વધાવત । સા લોકાન્ બ્રહ્મલોકાદીન્ ગત્વા વૈન્યભયાત્તદા । દદર્શ ચાગ્રતો વૈન્યં કાર્મુકોદ્યતધારિણમ્ ॥૨.૧.

પૃથુએ ધનુષ લઈ ભાગતી પૃથ્વીનો પીછો કર્યો; તે વેના પુત્રના ભયથી બ્રહ્મલોક સહિત અનેક લોકોમાં ગઈ અને ત્યાં ધનુષ તાણીને ઉભેલા પૃથુને સામે જોયો.

   ૬૨.૧૫૨ જ્વલદ્ભિર્વિશિખૈર્બાણૈર્દીપ્તતેજસમચ્યુતમ્ । મહાયોગં મહાત્માનં દુર્દ્ધર્ષમમરૈરપિ

તે blazing બાણોથી તેજસ્વી, અડગ, મહાયોગી અને મહાત્મા હતો, જેને દેવતાઓ પણ જીતવા અસમર્થ હતા.

અલભન્તી તદા ત્રાણં વૈન્યમેવાન્વપદ્યત । કૃતાઞ્જલિપુટા દેવી પૂજ્યા લોકૈસ્ત્રિભિઃ સદા

પૃથ્વી જ્યારે ક્યાંય રક્ષણ ન મળ્યું ત્યારે માત્ર પૃથુ પાસે જ ગઈ; ત્રણેય લોકમાં પૂજ્ય એવી દેવી હાથ જોડીને પૃથુ સામે ઊભી રહી.

ઉવાચ વૈન્યં નાધર્મં સ્ત્રીવધે પરિપશ્યસિ । કથં ધારયિતા ચાસિ પ્રજા રાજન્ મયા વિના

તે પૃથુને કહ્યું: 'સ્ત્રીહત્યા અધર્મ છે એ તું કેમ નથી વિચારી રહ્યો? મારા વિના તું પ્રજાનું પાલન કેમ કરીશ, રાજા?'

મયિ લોકાઃ સ્થિતા રાજન્ મયેદન્ધાર્યતે જગત્ । મદૃતે ચ વિનશ્યેયુઃ પ્રજાઃ પાર્થિવસત્તમ

'રાજા, બધા લોકો મારામાં સ્થિત છે; જગત મારાથી જ ટકી રહ્યું છે. મારા વિના, રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ, પ્રજાઓ નષ્ટ થઈ જશે.'

ન મામર્હસિ વૈ હન્તું શ્રેયશ્ચેત્ત્વં ચિકીર્ષસિ । પ્રજાનાં પૃથિવીપાલ શ્રૃણુ ચેદં વચો મમ ॥૧૫૫ . ઉપાયતઃ સમારબ્ધાઃ સર્વે સિદ્ધન્ત્યુપક્રમાઃ. હત્વાપિ માં ન શક્તસ્ત્વં પ્રજાનાં પાલને નૃપ

'પૃથ્વીપાલ, જો તું પ્રજાનું કલ્યાણ ઈચ્છે છે તો મને મારવું યોગ્ય નથી. મારું વચન સાંભળ: દરેક કાર્ય યોગ્ય રીતે શરૂ થાય તો પૂર્ણ થાય છે. રાજા, મને મારીને પણ તું પ્રજાનું રક્ષણ કરી શકીશ નહીં.'

અન્નભૂતા ભવિષ્યામિ જહિ કોપં મહાદ્યુતે । અવધ્યાશ્ચ સ્ત્રિયઃ પ્રાહુસ્તિર્યગ્યોનિશતેષ્વપિ । મત્વૈવં પૃથિવીપાલ ધર્મં ન ત્યક્તુમર્હસિ

'હું અન્નરૂપ બનીશ; મહાતેજસ્વી, તું ગુસ્સો છોડ. સ્ત્રીઓને—even પશુઓમાં પણ—મારવું અયોગ્ય કહેવાય છે. પૃથ્વીપાલ, આ જાણીને તું ધર્મ છોડવો નહીં.'

એવં બહુવિધં વાક્યં શ્રુત્વા રાજા મહામનાઃ । ક્રોધં નિગૃહ્ય ધર્માત્મા વસુધામિદમબ્રવીત્

આવી અનેક વાતો સાંભળીને મહાન બુદ્ધિ ધરાવતાં, ધર્મનિષ્ઠ રાજાએ ગુસ્સો દબાવી પૃથ્વીને કહ્યું.

એકસ્યાર્થાય યો હન્યાદાત્મનો વા પરસ્ય વા । એકં પ્રાણં બહૂન્ વાપિ કામં તસ્યાસ્તિ પાતકમ્

'કોઈ એકના હિત માટે—પોતાના કે બીજાના—એક કે અનેકના પ્રાણ લે છે, તો તેને પાપ લાગે છે, ઈચ્છે કે ના ઈચ્છે.'

યસ્મિંસ્તુ નિહતે ભદ્રે લભન્તે બહવઃ સુખમ્ । તસ્મિન્હતે શુભે નાસ્તિ પાતકઞ્ચોપ પાતકમ્ ॥૨.૧.

'પણ જો એકના મૃત્યુથી અનેકને સુખ મળે, તો એવા શુભ કાર્યમાં પાપ તો રહેતું જ નથી, પાપની છાંય પણ નથી.'

૬૨.૧૬૨ સોઽહં પ્રજાનિમિત્તં ત્વાં વધિષ્યામિ વસુન્ધરે । યદિ મે વચનં નાદ્ય કરિષ્યસિ જગદ્ધિતમ્

'એથી, પૃથ્વી, જો તું આજે મારા વચન મુજબ જગતના હિત માટે વર્તીશ નહીં, તો હું પ્રજાના હિત માટે તને મારી નાખીશ.'

ત્વાં નિહત્યાદ્ય બાણેન મચ્છાસનપરાઙ્મુખીમ્ । આત્માનં પ્રથયિત્વેહ ધારયિષ્યામ્યહં પ્રજાઃ

'આજે તું મારા આદેશથી મુખ ફેરવે છે, તો હું તને બાણથી મારીને પોતે જ અહીં પ્રસિદ્ધ થઈશ અને પ્રજાનું પાલન કરીશ.'

સા ત્વં વચનમાસાદ્ય મમ ધર્મભૃતાં વરે । સઞ્જીવય પ્રજા નિત્યં શક્તા હ્યસિ ન સંશયઃ

'એથી, ધર્મધારી શ્રેષ્ઠ, મારું વચન સ્વીકાર: તું હંમેશા પ્રજાને જીવંત રાખ—તારી પાસે શક્તિ છે, એમાં શંકા નથી.'

દુહિતૃત્વઞ્ચ મે ગચ્છ એવમેતં મહદ્વરમ્ । નિયચ્છે ત્વાન્તુ ધર્માર્થં પ્રયુક્તં ઘોરદર્શને

મારી દીકરી બન, આ રીતે આ એક મોટું સાધન છે. હું તને હવે ધર્મ માટે રોકું છું, હે ભયાનક રૂપાળી.

પ્રત્યુવાચ તતો વૈન્યમેવમુક્તા સતી મહી । એવમેતદહં રાજન્ વિધાસ્યામિ ન સંશયઃ

પછી, જ્યારે પવિત્ર ધરાએ વૈન્યને这样 કહ્યું, ત્યારે તેણે જવાબ આપ્યો: 'હા રાજા, હું આ જરૂર કરીશ, એમાં કોઈ શંકા નથી.'

વત્સન્તુ મમ તં યચ્છ ક્ષરેયં યેન વત્સલા । સમાઞ્ચ કુરુ સર્વત્ર માં ત્વં ધર્મભૃતાં વર । યથા વિષ્યન્દમાનઞ્ચ ક્ષીરં સર્વત્ર ભાવયે

મને એક વાછરડો આપો જેથી હું દયાળુ બનીને દૂધ આપી શકું; અને હે ધર્મપ્રેમી, મને સર્વત્ર સમાન બનાવી દો, જેમ કે દૂધ સર્વત્ર વહે છે, તેમ હું પણ સર્વત્ર રહું.

તત ઉત્સારયામાસ શિલાજાલાનિ સર્વશઃ । ધનુષ્કોટ્યા તતો વૈન્યસ્તેન શૈલા વિવાર્દ્ધિતાઃ

પછી વૈન્યે પોતાના ધનુષ્યની અગ્રભાગથી બધી પથ્થરની પડછાયાઓ દૂર કરી દીધી; એથી પર્વતો દૂર થઈ ગયા.

મન્વન્તરેષ્વતીતેષુ વિષમાસીદ્વસુન્ધરા । સ્વભાવેનાભવંસ્તસ્યાઃ સમાનિ વિષમાણિ ચ

પહેલાંના મન્વંતરોમાં ધરતી સ્વભાવથી અસમાન હતી; તેમાં સમાન અને અસમાન જગ્યા તેના સ્વભાવથી જ ઊભી થઈ હતી.

ન હિ પૂર્વનિસર્ગે વૈ વિષમે પૃથિવીતલે । પ્રવિભાગઃ પુરાણાં વા ગ્રામાણાં વાપિ વિદ્યતે

પહેલા સર્જનમાં ધરતીની અસમાન સપાટી પર શહેરો કે ગામડાંઓની કોઈ વહેંચણી નહોતી.

ન સસ્યાનિ ન ગોરક્ષા ન કૃષિર્ન વણિક્પથઃ । ચાક્ષુષસ્યાન્તરે પૂર્વમેતદાસીત્પુરા કિલ । વૈવસ્વતેઽન્તરે તસ્મિન્સર્વસ્યૈતસ્ય સમ્ભવઃ ॥૨.૧.

એ સમયે પાક, ગાય-પાલન, ખેતી કે વેપારના રસ્તા નહોતા; ચાક્ષુષ મન્વંતર પહેલાં આ જ સ્થિતિ હતી. વૈવસ્વત મન્વંતરમાં આ બધું સર્જાયું.

૬૨.૧૭૨ સમત્વં યત્ર યત્રાસીદ્ભૂયસ્તસ્મિંસ્તદેવ હિ । તત્ર તત્ર પ્રજાસ્તા વૈ નિવસન્તિ સ્મ સર્વદા

જે જ્યાં સમાન જમીન હતી, ત્યાં લોકો હંમેશા વસતા હતા.