વાયુપુરાણમ્

કૃષ્ણાજિનસ્ય સાન્નિધ્યં દર્શનં દાનમેવ વા। રક્ષોઘ્નં બ્રહ્મવર્ચ્ચસ્યં પિતૄંસ્તત્તદ્વિતારયેત્ ॥ ૧૨.

કૃષ્ણમૃગની ચામડીનું હાજર રહેવું, તેનું દર્શન કે તેનું દાન, પાપ દૂર કરે છે, બ્રાહ્મણ તેજ વધારે છે અને પિતૃઓને અનેક રીતે લાભ આપે છે.

કાઞ્ચનં રાજતં તામ્રં દૌહિત્રં કુતપસ્તિલાઃ। વસ્ત્રઞ્ચ પાવનીયાનિ ત્રિદણ્ડો યોગમેવ ચ ॥ ૧૨.

સોનું, ચાંદી, તાંબું, દોહિત્ર, કુટપ પાત્ર, તિલ, શુદ્ધ વસ્ત્રો અને ત્રિદંડ તથા યોગાભ્યાસ—

શ્રાદ્ધકર્મણ્યયં શ્રેષ્ઠો વિધિર્બ્રાહ્યઃ સનાતનઃ। આયુઃ કીર્ત્તિઃ પ્રજાશ્ચૈવ પ્રજ્ઞાસન્તતિવર્દ્ધનઃ ॥ ૧૨.

આ શ્રાદ્ધકર્મ માટે શ્રેષ્ઠ અને શાશ્વત વિધિ છે; તે આયુષ્ય, કીર્તિ, સંતાન અને જ્ઞાન તથા વંશની વૃદ્ધિ કરે છે.

દિશિ દક્ષિણપૂર્વસ્યાં વિદિકૂસ્થાનં વિશેષતઃ। સર્વતોરત્નિમાત્રન્તુ ચતુરસ્રં સુસંહિતમ્ ॥ ૧૨.

દક્ષિણ-પૂર્વ દિશામાં, ખાસ નિર્ધારિત સ્થળે, એક રત્નિ માપનું ચોરસ અને સારી રીતે તૈયાર કરેલું સ્થાન બનાવવું જોઈએ.

વક્ષ્યામિ વિધિવત્સ્થાનં પિતૄણામનુશાસનાત્। ધન્યમારોગ્યમાયુષ્યં બલવર્ણવિવર્દ્ધનમ્ ॥ ૧૨.

હું નિયમ અને આજ્ઞા અનુસાર પિતૃઓ માટેનું એવું સ્થાન કહું છું, જે ધન, આરોગ્ય, આયુષ્ય, બળ અને તેજ વધારનારું છે.

તત્ર ગર્ત્તાસ્ત્રયઃ કાર્ય્યાસ્ત્રયો દણ્ડાશ્ચ ખાદિરાઃ। રત્નિમાત્રાસ્તુ તે કાર્ય્યા રજતેન વિભૂષિતાઃ। તેવિતસ્ત્યાયતાઃ કાર્ય્યાઃ સર્વ્વતશ્ચતુરઙ્ગુલાઃ ॥ ૧૨.

ત્યાં ત્રણ ખાડા અને ત્રણ ખાદિરના દંડ, દરેક એક રત્નિ લાંબા અને ચાંદીથી શોભિત, બનાવવાના; તે લાંબા અને ચાર આંગળ જાડા હોવા જોઈએ.

પ્રાગ્દક્ષિણમુખાન્ભૂમૌ સ્થિતાનસુષિરંસ્તથા। અદ્ભિઃ પવિત્રપૂતાભિઃ પ્લાવયેત્સતતં શુચિઃ ॥ ૧૨.

એ દંડોને પૂર્વ અને દક્ષિણ તરફ મોઢા રાખીને જમીન પર, છિદ્ર વિના ગોઠવવા; અને શુદ્ધ મનુષ્યે દરભાથી શુદ્ધ કરેલા પાણીથી વારંવાર ધોઈ રાખવા.

પયસા હ્યાજગવ્યેન શોધનં વાગ્ભિરેવ તુ। તર્પણાત્સતતં હ્યેવં તૃપ્તિર્ભવતિ શાશ્વતી ॥ ૧૨.

ગાયના કે બકરાની દુધથી અને પવિત્ર મંત્રોથી શુદ્ધિ કરવી; આવું સતત તર્પણ કરવાથી પિતૃઓને સદા માટે સંતોષ મળે છે.

ઇહ ચામુત્ર ચ શ્રીમાન્સર્વકર્મસમન્વિતઃ। એવં ત્રિષવણસ્નાતો યોઽર્ચયેત પિતૄન્સદા । મન્ત્રેણ વિધિવત્સમ્યગશ્વમેધફલં લભેત્ ॥ ૧૨.

આ જગતમાં અને પરલોકમાં, જે સર્વ કર્મોથી યુક્ત છે, અને નિયમિત રીતે ત્રણ વખત સ્નાન કરીને યોગ્ય મંત્ર અને વિધિથી પિતૃઓની પૂજા કરે છે, તેને અશ્વમેઘ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે.

તત્સ્થાપયેદમાવાસ્યાં ગર્ત્તે ભૂચતુરઙ્ગુલે । ત્રિઃસપ્તસંજ્ઞાસ્તે યજ્ઞાસ્ત્રૈલોક્યં ધાર્ય્યતે તુ વૈ ॥ ૧૨.

અમાવાસ્યાના દિવસે, ચાર આંગળ ચોરસ ખાડામાં આ સ્થાપવું; આ ત્રિ-સપ્ત સંજ્ઞાવાળા યજ્ઞો ત્રણેય લોકને ધારણ કરે છે.

તસ્ય પુષ્ટિરથૈશ્વર્ય્યમાયુઃ સન્તતિરેવ ચ। વિચિત્રા ભજતે લક્ષ્મીર્મોક્ષં ચ લભતે ક્રમાત્ ॥ ૧૨.

આ વિધિથી પુષ્ટિ, સંપત્તિ, આયુષ્ય અને સંતાન મળે છે; વિવિધ પ્રકારની લક્ષ્મી મળે છે અને અંતે મોક્ષ પ્રાપ્ત થાય છે.

પાપ્માપહં પાવનીયમશ્વમેધફલં તથા। અશ્વમેધફલં હ્યેતદ્દ્વિજૈઃ સત્કૃત્ય પૂજિતમ્। મન્ત્રં વક્ષ્યામ્યહં તસ્માદમૃતં બ્રહ્મનિર્મિતમ્ ॥ ૧૨.

આ પાપ દૂર કરનાર, પવિત્ર અને અશ્વમેઘ યજ્ઞ જેટલું ફળ આપનાર છે; જ્યારે દ્વિજોએ આનું સન્માનપૂર્વક પૂજન કરે છે, ત્યારે હું એ માટે બ્રહ્મા દ્વારા રચાયેલ અમર મંત્ર કહું છું.

દેવતાભ્યઃ પિતૃભ્યશ્ચ મહાયોગિભ્ય એવ ચ। નમઃ સ્વધાયૈ સ્વાહાયૈ નિત્યમેવ ભવન્ત્યુત ॥ ૧૨.

દેવતાઓને, પિતૃઓને અને મહાયોગીઓને હંમેશાં નમન; સ્વધા અને સ્વાહા ને પણ સદા વંદન.

આદ્યાવસાને શ્રાદ્ધસ્ય ત્રિરાવર્ત્તં જપેત્સદા। પિણ્ડનિર્વપણે ચૈવ જપેદેતત્સમાહિતઃ। પિતરઃ ક્ષિપ્રમાયાન્તિ રાક્ષસાઃ પ્રદ્રવન્તિ ચ ॥ ૧૨.

શ્રાદ્ધના આરંભ અને અંતે, અને પિંડ અર્પણ સમયે પણ, આ મંત્રને ત્રણ વખત એકાગ્રતાપૂર્વક જપવો જોઈએ. આવું કરતાં પિતૃઓ ઝડપથી આવે છે અને દુષ્ટ આત્માઓ દૂર ભાગી જાય છે.

પિતૄંસ્તત્ર્ત્રિષુ લોકેષુ મન્ત્રોઽયં તારયત્યુત। પઠ્યમાનઃ સદા શ્રાદ્ધે નિયતં બ્રહ્‌મવાદિભિઃ ॥ ૧૨.

આ મંત્ર શ્રાદ્ધમાં બ્રહ્મનિષ્ઠ લોકો દ્વારા નિયમિત રીતે જપવામાં આવે ત્યારે તે ત્રણેય લોકમાં પિતૃઓને ઉદ્ધાર કરે છે.

રાજ્યકામો જપેદેનં સદા મન્ત્રમતન્દ્રિતઃ। વીર્ય્યશૌચાર્થસત્ત્વઞ્ચ શ્રીરાયુર્બલવર્દ્ધનમ્ ॥ ૧૨.

જેને રાજ્યની ઇચ્છા હોય તે વ્યક્તિએ આ મંત્રને સદા ઉત્સાહપૂર્વક જપવો જોઈએ. એથી શક્તિ, પવિત્રતા, સંપત્તિ, સદ્ગુણ, યશ, આયુષ્ય અને બળ વધે છે.

પ્રીયન્તે પિતરો યેન જપ્યેન નિયમેન ચ। સપ્તાર્ચ્ચિષં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વકામપ્રદં શુભમ્ ॥ ૧૨.

જે મંત્રના નિયમિત જપથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે, તે સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરનાર અને શુભ સપ્તાર્ચિષ મંત્ર હું હવે કહું છું.

અમૂર્તાનાં સમૂર્તાનાં પિતૄણાં દીપ્ત તેજસામ્। નમસ્યામિ સદા તેભ્યો ધ્યાનિભ્યો યોગચક્ષુષા ॥ ૧૨.

રૂપવાળા અને રૂપરહિત, તેજસ્વી પિતૃઓને, જે ધ્યાનમાં લીન છે અને યોગદ્રષ્ટિ ધરાવે છે, તેમને હું સદા વંદન કરું છું.

ઇન્દ્રાદીનાં જનયિતારો ભૃગુમારીચયોસ્તથા। સપ્તર્ષીણાં પિતૄણાઞ્ચ તાન્નમસ્યામિ કામદાન્ ॥ ૧૨.

ઇન્દ્રાદિ દેવતાઓ, ભૃગુ અને મરીચિ, સપ્તર્ષિ અને પિતૃઓના જન્મદાતાઓને, જે સર્વ ઇચ્છા પૂર્ણ કરે છે, તેમને હું વંદન કરું છું.

મન્વાદીનાં સુરેશાનાં સૂર્ય્યાચન્દ્રમસોસ્તથા। તાન્નમસ્કૃત્ય સર્વાન્વૈ પિતૄન્કુશલદાયકાન્ ॥ ૧૨.

મનુ અને અન્ય દેવાધિપતિઓ તથા સૂર્ય-ચંદ્રના પિતૃઓ, જે સૌભાગ્ય આપનાર છે, તેમને હું વંદન કરું છું.

નક્ષત્રાણાં ચરાદીનાં પિતૄનથ પિતામહાન્। દ્યાવાપૃથિવ્યોશ્ચ તથા નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ ॥ ૧૨.

નક્ષત્રો, ચર અને અચલના પિતૃઓ તથા પિતામહો અને દ્યાવાપૃથ્વી, તેમને હું કરજોડીને વંદન કરું છું.

દેવર્ષીણાઞ્જનયિતૄંશ્ચ સર્વલોકનમસ્કૃતાન્। અભયસ્ય સદા દાતૄન્નમસ્યેઽહં કૃતાઞ્જલિઃ ॥ ૧૨.

દેવર્ષિઓના પિતૃઓ, જેમને સર્વ લોક વંદે છે અને જે હંમેશા નિર્ભયતા આપે છે, તેમને હું કરજોડીને વંદન કરું છું.

પ્રજા પતેઃ કશ્યપાય સોમાય વરુણાય ચ। યોગયોગેશ્વરેભ્યશ્ચ નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ ॥ ૧૨.

પ્રજાપતિ, કશ્યપ, સોમ, વરુણ અને યોગના સ્વામીઓ, તેમને હું કરજોડીને વંદન કરું છું.

પિતૃગણેભ્યઃ સપ્તભ્યો નમો લોકેષુ સપ્તસુ। સ્વયમ્ભુવે નમશ્ચૈવ બ્રહ્મણે યોગચક્ષુષે ॥ ૧૨.

સાત લોકમાં રહેલા સાત પિતૃગણોને અને સ્વયંભૂ બ્રહ્મા, જે યોગદ્રષ્ટિ ધરાવે છે, તેમને હું વંદન કરું છું.

એતદુક્તં સસપ્તર્ષિબ્રહ્મર્ષિગણપૂજિતમ્ । પવિત્રં પરમં હ્યેતચ્છ્રીમદ્રક્ષોવિનાશનમ્ ॥ ૧૨.

આ મંત્ર સપ્તર્ષિ અને બ્રહ્મર્ષિગણ દ્વારા પૂજિત છે. આ પવિત્ર અને ઉત્તમ છે, તેમજ મહાપાપોનો નાશ કરે છે.

અનેન વિધિના યુક્તસ્ત્રીન્વરાન્ લભતે નરઃ। અન્નમાયુઃ સુતાંશ્ચૈવ દદતે પિતરો ભુવિ ॥ ૧૨.

જે પુરુષ આ વિધિથી યુક્ત થાય છે, તેને પિતૃઓ ત્રણ વર આપે છે: અન્ન, દીર્ઘ આયુષ્ય અને પુત્રો.

ભક્ત્યા પરમયા યુક્તઃ શ્રદ્દધાનો જિતેન્દ્રિયઃ। સપ્તાર્ચ્ચિષં જપેદ્યસ્તુ નિત્યમેવ સમાહિતઃ। સપ્તદ્વીપસમુદ્રાયાં પૃથિવ્યામેકરાડ્ભવેત્ ॥ ૧૨.

જે શ્રદ્ધા, પરમ ભક્તિ અને ઇન્દ્રિયજય સાથે સદા એકાગ્રતાપૂર્વક સપ્તાર્ચિષ મંત્રનો જપ કરે છે, તે પૃથ્વીના સાત દ્વીપો અને સમુદ્રો સાથે એકાધિપતિ બને છે.

યત્કિંચિત્પચ્યતે ગેહે ભક્ષ્યં વા ભોજ્યમેવ ચ। અનિવેદ્ય ન ભોક્તવ્યં તસ્મિન્નાયતને સદા ॥ ૧૨.

ઘરમાં જે કંઈ પકવાય, ભોજન કે ભક્ષ્ય, તે ત્યાં પહેલા અર્પણ કર્યા વિના ક્યારેય ખાવું નહીં.

ક્રમશઃ કીર્ત્તયિષ્યામિ બલિપાત્રાણ્યતઃ પરમ્। યેષુ યચ્ચ ફલં પ્રોક્તં તન્મે નિગદતઃ શ્રૃણુ ॥ ૧૨.

હવે હું ક્રમશઃ બલિપાત્રો અને દરેકમાં જે ફળ જણાવાયું છે તે કહીશ, એ તમે ધ્યાનથી સાંભળો.