વાયુપુરાણમ્

તસ્ય રાજ્ઞો હિ સા કન્યા રાજ્ઞો વીર્ય્યે સદૈવ હિ। વિરજા નામ તે લોકા દિવિ રોચન્તિ તે ગણાઃ ।। ૧૧.

એ રાજાની એ પુત્રી હંમેશા રાજવી શક્તિ ધરાવતી હતી; તારા લોકોએ વિરજા કહેવાય છે અને એ બધા સ્વર્ગમાં તેજથી ચમકે છે.

અગ્નિષ્વાત્તાઃ સ્મૃતાસ્તત્ર પિતરો ભાસ્વરપ્રભાઃ । તાન્દાનવગણા યક્ષા રક્ષોગન્ધર્વ્વકિન્નરાઃ। ભૂતસર્પપિશાચાશ્ચ ભાવયન્તિ ફલાર્થિનઃ ।। ૧૧.

ત્યાં અગ્નિશ્વાત્ત નામના પિતૃઓ પ્રસિદ્ધ છે, જે તેજસ્વી અને પ્રકાશમાન છે; દાનવો, યક્ષો, રાક્ષસો, ગંધર્વો, કિન્નરો, ભૂતો, સાપો અને પિશાચો ફળની ઇચ્છાથી તેમને પૂજે છે.

એતે પુત્રાઃ સમાખ્યાતાઃ પુલહસ્ય પ્રજાપતેઃ। ત્રય એતે ગણાઃ પ્રોક્તા ધર્મમૂર્તિધરાઃ શુભાઃ ।। ૧૧.

આ બધા પુલહ પ્રજાપતિના પુત્રો કહેવાય છે; આ ત્રણેય ગણો ધર્મરૂપ અને શુભ સ્વરૂપ ધરાવતા જણાવાયા છે.

એતેષાં માનસી કન્યા પીવરી નામ વિશ્રુતા। યોગિની યોગપત્ની ચ યોગમાતા તથૈવ ચ ।। ૧૧.

એમાં પીવરી નામની મનથી ઉત્પન્ન થયેલી કન્યા પ્રસિદ્ધ છે; એ યોગિની છે, યોગપત્ની છે અને યોગમાતા પણ છે.

ભવિતા દ્વાપરં પ્રાપ્ય અષ્ટાવિંશન્તુ દૈવતમ્। પરાશરકુલોદ્ભૂતઃ શુકો નામ મહાતપાઃ ।। ૧૧.

અઠ્ઠાવીસમા દ્વાપર યુગમાં, પરાશર કુળમાં જન્મેલો, મહાન તપસ્વી શુક નામે અવતરશે.

શ્રીમાન્યોગી મહાયોગી યોગસ્તસ્માદ્દ્વિજોત્તમઃ। વ્યાસાદરણ્યાં સમ્ભૂતો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ ।। ૧૧.

એ યશસ્વી યોગી, મહાયોગી, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, વ્યાસથી અરણ્યમાં જન્મેલો, ધૂમરહિત અગ્નિ જેવો હતો.

સ તસ્યાં પિતૃકન્યાયાં યોગાચાર્યાન્પરિશ્રુતાન્ । કૃષ્ણં ગૌરં પ્રભું શમ્ભું તથા ભૂરિશ્રુતં વવૌ ।। ૧૧.

એ પિતૃઓની પુત્રીમાંથી, તેણે પ્રસિદ્ધ યોગાચાર્યો ઉત્પન્ન કર્યા: કૃષ્ણ, ગૌર, પ્રભુ, શંભુ અને ભૂરિશ્રુત.

કન્યાં કીર્ત્તિમતીઞ્ચૈવ યોગિનીં યોગમાતરમ્ । બ્રહ્મદત્તસ્ય જનની મહિષી ત્વણુહસ્ય તુ ।। ૧૧.

કિર્તિમતી નામની કન્યા, યોગિની અને યોગમાતા પણ ઉત્પન્ન કરી, જે બ્રહ્મદત્તની માતા અને વણુહની રાણી બની.

એતાનુત્પાદ્ય ધર્માત્મા પુત્રાન્યોગમવાપ્ય ચ। મહાયોગતપાશ્ચૈવ અપરાવર્ત્તિનીં ગતિમ્ ।। ૧૧.

આ પુત્રોને ઉત્પન્ન કરીને, ધર્મનિષ્ઠ એ યોગ અને મહાતપ પ્રાપ્ત કરીને, ફરી પાછા ન આવવાની અવસ્થાને પામી.

આદિત્યકિરણોપેતં ત્વપુનર્ભાવમાસ્થિતઃ। સર્વવ્યાપિ વિનિર્મુક્તો ભવિષ્યતિ મહામુનિઃ ।। ૧૧.

સૂર્યના કિરણોથી યુક્ત થઈ, એ મહામુનિ ફરી જન્મ લેવાનો બંધન છોડીને સર્વત્ર વ્યાપક અને મુક્ત થઈ જશે.

અમૂર્ત્તિમન્તઃ પિતરો ધર્મમૂર્ત્તિધરાસ્તુ યે। ત્રય એતે ગણાસ્તેષાં ચત્વારોઽન્યે નિબોધત ।। ૧૧.

જેઓ નિરુરૂપ પિતૃઓ છે અને જેઓ ધર્મરૂપ ધારણ કરે છે, એ ત્રણ ગણા છે; હવે બીજા ચાર ગણા વિષે સાંભળો.

યાન્વક્ષ્યામિ દ્વિજશ્રેષ્ઠા મૂર્ત્તિમન્તો મહાપ્રભાઃ। ઉત્પન્નાસ્તે સ્વધાયાસ્તુ કન્યા હ્યગ્નેઃ કવેઃ સુતાઃ ।। ૧૧.

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, હવે હું તમને એવા પિતૃઓ વિશે કહું છું, જેઓ રૂપવંત અને મહાપ્રભાવી છે; તેઓ સ્વધાની પુત્રીઓથી, અગ્નિ અને કવિની દીકરીઓથી જન્મ્યા હતા.

પિતરો દેવલોકેષુ જ્યોતિર્ભાસિષુ ભાસ્વરાઃ। સર્વકામસમૃદ્ધેષુ દ્વિજા સ્તાન્ભાવયન્ત્યુત ।। ૧૧.

દેવલોકમાં પ્રકાશથી તેજસ્વી એવા પિતૃઓ સર્વ ઇચ્છિત સુખોથી ભરપૂર લોકોમાં વસે છે અને દ્વિજો તેમને માન આપે છે.

એતેષાં માનસી કન્યા ગૌર્નામ દિવિ વિશ્રુતા। દત્તસેના કુમારેણ શુક્રસ્ય મહિષી પ્રિયા ।। ૧૧.

આ પિતૃઓમાં મનથી ઉત્પન્ન થયેલી ગૌર નામની એક પુત્રી છે, જે સ્વર્ગમાં પ્રસિદ્ધ છે; તે દત્તસેન કુમાર, શુક્રના પુત્રની પ્રિય રાણી બની.

એકત્રિંશચ્ચ વિખ્યાતા ભૃગૂણાં કીર્ત્તિવર્દ્ધનાઃ। મરીચિગર્ભાસ્તે લોકાઃ સમાવૃત્ય દિવિ સ્થિતાઃ ।। ૧૧.

ભૃગુઓમાં એકત્રીસ પિતૃઓ પ્રસિદ્ધ છે, જે કીર્તિ વધારનારા છે; એ બધા લોકો મરીચિથી ઉત્પન્ન થઈ સ્વર્ગમાં વ્યાપક રીતે સ્થાયી છે.

એતે હ્યઙ્ગિરસઃ પુત્રાઃ સાધ્યૈઃ સહ વિવર્દ્ધિતાઃ। ઉપહૂતાઃ સ્મૃતાસ્તે તુ પિતરો ભાસ્વરા દિવિ। તાન્ક્ષત્રિયગણાન્દૃષ્ટ્વા ભાવયન્તિ ફલાર્થિનઃ ।। ૧૧.

આ બધા અંગિરસના પુત્રો છે, જે સાધ્યદેવતાઓ સાથે વધ્યા છે; તેઓ સ્વર્ગમાં તેજસ્વી પિતૃ તરીકે ઓળખાય છે. ક્ષત્રિયોના સમૂહોને જોઈને, ફળની ઇચ્છા ધરાવતા લોકો તેમને માન આપે છે.

એતેષાં માનસી કન્યા યશોદા નામ વિશ્રુતા। પત્ની સા વિશ્વમહતઃ સ્નુષા વૈ વિશ્વશર્મ્મિણઃ ।। ૧૧.

આ પિતૃઓમાં મનથી ઉત્પન્ન થયેલી યશોદા નામની પુત્રી પ્રસિદ્ધ છે; તે વિશ્વમહતની પત્ની અને વિશ્વશર્માની વહુ છે.

રાજર્ષેર્જનની દેવી ખટ્વાઙ્ગસ્ય મહાત્મનઃ। યસ્ય યજ્ઞે પુરા ગીતા ગાથા ગીતૈર્મહર્ષિભિઃ ।। ૧૧.

તે દેવીઓ રાજર્ષિ ખટ્વાંગ, મહાત્મા, ની માતા છે; જેમના યજ્ઞમાં પૂર્વે મહર્ષિઓએ ગીતો ગાયા હતા.

અગ્નેર્જન્મ તથા દૃષ્ટ્વા શાણ્ડિલ્યસ્ય મહાત્મનઃ। યજમાનં દિલીપં યે પશ્યન્તિ સુસમાહિતાઃ। સત્યવ્રતં મહાત્માનં તે સ્વર્ગજયિનોઽમરાઃ ।। ૧૧.

અગ્નિ અને મહાત્મા શાંડિલ્યના જન્મને જોઈ, જે લોકો એકાગ્રતાથી યજમાન દિલીપ અને મહાત્મા સત્યવ્રતને નિહાળે છે, એ અમર આત્માઓ સ્વર્ગમાં વિજયી થાય છે.

આજ્યપા નામ પિતરઃ કર્દમસ્ય પ્રજાપતેઃ । સમુત્પન્નસ્ય પુલહાદુત્પન્નાસ્તસ્ય વૈ પુનઃ ।। ૧૧.

આજ્યપા નામના પિતૃઓ કર્દમ પ્રજાપતિથી જન્મ્યા હતા; તેઓ ફરીથી પુલહાથી ઉત્પન્ન થયા.

લોકેષ્વેતેષુ વર્ત્તન્તે કામગેષુ વિહઙ્ગમાઃ । એતાન્વૈશ્યગણાઃ શ્રાદ્ધે ભાવયન્તિ ફલાર્થિનઃ ।। ૧૧.

આ લોકોમાં તેઓ ઇચ્છાઓ ધરાવતા પક્ષીઓની જેમ વિહાર કરે છે; વૈશ્યોના સમૂહો શ્રાદ્ધમાં તેમને ફળની આશાએ પૂજે છે.

એતેષાં માનસી સન્યા વિરજા નામ વિશ્રુતા । યયાતેર્જનની સાધ્વી પત્ની સા નહુષસ્ય તુ ।। ૧૧.

આ પિતૃઓમાં મનથી ઉત્પન્ન થયેલી વિરજા નામની પુત્રી પ્રસિદ્ધ છે; તે યયાતિની પવિત્ર માતા અને નહુષની પત્ની છે.

સુકાલા નામ પિતરો વસિષ્ઠસ્ય પ્રજાપતેઃ । હિરણ્યગર્ભસ્ય સુતાઃ શૂદ્રાસ્તાન્બાવયન્ત્યુત ।। ૧૧.

સુકાલા નામના પિતૃઓ વસિષ્ઠ પ્રજાપતિના સંતાન છે અને હિરણ્યગર્ભના પુત્રો છે; તેમને શૂદ્રો પૂજે છે.

માનસા નામ તે લોકા વહન્તે યત્ર તે દિવિ। એતેષાં માનસી કન્યા નર્મદા સરિતાં વરા ।। ૧૧.

તેઓના લોકને માનસ કહે છે, જે તેઓ સ્વર્ગમાં ધારણ કરે છે; તેમાં મનથી ઉત્પન્ન થયેલી નર્મદા, નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, પુત્રી છે.

સા ભાવયતિ ભૂતાનિ દક્ષિણાપથગામિની । જનની ત્રસદ્દસ્યોર્હિ પુરુકુત્સપરિગ્રહઃ ।। ૧૧.

દક્ષિણ તરફ વહેતી એ નર્મદા સર્વ જીવોને પોષે છે; તે ત્રસદસ્યુની માતા અને પુરુકુત્સની પત્ની છે.

એતેષામભ્યુપગમાન્માતુર્મન્વન્તરેશ્વરઃ । મન્વન્ત રાદૌ શ્રાદ્ધાનિ પ્રવર્ત્તયતિ સર્વશઃ ।। ૧૧.

મન્વંતરકાળમાં મન્વંતરના સ્વામી દ્વારા આ પિતૃઓના સ્વીકારથી સર્વ શ્રાદ્ધવિધિઓ મન્વંતર આરંભે સ્થાપિત થાય છે.

પિદૄણામાનુપૂર્વ્યેણ સર્વેષાં દ્વિજસત્તમાઃ । તસ્માદિહ સ્વધર્મેણ શ્રાદ્ધં દેયન્તુ શ્રદ્ધયા ।। ૧૧.

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો, સર્વ પિતૃઓ માટે યોગ્ય ક્રમમાં, તેથી અહીં પોતાના ધર્મ પ્રમાણે શ્રદ્ધાથી શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

સર્વેષાં રાજતૈઃ પાત્રૈરપિ વા રજતાન્વિતૈઃ। દત્તં સ્વધાં પુરોધાય તથા પ્રીણાતિ વૈ પિતૄન્ ।। ૧૧.

ચાંદીના વાસણોમાં કે ચાંદીથી શોભિત વાસણોમાંથી, પહેલા 'સ્વધા' અર્પણ કરીને જે પિતૃઓને ભોજન અર્પે છે, તે તેમને ખૂબ જ પ્રસન્ન કરે છે.

સોમસ્યાપ્યાયનં કૃત્વા હ્યગ્નેર્વૈવસ્વતસ્ય ચ। ઉદ ગાયનઞ્ચાગ્નૌ ચ અશ્વમેધં તદામુયાત્ ।। ૧૧.

સોમના પુનઃપૂરણ, અગ્નિ અને વૈવસ્વતનું પણ પૂજન, તથા જળ અને અગ્નિની સ્તુતિ કરીને, એ વ્યક્તિને અશ્વમેધ યજ્ઞ જેટલું ફળ મળે છે.