વાયુપુરાણમ્

માયા વિહરણે વિપ્રા ગિરૌ ક્રૌઞ્ચે નિપાતિતે। તારકે ચાસુરવરે સમુદીર્ણે નિપાતિતે ।। ૧૧.

હે બ્રાહ્મણો, માયાની રમતમાં, જ્યારે ક્રૌંચ પર્વત તૂટી પડ્યો અને મહાન અસુર તારક ઊભો થયો અને પછી માર્યો ગયો.

સેન્દ્રોપેન્દ્રૈર્મહાભાગૈર્દેવરૈગ્નિસુતઃ પ્રભુઃ । સેનાપત્યેન દૈત્યારિરભિષિક્તઃ પ્રતાપવાન્ ।। ૧૧.

પછી, ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર અને મહાન દેવતાઓ સાથે, અગ્નિપુત્ર ભગવાનને દૈત્યશત્રુ તરીકે સેના અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા.

દેવસેનાપતિસ્ત્વેવં પઠ્યતે નરનાયકઃ। દેવારિસ્કન્દનઃ સ્કન્દઃ સર્વલોકેશ્વરઃ પ્રભુઃ ।। ૧૧.

આ રીતે, એ દેવસેનાના અધ્યક્ષ, મનુષ્યોના નેતા, દેવશત્રુઓના વિનાશક સ્કંદ અને સર્વલોકોના સ્વામી કહેવાય છે.

પ્રમથૈર્વિવિધૈર્દવૈસ્તથા ભૂત ગણૈરપિ । માતૃભિર્વિવિધાભિશ્ચ વિનાયકગણૈસ્તથા ।। ૧૧.

વિવિધ પ્રમથ, દાવ, ભૂતગણો, વિવિધ માતાઓ અને વિનાયકગણો સાથે એ વિહરતા હતા.

સા ત્વપશ્યદ્વિમાનાનિ પતન્તી સા દિવશ્ચ્યુતા । ત્રસરેણુપ્રમાણાનિ તેષ્વપશ્યચ્ચ્યુતાન્ પિતૄન્ ।। ૧૧.

એ પછી તેણે આકાશમાર્ગી રથો પડતા જોયા, પોતે પણ સ્વર્ગમાંથી ખસડી ગઈ, અને એમાં તેણે પોતાના પિતૃઓને ધૂળના કણ જેટલા નાના, પતિત અવસ્થામાં જોયા.

સુસૂક્ષ્માનપરિત્યક્તાનગ્નીનગ્નિષ્વિવાહિતાન્। ત્રાયધ્વમિત્યુવાચાથ પતન્તી તાનવાક્શિરાઃ ।। ૧૧.

અતિ સૂક્ષ્મ, ત્યજાયેલા, જેમની અગ્નિ બુઝાઈ ગઈ હોય એવા, એ પતન પામતી સ્ત્રીએ નમ્રતાથી કહ્યું: 'મારે બચાવો!'

તૈરુક્તા સા તુ માભૈષીરિત્યુક્તાધિષ્ઠિતાભવત્। તતઃ પ્રાસાદયત્સા વૈ પિતૄંસ્તાન્ દીનયા ગિરા ।। ૧૧.

પિતૃઓએ કહ્યું 'ભય ન રાખ', એમ કહી એને આશ્વાસન આપ્યું; પછી એણે દુઃખભરી વાણીથી પિતૃઓને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો.

ઊચુસ્તે પિતરઃ કન્યાં ભ્રષ્ટૈશ્વર્યાં વ્યતિક્રમાત્। ભ્રષ્ટૈશ્વર્યા સ્વદોષેણ તપસિ ત્વં શુચિસ્મિતે ।। ૧૧.

પિતૃઓએ એ યુવતીને કહ્યું, 'તારે તારી ભૂલથી સૌભાગ્ય ગુમાવ્યું છે; હવે તારે તપ કરવું પડશે, હે મુદિત સ્મિતવાળી.'

યૈઃ ક્રિયન્તે ચ કર્મ્માણિ શરીરૈરિહ દૈવતૈઃ । તૈરેવ તત્કર્મફલં પ્રાપ્નુવન્તીહ દેવતાઃ ।। ૧૧.

જે કર્મો દેવતાઓ શરીરથી અહીં કરે છે, એ જ કર્મોના ફળ તેમને અહીં મળે છે.

સદ્યઃ ફલન્તિ કર્માણિ દેવત્વે પ્રેત્ય માનુષે। તસ્માદમાવસ્વપત્યત્વં પ્રેત્ય પ્રાપ્સ્યસે ફલમ્ ।। ૧૧.

કર્મોનું ફળ તરત જ મળે છે, દેવત્વમાં, મૃત્યુ પછી કે માનવરૂપે; તેથી મૃત્યુ પછી તું અમાવાસ્યાપતિનું ફળ પામશે.

ઇત્યુક્ત્યા વૈ પિતરઃ પુનસ્તે તુ પ્રસાદિતાઃ। ધ્યાત્વા પ્રસાદં સઞ્ચક્રુસ્તસ્યાસ્તે ત્વનુકમ્પયા ।। ૧૧.

આ રીતે પિતૃઓ ફરીથી પ્રસન્ન થયા; ધ્યાન કરીને તેમણે દયા કરીને એ પર કૃપા કરી.

અવશ્યમ્ભાવિનં દૃષ્ટ્વા હ્યર્થમૂચુસ્તતઃ સુરાઃ । સોમપાઃ પિતરઃ કન્યાં રાજ્ઞશ્ચૈવ હ્યમાવસોઃ ।। ૧૧.

નક્કી થયેલી ઘટના નિશ્ચિત જોઈને દેવતાઓ, સોમપાન કરનારા પિતૃઓ અને અમાવસુના રાજાની પુત્રી એમણે આ રીતે કહ્યું.

ઉત્પન્નસ્ય પૃથિવ્યાં તુ માનુષત્વે મહાત્મનઃ। કન્યા ભૂત્વા ત્વિમાઁલ્લોકાન્પુનઃ પ્રાપ્સ્યસિ સ્વાનિતિ ।। ૧૧.

પૃથ્વી પર માનવ રૂપે જન્મીને, હે મહાન, તું કન્યા બનીને ફરીથી પોતાના લોકોએ પ્રાપ્ત કરી લેશે.

અષ્ટાવિંશે ભવિત્રી ત્વં દ્વાપરે મત્સ્યયોનિજા। અસ્યૈવ રાજ્ઞો દુહિતા અદ્રિકાયાં હ્યમાવસોઃ ।। ૧૧.

અઠ્ઠાવીસમા દ્વાપર યુગમાં, તું માછલીના ગર્ભથી જન્મીશ, આ જ અમાવસુ રાજાની પુત્રી તરીકે, અદ્રિકા માંથી.

પરાશરસ્ય દાયાદં ઋષેસ્ત્વં જનયિષ્યસિ। સ વેદમેકં વિપ્રર્ષિશ્ચતુર્ધા વૈ કરિષ્યતિ ।। ૧૧.

તું પરાશર ઋષિના વારસને જન્મ આપશે; એ વિદ્વાન ઋષિ એક વેદને ચાર ભાગમાં વહેંચી દેશે.

મહાભિષસ્ય પુત્રૌ દ્વૌ શન્તનોઃ કીર્ત્તિવર્દ્ધનૌ। વિચિત્રવીર્ય્યં ધર્મજ્ઞં ત્વમેવોત્પાદયિષ્યસિ ।। ૧૧.

મહાભિષના બે પુત્રો, પ્રસિદ્ધ શાંતનુ, અને ધર્મ જાણનારો વિचित्रવીર્ય, એ બંનેને તું જન્મ આપશે, જે શાંતનુની ખ્યાતિ વધારશે.

ચિત્રાઙ્ગદં ચરાજાનં તેજોબલગુણાન્વિતમ્। એતાનુત્પાદ્ય પુત્રં સ્વં પુનર્લોકાનવાપ્સ્યસિ ।। ૧૧.

તું તેજ, બળ અને ગુણોથી યુક્ત રાજા ચિત્રાંગદને જન્મ આપશે; આ પુત્રોને જન્મ આપ્યા પછી તું ફરીથી પોતાના લોકોએ પ્રાપ્ત કરી લેશે.

વ્યતિક્રમાત્પિતૄણાં ત્વં પ્રાપ્સ્યસે જન્મ કુત્સિતમ્। તસ્યૈવ રાજ્ઞસ્ત્વં કન્યા અદ્રિકાયાં ભવિષ્યસિ ।। ૧૧.

પિતૃઓની આજ્ઞા ઉલ્લંઘન કરવા બદલ તને નિંદનીય જન્મ મળશે; એ જ રાજાની પુત્રી તરીકે તું અદ્રિકા માંથી જન્મીશ.

કન્યા ભૂત્વા તતશ્ચ ત્વમિમાન્ લોકાનવાપ્સ્યસિ। એવમુક્તા તુ દાશેયી જાતા સત્યવતી તુ સા ।। ૧૧.

કન્યા બનીને તું પછી આ લોકોએ પ્રાપ્ત કરી લેશે; આમ કહેતાં દાશેયીની પુત્રી સત્યવતી બની.

અદ્રિકાયાં સુતા મત્સ્યાં સુતા જાતા હ્યમાવસોઃ। અદ્રિ કામત્સ્યસમ્ભૂતા ગઙ્ગાયામનુસઙ્ગમે ।। ૧૧.

અદ્રિકા માંથી જન્મેલી, માછલીરૂપે અમાવસુની પુત્રી, ગંગાના સંગમમાં અદ્રિકા માંથી ઉત્પન્ન થયેલી હતી.

તસ્ય રાજ્ઞો હિ સા કન્યા રાજ્ઞો વીર્ય્યે સદૈવ હિ। વિરજા નામ તે લોકા દિવિ રોચન્તિ તે ગણાઃ ।। ૧૧.

એ રાજાની એ પુત્રી હંમેશા રાજવી શક્તિ ધરાવતી હતી; તારા લોકોએ વિરજા કહેવાય છે અને એ બધા સ્વર્ગમાં તેજથી ચમકે છે.

અગ્નિષ્વાત્તાઃ સ્મૃતાસ્તત્ર પિતરો ભાસ્વરપ્રભાઃ । તાન્દાનવગણા યક્ષા રક્ષોગન્ધર્વ્વકિન્નરાઃ। ભૂતસર્પપિશાચાશ્ચ ભાવયન્તિ ફલાર્થિનઃ ।। ૧૧.

ત્યાં અગ્નિશ્વાત્ત નામના પિતૃઓ પ્રસિદ્ધ છે, જે તેજસ્વી અને પ્રકાશમાન છે; દાનવો, યક્ષો, રાક્ષસો, ગંધર્વો, કિન્નરો, ભૂતો, સાપો અને પિશાચો ફળની ઇચ્છાથી તેમને પૂજે છે.

એતે પુત્રાઃ સમાખ્યાતાઃ પુલહસ્ય પ્રજાપતેઃ। ત્રય એતે ગણાઃ પ્રોક્તા ધર્મમૂર્તિધરાઃ શુભાઃ ।। ૧૧.

આ બધા પુલહ પ્રજાપતિના પુત્રો કહેવાય છે; આ ત્રણેય ગણો ધર્મરૂપ અને શુભ સ્વરૂપ ધરાવતા જણાવાયા છે.

એતેષાં માનસી કન્યા પીવરી નામ વિશ્રુતા। યોગિની યોગપત્ની ચ યોગમાતા તથૈવ ચ ।। ૧૧.

એમાં પીવરી નામની મનથી ઉત્પન્ન થયેલી કન્યા પ્રસિદ્ધ છે; એ યોગિની છે, યોગપત્ની છે અને યોગમાતા પણ છે.

ભવિતા દ્વાપરં પ્રાપ્ય અષ્ટાવિંશન્તુ દૈવતમ્। પરાશરકુલોદ્ભૂતઃ શુકો નામ મહાતપાઃ ।। ૧૧.

અઠ્ઠાવીસમા દ્વાપર યુગમાં, પરાશર કુળમાં જન્મેલો, મહાન તપસ્વી શુક નામે અવતરશે.

શ્રીમાન્યોગી મહાયોગી યોગસ્તસ્માદ્દ્વિજોત્તમઃ। વ્યાસાદરણ્યાં સમ્ભૂતો વિધૂમ ઇવ પાવકઃ ।। ૧૧.

એ યશસ્વી યોગી, મહાયોગી, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, વ્યાસથી અરણ્યમાં જન્મેલો, ધૂમરહિત અગ્નિ જેવો હતો.

સ તસ્યાં પિતૃકન્યાયાં યોગાચાર્યાન્પરિશ્રુતાન્ । કૃષ્ણં ગૌરં પ્રભું શમ્ભું તથા ભૂરિશ્રુતં વવૌ ।। ૧૧.

એ પિતૃઓની પુત્રીમાંથી, તેણે પ્રસિદ્ધ યોગાચાર્યો ઉત્પન્ન કર્યા: કૃષ્ણ, ગૌર, પ્રભુ, શંભુ અને ભૂરિશ્રુત.

કન્યાં કીર્ત્તિમતીઞ્ચૈવ યોગિનીં યોગમાતરમ્ । બ્રહ્મદત્તસ્ય જનની મહિષી ત્વણુહસ્ય તુ ।। ૧૧.

કિર્તિમતી નામની કન્યા, યોગિની અને યોગમાતા પણ ઉત્પન્ન કરી, જે બ્રહ્મદત્તની માતા અને વણુહની રાણી બની.

એતાનુત્પાદ્ય ધર્માત્મા પુત્રાન્યોગમવાપ્ય ચ। મહાયોગતપાશ્ચૈવ અપરાવર્ત્તિનીં ગતિમ્ ।। ૧૧.

આ પુત્રોને ઉત્પન્ન કરીને, ધર્મનિષ્ઠ એ યોગ અને મહાતપ પ્રાપ્ત કરીને, ફરી પાછા ન આવવાની અવસ્થાને પામી.