વાયુપુરાણમ્

મહાનાગ સહસ્રાણિ પ્રવરાશ્ચ પતત્રિણઃ । ઉપતસ્થુર્મહાભાગમાગ્નેયં શઙ્કરાત્મજમ્। પ્રભાવેણ તદા તેન દૈત્યદાનવરાક્ષસાઃ ।। ૧૧.

હજારો મહાનાગો અને શ્રેષ્ઠ પંખીઓએ શિવ અને અગ્નિના તેજસ્વી પુત્રની આજુબાજુ ભેગા થયા. એના તેજ downstairs દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસો દમાઈ ગયા.

સહ સપ્તર્ષિભાર્યાભિરાદાવે વાગ્નિસમ્ભવઃ। અભિષેકપ્રયાતાભિર્દૃષ્ટો વર્જ્ય ત્વરુન્ધતીમ્ ।। ૧૧.

અગ્નિમાંથી જન્મેલા એ પુત્ર આરંભે સાત ઋષિની પત્નીઓ સાથે, અરુંધતી સિવાય, જે અભિષેક માટે ગઈ હતી, દેખાયા.

તાભિઃ સ બાલાર્કનિભો રૌદ્રઃ પરિવૃતઃ પ્રભુઃ । સ્નિહ્યમાનાભિરત્યર્થં સ્વકાભિરિવ માતૃભિઃ ।। ૧૧.

એવી રીતે, પોતાના માતાઓ જેવી લાગતી સાતેય ઋષિની પત્નીઓએ એ રૌદ્ર અને બાલાર્ક સમાન તેજસ્વી ભગવાનને ખૂબ પ્રેમથી ઘેરી લીધા.

યુગપત્સર્વદેવીર્હિ દિદૃક્ષુર્જાહ્નવીસુતઃ। ષપ્મુખો વ્યસૃજચ્છ્રીમાંસ્તાસાં પ્રીત્યા મહાદ્યુતિઃ ।। ૧૧.

જાહ્નવીપુત્રે, સર્વે દેવીઓને એકસાથે જોવા ઇચ્છી, પોતાની મહાન તેજસ્વિતા સાથે છ મોઢાં ધારણ કર્યા અને એમની ખુશી માટે એ રૂપ ધારણ કર્યું.

શ્રીમાન્ કમલપત્રાક્ષસ્તરુણાદિત્ય સન્નિભઃ। યેન જાતેન લોકાનામાક્ષેપસ્તેજસા કૃતઃ ।। ૧૧.

જે મહિમાવાન, કમળ જેવા નેત્રો ધરાવનારો અને યુવાન સૂર્ય જેવો તેજસ્વી છે, એની જન્મથી આખા જગતમાં તેજથી ચમક ફેલાઈ ગઈ.

તેન જાતેન મહતા દેવાનામસહિષ્ણવઃ। સ્કન્દિતા દાનવગણાસ્તસ્માત્સ્કન્દઃ પ્રતાપવાન્ ।। ૧૧.

એ મહાન જન્મથી, જે દેવતાઓ પણ સહન કરી શક્યા નહીં, દાનવોના ટોળા વિખેરાઈ ગયા; તેથી એ પરાક્રમીનું નામ સ્કંદ છે.

કૃત્તિકાભિસ્તુ યસ્માત્ સંવર્દ્ધિતઃ સ પુરાતનઃ। કાર્ત્તિકેય ઇતિ ખ્યાતસ્તસ્માદસુરસૂદનઃ ।। ૧૧.

કૃત્તિકા સ્ત્રીઓએ પ્રાચીનકાળે જેમણે પાળ્યો, એથી એ અસુર વિધ્વંસકનું નામ કાર્તિકેય પડ્યું.

જૃમ્ભતસ્તસ્ય દૈત્યારેર્જ્વાલામાલાકુલાત્તદા। મુખાદ્વિનિર્ગતા તસ્ય સ્વશક્તિરપરાજિતા ।। ૧૧.

જ્યારે દૈત્યશત્રુએ હાંફી કાઢ્યું, ત્યારે એની મુખમાંથી અગ્નિની જ્વાળાઓથી ઘેરાયેલી, અપરાજિત શક્તિ બહાર આવી.

ક્રીડાર્થઞ્ચૈવ સ્કન્દસ્ય વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના। ગરુડાદિતિ સૃષ્ટૌ હિ પક્ષિણૌ હિ પ્રભદ્રકૌ ।। ૧૧.

સ્કંદના રમણ માટે, પરાક્રમી વિષ્ણુએ ગરુડ અને અદિતિપુત્ર એવા બે મહાન પક્ષીઓને સર્જ્યા.

મયૂરઃ કુક્કુટશ્ચૈવ પતાકા ચૈવ વાયુના। યસ્ય દત્તા સરસ્વત્યા મહાવીણા મહાસ્વના। અજઃ સ્વયમ્ભુવા દત્તો મેષો દત્તશ્ચ શમ્ભુના ।। ૧૧.

મોર, કૂકડ અને ધ્વજ વાયુએ આપ્યા; સરસ્વતીએ મહાશબ્દવાળી વીણા આપી; સ્વયંભૂએ મેષ આપ્યો અને શંભુએ પણ એક ધોળક આપ્યો.

માયા વિહરણે વિપ્રા ગિરૌ ક્રૌઞ્ચે નિપાતિતે। તારકે ચાસુરવરે સમુદીર્ણે નિપાતિતે ।। ૧૧.

હે બ્રાહ્મણો, માયાની રમતમાં, જ્યારે ક્રૌંચ પર્વત તૂટી પડ્યો અને મહાન અસુર તારક ઊભો થયો અને પછી માર્યો ગયો.

સેન્દ્રોપેન્દ્રૈર્મહાભાગૈર્દેવરૈગ્નિસુતઃ પ્રભુઃ । સેનાપત્યેન દૈત્યારિરભિષિક્તઃ પ્રતાપવાન્ ।। ૧૧.

પછી, ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર અને મહાન દેવતાઓ સાથે, અગ્નિપુત્ર ભગવાનને દૈત્યશત્રુ તરીકે સેના અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા.

દેવસેનાપતિસ્ત્વેવં પઠ્યતે નરનાયકઃ। દેવારિસ્કન્દનઃ સ્કન્દઃ સર્વલોકેશ્વરઃ પ્રભુઃ ।। ૧૧.

આ રીતે, એ દેવસેનાના અધ્યક્ષ, મનુષ્યોના નેતા, દેવશત્રુઓના વિનાશક સ્કંદ અને સર્વલોકોના સ્વામી કહેવાય છે.

પ્રમથૈર્વિવિધૈર્દવૈસ્તથા ભૂત ગણૈરપિ । માતૃભિર્વિવિધાભિશ્ચ વિનાયકગણૈસ્તથા ।। ૧૧.

વિવિધ પ્રમથ, દાવ, ભૂતગણો, વિવિધ માતાઓ અને વિનાયકગણો સાથે એ વિહરતા હતા.

સા ત્વપશ્યદ્વિમાનાનિ પતન્તી સા દિવશ્ચ્યુતા । ત્રસરેણુપ્રમાણાનિ તેષ્વપશ્યચ્ચ્યુતાન્ પિતૄન્ ।। ૧૧.

એ પછી તેણે આકાશમાર્ગી રથો પડતા જોયા, પોતે પણ સ્વર્ગમાંથી ખસડી ગઈ, અને એમાં તેણે પોતાના પિતૃઓને ધૂળના કણ જેટલા નાના, પતિત અવસ્થામાં જોયા.

સુસૂક્ષ્માનપરિત્યક્તાનગ્નીનગ્નિષ્વિવાહિતાન્। ત્રાયધ્વમિત્યુવાચાથ પતન્તી તાનવાક્શિરાઃ ।। ૧૧.

અતિ સૂક્ષ્મ, ત્યજાયેલા, જેમની અગ્નિ બુઝાઈ ગઈ હોય એવા, એ પતન પામતી સ્ત્રીએ નમ્રતાથી કહ્યું: 'મારે બચાવો!'

તૈરુક્તા સા તુ માભૈષીરિત્યુક્તાધિષ્ઠિતાભવત્। તતઃ પ્રાસાદયત્સા વૈ પિતૄંસ્તાન્ દીનયા ગિરા ।। ૧૧.

પિતૃઓએ કહ્યું 'ભય ન રાખ', એમ કહી એને આશ્વાસન આપ્યું; પછી એણે દુઃખભરી વાણીથી પિતૃઓને પ્રસન્ન કરવા પ્રયત્ન કર્યો.

ઊચુસ્તે પિતરઃ કન્યાં ભ્રષ્ટૈશ્વર્યાં વ્યતિક્રમાત્। ભ્રષ્ટૈશ્વર્યા સ્વદોષેણ તપસિ ત્વં શુચિસ્મિતે ।। ૧૧.

પિતૃઓએ એ યુવતીને કહ્યું, 'તારે તારી ભૂલથી સૌભાગ્ય ગુમાવ્યું છે; હવે તારે તપ કરવું પડશે, હે મુદિત સ્મિતવાળી.'

યૈઃ ક્રિયન્તે ચ કર્મ્માણિ શરીરૈરિહ દૈવતૈઃ । તૈરેવ તત્કર્મફલં પ્રાપ્નુવન્તીહ દેવતાઃ ।। ૧૧.

જે કર્મો દેવતાઓ શરીરથી અહીં કરે છે, એ જ કર્મોના ફળ તેમને અહીં મળે છે.

સદ્યઃ ફલન્તિ કર્માણિ દેવત્વે પ્રેત્ય માનુષે। તસ્માદમાવસ્વપત્યત્વં પ્રેત્ય પ્રાપ્સ્યસે ફલમ્ ।। ૧૧.

કર્મોનું ફળ તરત જ મળે છે, દેવત્વમાં, મૃત્યુ પછી કે માનવરૂપે; તેથી મૃત્યુ પછી તું અમાવાસ્યાપતિનું ફળ પામશે.

ઇત્યુક્ત્યા વૈ પિતરઃ પુનસ્તે તુ પ્રસાદિતાઃ। ધ્યાત્વા પ્રસાદં સઞ્ચક્રુસ્તસ્યાસ્તે ત્વનુકમ્પયા ।। ૧૧.

આ રીતે પિતૃઓ ફરીથી પ્રસન્ન થયા; ધ્યાન કરીને તેમણે દયા કરીને એ પર કૃપા કરી.

અવશ્યમ્ભાવિનં દૃષ્ટ્વા હ્યર્થમૂચુસ્તતઃ સુરાઃ । સોમપાઃ પિતરઃ કન્યાં રાજ્ઞશ્ચૈવ હ્યમાવસોઃ ।। ૧૧.

નક્કી થયેલી ઘટના નિશ્ચિત જોઈને દેવતાઓ, સોમપાન કરનારા પિતૃઓ અને અમાવસુના રાજાની પુત્રી એમણે આ રીતે કહ્યું.

ઉત્પન્નસ્ય પૃથિવ્યાં તુ માનુષત્વે મહાત્મનઃ। કન્યા ભૂત્વા ત્વિમાઁલ્લોકાન્પુનઃ પ્રાપ્સ્યસિ સ્વાનિતિ ।। ૧૧.

પૃથ્વી પર માનવ રૂપે જન્મીને, હે મહાન, તું કન્યા બનીને ફરીથી પોતાના લોકોએ પ્રાપ્ત કરી લેશે.

અષ્ટાવિંશે ભવિત્રી ત્વં દ્વાપરે મત્સ્યયોનિજા। અસ્યૈવ રાજ્ઞો દુહિતા અદ્રિકાયાં હ્યમાવસોઃ ।। ૧૧.

અઠ્ઠાવીસમા દ્વાપર યુગમાં, તું માછલીના ગર્ભથી જન્મીશ, આ જ અમાવસુ રાજાની પુત્રી તરીકે, અદ્રિકા માંથી.

પરાશરસ્ય દાયાદં ઋષેસ્ત્વં જનયિષ્યસિ। સ વેદમેકં વિપ્રર્ષિશ્ચતુર્ધા વૈ કરિષ્યતિ ।। ૧૧.

તું પરાશર ઋષિના વારસને જન્મ આપશે; એ વિદ્વાન ઋષિ એક વેદને ચાર ભાગમાં વહેંચી દેશે.

મહાભિષસ્ય પુત્રૌ દ્વૌ શન્તનોઃ કીર્ત્તિવર્દ્ધનૌ। વિચિત્રવીર્ય્યં ધર્મજ્ઞં ત્વમેવોત્પાદયિષ્યસિ ।। ૧૧.

મહાભિષના બે પુત્રો, પ્રસિદ્ધ શાંતનુ, અને ધર્મ જાણનારો વિचित्रવીર્ય, એ બંનેને તું જન્મ આપશે, જે શાંતનુની ખ્યાતિ વધારશે.

ચિત્રાઙ્ગદં ચરાજાનં તેજોબલગુણાન્વિતમ્। એતાનુત્પાદ્ય પુત્રં સ્વં પુનર્લોકાનવાપ્સ્યસિ ।। ૧૧.

તું તેજ, બળ અને ગુણોથી યુક્ત રાજા ચિત્રાંગદને જન્મ આપશે; આ પુત્રોને જન્મ આપ્યા પછી તું ફરીથી પોતાના લોકોએ પ્રાપ્ત કરી લેશે.

વ્યતિક્રમાત્પિતૄણાં ત્વં પ્રાપ્સ્યસે જન્મ કુત્સિતમ્। તસ્યૈવ રાજ્ઞસ્ત્વં કન્યા અદ્રિકાયાં ભવિષ્યસિ ।। ૧૧.

પિતૃઓની આજ્ઞા ઉલ્લંઘન કરવા બદલ તને નિંદનીય જન્મ મળશે; એ જ રાજાની પુત્રી તરીકે તું અદ્રિકા માંથી જન્મીશ.

કન્યા ભૂત્વા તતશ્ચ ત્વમિમાન્ લોકાનવાપ્સ્યસિ। એવમુક્તા તુ દાશેયી જાતા સત્યવતી તુ સા ।। ૧૧.

કન્યા બનીને તું પછી આ લોકોએ પ્રાપ્ત કરી લેશે; આમ કહેતાં દાશેયીની પુત્રી સત્યવતી બની.