વાયુપુરાણમ્

અસિતસ્યૈકપર્ણી તુ પત્ની સાધ્વી દૃઢવ્રતા। દત્તા હિમવતા તસ્મૈ યોગાચાર્યાય ધીમતે। દેવલં સુષુવે સા તુ બ્રહ્મિષ્ઠં માનસં સુતમ્ ।। ૧૧.

એકપર્ણા, ધીર અને સતી, હિમવતે આસિત યોગાચાર્યને પત્ની તરીકે આપી; તેણે બ્રહ્મનિષ્ઠ માનસપુત્ર દેવલને જન્મ આપ્યો.

યા ચૈતાસાં કુમારીણાં તૃતીયા ત્વેકપાટલા। પુત્રં શતશિલાકસ્ય જૈગીષવ્યમુપસ્થિતા ।। ૧૧.

આ ત્રણ કન્યાઓમાંથી ત્રીજી એકપાટલા, શતશિલાકના પુત્ર જયગીષવ્ય પાસે ગઈ.

તસ્યાપિ શઙ્ખલિખિતૌ સ્મૃતૌ પુત્રાવયોનિજૌ। ઇત્યેતા વૈ મહાભાગાઃ કન્યા હિમવતઃ શુભાઃ ।। ૧૧.

એને પણ શંખ અને લખિત નામે બે પુત્રો થયા, જે યોનિથી જન્મેલા નહોતા. આમ, હિમવતની આ પુણ્યશાળી પુત્રીઓ પ્રસિદ્ધ છે.

રુદ્રાણી સા તુ પ્રવરા સ્વગુણૈરતિરિચ્યતે। અન્યોન્યપ્રીતિરનયોરુમાશઙ્કરયોર્યથા ।। ૧૧.

એ શ્રેષ્ઠ રુદ્રાણી છે, જે પોતાના ગુણોથી સર્વેમાં શ્રેષ્ઠ છે; ઉમા અને શંકર વચ્ચે પરસ્પર પ્રેમ યથાવત્ છે.

શ્લેષં સંસક્તયોર્જ્ઞાત્વા શઙ્કિતઃ કિલ વૃત્રહા। તાભ્યાં મૈથુનસક્તાભ્યામપત્યોદ્ભવભીરુણા। તયોઃ સકાશમિન્દ્રેણ પ્રેષિતો હવ્યવાહનઃ ।। ૧૧.

ઉમા અને શંકર વચ્ચેના જોડાણને જાણીને, વૃત્રહંતાએ શંકા કરી; બંનેના મિલન અને સંતાનભયને કારણે, ઇન્દ્રે અગ્નિને તેમના પાસે મોકલ્યો.

અનયો રતિવિઘ્નઞ્ચ ત્વમાચર હુતાશન। સર્વત્ર ગત એવ ત્વં ન દોષો વિદ્યતે તદા ।। ૧૧.

હે અગ્નિદેવ, તમે એમના મિલનમા અવરોધ ઊભો કરો. કેમ કે તમે સર્વત્ર રહો છો, એમાં તમારો કોઈ દોષ નથી.

ઇત્યેવમુક્તે તુ તથા વહ્નિના ચ તથા કૃતમ્। ઉમાદેહં સમુત્સૃજ્ય શુક્રં ભૂમૌ વિસર્જિતમ્ ।। ૧૧.

આ રીતે અગ્નિદેવે કહ્યું અને તેમ જ કર્યું. પછી ઉમાદેવીએ પોતાનું શરીર ત્યજીને પૃથ્વી પર વીજ છોડ્યું.

તતો રુષિતયા દેવ્યા શપ્તોઽગ્નિઃ શાંશપાયન। ઇદં ચોક્તવતી વહ્નિં રોષગદ્ઘદયા ગિરા ।। ૧૧.

પછી રોષથી ભરાયેલી દેવી ઉમાએ અગ્નિને શાપ આપ્યો અને ગુસ્સાથી કંપતી વાણીમાં એમ કહ્યું.

યસ્માન્મય્યવિતૃપ્તાયાં રતિવિઘ્નં હુતાશન। કૃતવાનસ્યકર્ત્તવ્યં તસ્માત્ત્વમસિ દુર્મતે ।। ૧૧.

હે અગ્નિદેવ, જ્યારે હું સંતોષ પામી નહોતી ત્યારે તમે મિલનમા અવરોધ કર્યો, જે તમારું કામ નહોતું. તેથી, હે મૂર્ખ, તું દોષી છે.

યદેવં વિભૃતં ગર્ભં રૌદ્રં શુક્રં મહાપ્રભમ્। ગર્ભં ત્વં ધારયસ્વૈવમેષા તે દણ્ડધારણા ।। ૧૧.

તમે જે ભયાનક અને તેજસ્વી વીજ ધારણ કર્યો છે, એ વીજ હવે તારે જ રાખવાનો છે. એ જ તારી સજા છે.

સ શાપરોષાદ્રુદ્રાણ્યા અન્તર્ગર્ભો હુતાશનઃ। બહૂન્વર્ષગણાન્ ગર્ભં ધારયામાસ વૈ દ્વિજાઃ ।। ૧૧.

આ રીતે રુદ્રાણીએ શાપ આપ્યા પછી અગ્નિદેવે ઘણા વર્ષો સુધી એ વીજ પોતાના અંદર રાખી.

સ ગઙ્ગામુપગમ્યાહ શ્રૂયતાં સરિદુત્તમે। સુમહાન્ પરિખેદો મે ગર્ભધારણકારણાત્ ।। ૧૧.

પછી અગ્નિદેવ ગંગાજી પાસે ગયા અને કહ્યું: 'હે મહાનદી, એ વીજ ધારણ કરવા કારણે હું ખૂબ જ પીડાઈ રહ્યો છું.'

મદ્ધિતાર્થમિમં ગર્ભમતો ધારય નિમ્નગે। મત્પ્રસાદાચ્ચ ખેદો વૈ મન્દસ્તવ ભવિષ્યતિ ।। ૧૧.

'મારા માટે તું આ વીજ ધારણ કર. મારી કૃપાથી તારી પીડા ઓછી થઈ જશે.'

તથેત્યુક્ત્વા તદા સા તુ સમ્પ્રહૃષ્ટ મહાનદી। તં ગર્ભં ધારયામાસ દહ્યમાનેન ચેતસા ।। ૧૧.

'તેમ જ થાઓ' એમ કહી આનંદિત થયેલી ગંગાજીએ મનમાં દુઃખ સહન કરતા એ વીજ ધારણ કરી.

સાપિ કૃચ્છ્રેણ મહતા ખિદ્યમાના મહાનદી। કાલં પ્રકૃષ્ટં સુમહદ્ઘર્ભધારણતત્પરા ।। ૧૧.

મહાનદી ગંગા એ વીજ ધારણ કરતાં ખૂબ જ પીડાઈ અને લાંબા સમય સુધી સહનશીલ રહી.

તયા પરિગતં ગર્ભં કુક્ષૌ હિમવતઃ શુભે। શુભં શરવણં નામ ચિત્રં પુષ્પિતપાદપમ્। તત્ર તં વ્યસૃજદ્ગર્ભં દીપ્યમાનામિવાનલમ્ ।। ૧૧.

પછી એ વીજ ગંગાએ હિમાલયના પવિત્ર ગર્ભમાં, સુંદર અને ફૂલોથી શોભતા શરવણ નામના સ્થળે મૂકી, જ્યાં એ વીજ અગ્નિ જેવી તેજસ્વી હતી.

રુદ્રાગ્નિગઙ્ગાતનયસ્તત્ર જાતોઽરુણપ્રભઃ । આદિત્યશતસઙ્કાશો મહાતેજાઃ પ્રતાપવાન્ ।। ૧૧.

ત્યાં રુદ્ર, અગ્નિ અને ગંગાના પુત્રનો જન્મ થયો. એનું તેજ ઉષા જેવી લાલિમાયુક્ત, સૂર્યના શતગણિત પ્રકાશ જેવું અને મહાન શક્તિથી ભરપૂર હતું.

તસ્મિઞ્જાતે મહાભાગે કુમારે જાહ્નવીસુતે। વિમાનયાનૈરાકાશં પતત્રિભિરિવાવૃતમ્ ।। ૧૧.

જ્યારે મહાન યશસ્વી જાહ્નવીપુત્રનો જન્મ થયો ત્યારે આકાશ દેવવિમાનોથી ભરાઈ ગયું, જાણે પંખીઓથી ઢંકાઈ ગયું હોય.

દેવદુન્દુભયો નેદુરાકાશે મધુરસ્વરાઃ। મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષઞ્ચ ખચરાઃ સિદ્ધચારણાઃ ।। ૧૧.

આકાશમાં દિવ્ય ઢોલ મીઠા સ્વરે વાગવા લાગ્યા અને વિમાનોમાં રહેલા સિદ્ધો અને ચારણોએ પુષ્પવર્ષા કરી.

જગુર્ગન્ધર્વ્વમુખ્યાશ્ચ સર્વ્વશસ્તત્ર તત્ર હ। યક્ષા વિદ્યાધરાઃ સિદ્ધાઃ કિન્નરાશ્ચૈવ સર્વશઃ ।। ૧૧.

પ્રમુખ ગંધર્વોએ સર્વત્ર ગીત ગાયા અને યક્ષ, વિદ્યાધર, સિદ્ધ અને કિન્નરોએ પણ આનંદ વ્યક્ત કર્યો.

મહાનાગ સહસ્રાણિ પ્રવરાશ્ચ પતત્રિણઃ । ઉપતસ્થુર્મહાભાગમાગ્નેયં શઙ્કરાત્મજમ્। પ્રભાવેણ તદા તેન દૈત્યદાનવરાક્ષસાઃ ।। ૧૧.

હજારો મહાનાગો અને શ્રેષ્ઠ પંખીઓએ શિવ અને અગ્નિના તેજસ્વી પુત્રની આજુબાજુ ભેગા થયા. એના તેજ downstairs દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસો દમાઈ ગયા.

સહ સપ્તર્ષિભાર્યાભિરાદાવે વાગ્નિસમ્ભવઃ। અભિષેકપ્રયાતાભિર્દૃષ્ટો વર્જ્ય ત્વરુન્ધતીમ્ ।। ૧૧.

અગ્નિમાંથી જન્મેલા એ પુત્ર આરંભે સાત ઋષિની પત્નીઓ સાથે, અરુંધતી સિવાય, જે અભિષેક માટે ગઈ હતી, દેખાયા.

તાભિઃ સ બાલાર્કનિભો રૌદ્રઃ પરિવૃતઃ પ્રભુઃ । સ્નિહ્યમાનાભિરત્યર્થં સ્વકાભિરિવ માતૃભિઃ ।। ૧૧.

એવી રીતે, પોતાના માતાઓ જેવી લાગતી સાતેય ઋષિની પત્નીઓએ એ રૌદ્ર અને બાલાર્ક સમાન તેજસ્વી ભગવાનને ખૂબ પ્રેમથી ઘેરી લીધા.

યુગપત્સર્વદેવીર્હિ દિદૃક્ષુર્જાહ્નવીસુતઃ। ષપ્મુખો વ્યસૃજચ્છ્રીમાંસ્તાસાં પ્રીત્યા મહાદ્યુતિઃ ।। ૧૧.

જાહ્નવીપુત્રે, સર્વે દેવીઓને એકસાથે જોવા ઇચ્છી, પોતાની મહાન તેજસ્વિતા સાથે છ મોઢાં ધારણ કર્યા અને એમની ખુશી માટે એ રૂપ ધારણ કર્યું.

શ્રીમાન્ કમલપત્રાક્ષસ્તરુણાદિત્ય સન્નિભઃ। યેન જાતેન લોકાનામાક્ષેપસ્તેજસા કૃતઃ ।। ૧૧.

જે મહિમાવાન, કમળ જેવા નેત્રો ધરાવનારો અને યુવાન સૂર્ય જેવો તેજસ્વી છે, એની જન્મથી આખા જગતમાં તેજથી ચમક ફેલાઈ ગઈ.

તેન જાતેન મહતા દેવાનામસહિષ્ણવઃ। સ્કન્દિતા દાનવગણાસ્તસ્માત્સ્કન્દઃ પ્રતાપવાન્ ।। ૧૧.

એ મહાન જન્મથી, જે દેવતાઓ પણ સહન કરી શક્યા નહીં, દાનવોના ટોળા વિખેરાઈ ગયા; તેથી એ પરાક્રમીનું નામ સ્કંદ છે.

કૃત્તિકાભિસ્તુ યસ્માત્ સંવર્દ્ધિતઃ સ પુરાતનઃ। કાર્ત્તિકેય ઇતિ ખ્યાતસ્તસ્માદસુરસૂદનઃ ।। ૧૧.

કૃત્તિકા સ્ત્રીઓએ પ્રાચીનકાળે જેમણે પાળ્યો, એથી એ અસુર વિધ્વંસકનું નામ કાર્તિકેય પડ્યું.

જૃમ્ભતસ્તસ્ય દૈત્યારેર્જ્વાલામાલાકુલાત્તદા। મુખાદ્વિનિર્ગતા તસ્ય સ્વશક્તિરપરાજિતા ।। ૧૧.

જ્યારે દૈત્યશત્રુએ હાંફી કાઢ્યું, ત્યારે એની મુખમાંથી અગ્નિની જ્વાળાઓથી ઘેરાયેલી, અપરાજિત શક્તિ બહાર આવી.

ક્રીડાર્થઞ્ચૈવ સ્કન્દસ્ય વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના। ગરુડાદિતિ સૃષ્ટૌ હિ પક્ષિણૌ હિ પ્રભદ્રકૌ ।। ૧૧.

સ્કંદના રમણ માટે, પરાક્રમી વિષ્ણુએ ગરુડ અને અદિતિપુત્ર એવા બે મહાન પક્ષીઓને સર્જ્યા.