વાયુપુરાણમ્

એવંવિધં સુતં દૃષ્ટ્વા વિશ્વરૂપધરં તથા। પિતા દૃષ્ટ્વાબ્રવીત્તત્ર કુબેરોઽયમિતિ સ્વયમ્ ।। ૯.

આવો અનોખો અને સર્વરૂપ ધરાવતો પુત્ર જોઈ, પિતાએ ત્યાં કહ્યું: 'આ કુબેર છે'.

કુત્સાયાં ક્વિતિશબ્દોઽયં શરીરં બેરમુચ્યતે । કુબેરઃ કુશરીરત્વાન્નામ્ના તેન ચ સોઽઙ્કિતઃ ।। ૯.

'કુતિ' શબ્દનો અર્થ નિંદા અને 'બેર' અર્થ શરીર થાય છે. તેના વિકૃત શરીર હોવાથી તેને કુબેર નામ મળ્યું.

યસ્માદ્વિશ્રવસોઽપત્યં સાદૃશ્યાદ્વિશ્રવા ઇવ। તસ્માદ્વૈશ્રવણો નામ નામ્ના લોકે ભવિષ્યતિ ।। ૯.

વિશ્રવાસનો પુત્ર અને તેના જેવો દેખાવ હોવાથી, તેને વૈશ્વરવણ નામથી દુનિયામાં ઓળખાશે.

ઋદ્ધ્યાં કુબેરોઽજનયદ્વિશ્રુતં નલકૂબરમ્। રાવણં કુમ્ભકર્ણઞ્ચ કન્યાં શૂર્પણખાન્તથા। વિભીષણં ચતુર્થાંસ્તાન્કૈકસ્યજનયેત્સુતાન્ ।। ૯.

કુબેરે ઋદ્ધિથી વિખ્યાત નલકુબેરને જન્માવ્યો. કૈકસીએ રાવણ, કુંભકર્ણ, દીકરી શૂર્પણખા અને ચોથો વિભીષણ એવા પુત્રોને જન્માવ્યા.

શઙ્કુકર્ણો દશગ્રીવઃ પિઙ્ગલો રક્તમૂર્દ્ધજઃ। ચતુષ્પાદ્વિંશતિબુજો મહાકાયો મહા બલઃ ।। ૯.

દશમુખ, શંખ જેવા કાન, પીળો, લાલ વાળવાળો, ચાર પગવાળો, વીસ હાથવાળો, વિશાળ અને મહા બળવાન હતો.

જાત્યાઞ્જનનિભો દંષ્ટ્રો લોહિતગ્રીવ એવ ચ। રાજસેનો જયયુક્તો રૂપેણ ચ બલેન ચ ।। ૯.

જન્મથી કાજળ જેવો કાળો, દાંતવાળો, લાલ ગળાવાળો, રાજસત્તા ધરાવતો, વિજયી, રૂપ અને બળમાં અદ્વિતીય હતો.

સત્યબુદ્ધિર્દૃઢતનૂ રાક્ષસૈરેવ રાવણઃ । નિસર્ગાદ્દારુણઃ ક્રૂરો રાવણાદ્રાવણસ્તુ સઃ ।। ૯.

રાવણ સાચા બુદ્ધિ અને મજબૂત શરીરવાળો, સ્વભાવથી રાક્ષસ, જન્મથી જ ભયાનક અને ક્રૂર હતો, તેથી તેનું નામ રાવણ પડ્યું.

હિરણ્યકશિપુસ્ત્વાસીત્સ રાજા પૂર્વજન્મનિ। ચતુર્યુગાનિ રાજાત્ર ત્રયોદશ સ રાક્ષસઃ ।। ૯.

પહેલા જન્મમાં એ રાજા હિરણ્યકશિપુ હતો. રાક્ષસ રૂપે તે ત્રેયોદશ ચતુર્યુગ સુધી રાજા રહ્યો.

તાઃ પઞ્ચકોટ્યો વર્ષાણામાખ્યાતાઃ સઙ્ખ્યયા દ્વિજૈઃ। નિયુતાન્યેકષષ્ટિશ્ચ સઙ્ખ્યાવિદ્ભિરુદાહૃતા ।। ૯.

આ પાંચ કરોડ વર્ષ એવા ગણાયા છે, અને ગણનામાં નિપુણ દ્વિજોએ એકસઠ નિયુત વર્ષ ગણાવ્યા છે.

ષષ્ટિશતસહસ્રાણિ વર્ષાણાન્તુ સ રાવણઃ । દેવતાનાં ઋષીણાઞ્ચ ઘોરં કૃત્વા પ્રજાગરમ્ ।। ૯.

છપ્પન હજાર વર્ષ સુધી રાવણે દેવતાઓ અને ઋષિઓને ભયમાં રાખી, ભયંકર જાગૃતિ પેદા કરી.

ત્રેતાયુગે ચતુર્વિંશે રાવણસ્તપસઃ ક્ષયાત્। રામં દાશરથિં પ્રાપ્ય સગણઃ ક્ષયમીયિવાન્ ।। ૯.

ચોવીસમા ત્રેતાયુગમાં, જ્યારે રાવણનું તપશ્ચર્ય ક્ષીણ થયું, ત્યારે દશરથપુત્ર રામના હાથે, પોતાના સાથીઓ સાથે, તેનું અંત થયું.

મહોદયઃ પ્રહસ્તશ્ચ મહાપાંશુખરસ્તથા। પુષ્પોત્કટાયાઃ પુત્રાસ્તે કન્યા કુમ્ભીનસી તથા ।। ૯.

મહોદય, પ્રહસ્ત અને મહાપાંશુખર, તેમજ પુષ્પોત્કટાની પુત્રો છે; અને કુંભીનસી એ તેની પુત્રી છે.

ત્રિશિરા દૂષણશ્ચૈવ વિદ્યુજ્જિહ્વશ્ચ રાક્ષસઃ। કન્યા હ્યસલિકા ચૈવ વાકાયાઃ પ્રસવાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૯.

ત્રિશિરા, દુષણ અને વિદ્યુજ્ઝિહ્વ એ રાક્ષસો છે; વાકાની પુત્રી અસલિકા છે – એ બધાને તેના સંતાન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ઇત્યેતે ક્રૂરકર્માણઃ પૌલસ્ત્યા રાક્ષસા દશ। દારુણાબિજનાઃ સર્વે દેવૈરપિ દુરાસદાઃ ।। ૯.

આ રીતે પૌલસ્ત્યથી જન્મેલા આ દસ રાક્ષસો ક્રૂર કર્મોવાળા છે, બધા ભયાનક વંશના છે અને દેવતાઓ માટે પણ દુર્લંઘ્ય છે.

સર્વે લબ્ધવરાશ્ચૈવ પુત્રપૌત્રસમન્વિતાઃ। યક્ષાણાઞ્ચૈવ સર્વેષાં પૌલસ્ત્યા યે ચ રાક્ષસાઃ ।। ૯.

બધા રાક્ષસો વર્દાન પામેલા છે, તેમના પુત્ર-પૌત્રો સાથે છે; અને પૌલસ્ત્યના બધા રાક્ષસો યક્ષોમાં પણ ગણાય છે.

આગસ્ત્યવૈશ્વામિત્રાણાં ક્રૂરાણાં બ્રહ્મરક્ષસામ્। વેદાધ્યયનશીલાનાં તપોવ્રતનિષેવિણામ્ ।। ૯.

અગસ્ત્ય અને વિશ્વામિત્રના ક્રૂર બ્રહ્મરાક્ષસો, જે વેદાધ્યયન અને તપ-વ્રત palan કરતા, એમાં આવે છે.

તેષામૈડવિડો રાજા પૌલસ્ત્યઃ સવ્યપિઙ્ગલઃ। ઇતરે વૈ યજ્ઞમુખાસ્તેન રક્ષોગણાસ્ત્રયઃ ।। ૯.

એમાં ઇડવિડ નામનો રાજા, પૌલસ્ત્ય અને સવ્યપિંગલ છે; બીજા યજ્ઞમુખ છે – આમ ત્રણ રાક્ષસોનું જૂથ છે.

યાતુ ધાના બ્રહ્મધાના વાર્ત્તાશ્ચૈવ દિવાચરાઃ । નિશાચરગણાસ્તેષાં ચત્વારઃ કવિભિઃ સ્મૃતાઃ ।। ૯.

યાતુધાન, બ્રહ્મધાન, વાર્તા અને દિવસમાં ફરનારા – એમ ચાર પ્રકારના નિશાચર જૂથો ઋષિઓએ ઓળખ્યા છે.

પૌલસ્ત્યા નૈઋતાશ્ચૈવ આગત્સ્યાઃ કૌશિકાસ્તથા। ઇત્યેતાઃ સપ્ત તેષાં વૈ જાતયો રાક્ષસાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૯.

પૌલસ્ત્ય, નૈરૃત, અગસ્ત્યના વંશજ અને કૌશિક – એમ સાત જાતિના રાક્ષસો એમણે ગણાયા છે.

તેષાં રૂપં પ્રવક્ષ્યામિ સ્વભાવેન વ્યવસ્થિતમ્। વૃત્તાક્ષાઃ પિઙ્ગલાશ્ચૈવ મહાકાયા મહોદરાઃ ।। ૯.

હું હવે એમનું સ્વરૂપ કહું છું, જે એમના સ્વભાવ પ્રમાણે છે: એમની આંખો ગોળ, રંગ પીળા, દેહ મોટો અને પેટ પણ વિશાળ છે.

અષ્ટદંષ્ટ્રા શઙ્કુકર્ણા ઊર્દ્ધ્વરોમાણ એવ ચ। આકર્ણદારિતાસ્યાશ્ચ મુઞ્જધૂમોર્દ્ધ્વમૂર્દ્ધજાઃ ।। ૯.

એમને આઠ દાંત, શંખ જેવાં કાન, ઊભા વાળ, કાન સુધી ફાટેલા મોઢાં અને મુંજ ઘાસ કે ધૂમ્ર જેવાં વાળ છે.

સ્થૂલશીર્ષાઃ સિતાભાશ્ચ હ્રસ્વકાશ્ચ પ્રવાહુકાઃ। તામ્રાસ્યા લમ્બજિહ્વૌષ્ઠા લમ્બભૂસ્થૂલનાસિકાઃ ।। ૯.

એમના માથા મોટા, રંગ ફિક્કા, ઊંચાઈ ઓછી અને હાથ લાંબા છે; એમના મોઢાં તાંબાં જેવા, જીભ અને હોઠ લટકેલા, ગાલ નીચે પડેલા અને નાક જાડા છે.

નીલાઙ્ગા લોહિતગ્રીવા ગમ્ભીરાક્ષા વિબીષણાઃ । મહાઘોરસ્વરાશ્ચૈવ વિકટા બદ્ધપિણ્ડિકાઃ ।। ૯.

એમના અંગો કાળા, ગળા લાલ, આંખો ઊંડા, દેખાવ ભયાનક છે; એમનો અવાજ બહુ ભયાનક, શરીર વિકૃત અને જાંઘો જોડાયેલી છે.

સ્થૂલાશ્ચ તુઙ્ગનાસાશ્ચ શિલાસંહનના દૃઢાઃ। દારુણાભિજનાઃ ક્રૂરાઃ પ્રાયશઃ ક્લિષ્ટકર્મિણઃ ।। ૯.

એમના દેહ જાડા, નાક ઊંચા, પથ્થર જેવા મજબૂત, ભયાનક વંશના, ક્રૂર અને મોટા ભાગે કઠોર કર્મો કરતા હોય છે.

સકુણ્ડલાઙ્ગદાપીડા મુકુટોષ્ણીષધારિણઃ। વિચિત્ર વસ્ત્રાભરણાશ્ચિત્રસ્રગનુલેપનાઃ ।। ૯.

એમણે કુંડળ, અંગદ, મુકુટ અને પાગડી પહેરેલી હોય છે; એમના વસ્ત્રો અને આભૂષણો વિવિધ હોય છે અને વિવિધ માળા તથા સુગંધિત લપાણાંથી શોભે છે.

અન્નાદાઃ પિશિતાદાશ્ચ પુરુષાદાશ્ચ તે સ્મૃતાઃ। ઇત્યેતદ્રૂપસાધર્મ્યં રાક્ષસાનાં બુધૈઃ સ્મૃતમ્। ન સમસ્તબલં બુદ્ધં યતો માયાકૃતં હિ તત્ ।। ૯.

એમને અન ખાવા, માંસ ખાવા અને માણસ પણ ખાવા માટે ઓળખાય છે; રાક્ષસોના સ્વરૂપ અને સ્વભાવ એવા છે એમ વિદ્વાનો કહે છે. તેમ છતાં એમનું પૂરું બળ કોઈ જાણતું નથી, કારણ કે એ માયાથી છુપાયેલું છે.

પુલહસ્ય મૃગાઃ પુત્રાઃ સર્વે વ્યાલાશ્ચ દંષ્ટ્રિણઃ । ભૂતાઃ પિશાચાઃ સર્પાશ્ચ ભ્રમરા હસ્તિનસ્તથા ।। ૯.

પુલહના બધા પુત્રો જંગલી પ્રાણી અને દાંતવાળા છે; ભૂત, પિશાચ, સાપ, ભમરા અને હાથી પણ એમા આવે છે.

વાનરાઃ કિન્નરાશ્ચૈવ યમકિમ્પુરુષાસ્તથા। યેઽન્યે ચૈવ પરિક્રાન્તા માયાક્રોધવશાનુગાઃ ।। ૯.

વાનર, કિન્નર, યમ-કિમ્પુરુષ અને બીજા પણ જે ફરતા રહે છે, એ બધા માયા અને ક્રોધના વશમાં છે.

અનપત્યઃ ક્રતુસ્તસ્મિન્ સ્મૃતો વૈવસ્વતેઽન્તરે। ન તસ્ય પુત્રઃ પૌત્રો વા તેજઃ સંક્ષિપ્ય વા સ્થિતઃ ।। ૯.

વૈવસ્વતના સમયગાળામાં ક્રતુ નિસંતાન ગણાય છે; તેને પુત્ર કે પૌત્ર નથી અને તેનું તેજ પણ ઓછું રહ્યું છે.