વાયુપુરાણમ્

શાણ્ડિલ્યાનાં વચઃ શ્રુત્વા દેવલઃ સુમહાયશાઃ। નિધ્રુવાઃ શાણ્ડિલ્યા રૈભ્યાસ્ત્રયઃ પશ્ચાત્તુ કશ્યપાઃ ।। ૯.

શાંડિલ્યના વચન સાંભળી, સુપ્રસિદ્ધ દેવલ, નિધ્રુવ, શાંડિલ્ય, રૈભ્ય અને પછી કશ્યપો પણ થયા.

વરપ્રભૃતયો દેવા દેવલસ્ય પ્રજાસ્ત્વિમાઃ। ચતુર્યુગે ત્વતિક્રાન્તે મનોર્હ્યેકાદશે પ્રજાઃ। અથાવશિષ્ટે તસ્મિસ્તુ દ્વાપરે સમ્પ્રવર્તતે ।। ૯.

વરાદિ દેવતાઓ દેવલના વંશજ છે; ચાર યુગ પૂરા થાય ત્યારે, એકાદશ મનુમાં તેમની પ્રજા રહી જાય છે, અને દ્વાપરમાં તે આગળ વધે છે.

માનસસ્ય ચરિષ્યન્તસ્તસ્ય પુત્રો દમઃ કિલ। માનસસ્તસ્ય દાયાદસ્તૃણબિન્દુરિતિ શ્રુતઃ ।। ૯.

માનસના જીવનકાળમાં, તેના પુત્ર દમાનો ઉલ્લેખ થાય છે; માનસનો વારસદાર તૃણબિંદુ તરીકે ઓળખાય છે.

ત્રેતાયુગમુખે રાજા તૃતીયે સમ્બભૂવ હ। તસ્ય કન્યા ત્વિડવિડા રૂપેણાપ્રતિમાભવત્। પુલસ્ત્યાય સ રાજર્ષિસ્તાં કન્યાં પ્રત્યપાદયત્ ।। ૯.

તૃતા યુગની શરૂઆતમાં, ત્રીજા યુગે એક રાજા જન્મ્યા. તેની દીકરી ત્વિડવિડા રૂપમાં અનન્ય સુંદર હતી. એ રાજર્ષિએ પોતાની દીકરી પુલસ્ત્યને આપી.

ઋષિરિડવિડાયાન્તુ વિશ્રવાઃ સમપદ્યત। તસ્ય પત્ન્યશ્ચતસ્રસ્તુ પૌલસ્ત્યકુલવર્દ્ધનાઃ ।। ૯.

ત્યારે ઋષિ ત્વિડવિડાની સાથે વિશ્રવા વિવાહિત થયા. વિશ્રવાની ચાર પત્નીઓ હતી, જેમણે પૌલસ્ત્ય વંશને વધાર્યો.

બૃહસ્પતેર્બૃહત્કીર્ત્તિર્દેવાચાર્યસ્ય કીર્ત્તિતઃ । કન્યાં તસ્યોપયેમે સ નામ્ના વૈ દેવવર્ણિનીમ્ ।। ૯.

દેવતાઓના ગુરુ બૃહસ્પતિ, જેનું નામ બહુ પ્રસિદ્ધ છે, તેણે દેવવર્ણિની નામની કન્યાને વિવાહ કરી.

પુષ્પોત્કકટાઞ્ચ વાકાઞ્ચ સુતે માલ્યવતઃ સ્થિતૌ। કૈકસીં માલિનઃ કન્યાં તાસાન્તુ શ્રૃણુત પ્રજાઃ ।। ૯.

માલ્યવતના બે પુત્રો હતા – પુષ્પોત્કકટ અને વાકા. માલિનની દીકરી કૈકસી હતી. હવે આ સ્ત્રીઓના સંતાનો સાંભળો.

જ્યેષ્ઠં વૈશ્રવણં તસ્ય સુષુવે દેવવર્ણિની। દિવ્યેન વિધિના યુક્તમાર્ષેણૈવ શ્રુતેન ચ। રાક્ષસેન ચ રૂપેણ આસુરેણ બલેન ચ ।। ૯.

દેવવર્ણિનીએ વિશ્રવાસનો મોટો પુત્ર વૈશ્વરવણ જન્માવ્યો, જે દિવ્ય ગુણોથી યુક્ત હતો, ઋષિ પરંપરા પ્રમાણે, રાક્ષસ જેવા રૂપ અને અસુર જેવી તાકાત ધરાવતો હતો.

ત્રિપાદં સુમહાકાયં સ્થૂલશીર્ષં મહાતનુમ્। અષ્ટદંષ્ટ્રં હરિચ્છ્મશ્રું શઙ્કુકર્ણં વિલોહિતમ્ ।। ૯.

તેને ત્રણ પગ, વિશાળ શરીર, મોટું માથું, આઠ દાંત, પીળા દાઢી, શંખ જેવાં કાન અને લાલચટ્ટ દેખાવ હતો.

હ્રસ્વ બાહું પ્રબાહુઞ્ચ પિઙ્ગલં સુવિભીષણમ્। વૈવર્તજ્ઞાનસમ્પન્નં સમ્બુદ્ધં જ્ઞાનસમ્પદા ।। ૯.

તેના હાથ એક ટૂંકા અને એક લાંબા, રંગ પીળો અને બહુ ભયાનક, રૂપાંતરના જ્ઞાનથી ભરપૂર, જાગૃત અને જ્ઞાનથી સમૃદ્ધ હતો.

એવંવિધં સુતં દૃષ્ટ્વા વિશ્વરૂપધરં તથા। પિતા દૃષ્ટ્વાબ્રવીત્તત્ર કુબેરોઽયમિતિ સ્વયમ્ ।। ૯.

આવો અનોખો અને સર્વરૂપ ધરાવતો પુત્ર જોઈ, પિતાએ ત્યાં કહ્યું: 'આ કુબેર છે'.

કુત્સાયાં ક્વિતિશબ્દોઽયં શરીરં બેરમુચ્યતે । કુબેરઃ કુશરીરત્વાન્નામ્ના તેન ચ સોઽઙ્કિતઃ ।। ૯.

'કુતિ' શબ્દનો અર્થ નિંદા અને 'બેર' અર્થ શરીર થાય છે. તેના વિકૃત શરીર હોવાથી તેને કુબેર નામ મળ્યું.

યસ્માદ્વિશ્રવસોઽપત્યં સાદૃશ્યાદ્વિશ્રવા ઇવ। તસ્માદ્વૈશ્રવણો નામ નામ્ના લોકે ભવિષ્યતિ ।। ૯.

વિશ્રવાસનો પુત્ર અને તેના જેવો દેખાવ હોવાથી, તેને વૈશ્વરવણ નામથી દુનિયામાં ઓળખાશે.

ઋદ્ધ્યાં કુબેરોઽજનયદ્વિશ્રુતં નલકૂબરમ્। રાવણં કુમ્ભકર્ણઞ્ચ કન્યાં શૂર્પણખાન્તથા। વિભીષણં ચતુર્થાંસ્તાન્કૈકસ્યજનયેત્સુતાન્ ।। ૯.

કુબેરે ઋદ્ધિથી વિખ્યાત નલકુબેરને જન્માવ્યો. કૈકસીએ રાવણ, કુંભકર્ણ, દીકરી શૂર્પણખા અને ચોથો વિભીષણ એવા પુત્રોને જન્માવ્યા.

શઙ્કુકર્ણો દશગ્રીવઃ પિઙ્ગલો રક્તમૂર્દ્ધજઃ। ચતુષ્પાદ્વિંશતિબુજો મહાકાયો મહા બલઃ ।। ૯.

દશમુખ, શંખ જેવા કાન, પીળો, લાલ વાળવાળો, ચાર પગવાળો, વીસ હાથવાળો, વિશાળ અને મહા બળવાન હતો.

જાત્યાઞ્જનનિભો દંષ્ટ્રો લોહિતગ્રીવ એવ ચ। રાજસેનો જયયુક્તો રૂપેણ ચ બલેન ચ ।। ૯.

જન્મથી કાજળ જેવો કાળો, દાંતવાળો, લાલ ગળાવાળો, રાજસત્તા ધરાવતો, વિજયી, રૂપ અને બળમાં અદ્વિતીય હતો.

સત્યબુદ્ધિર્દૃઢતનૂ રાક્ષસૈરેવ રાવણઃ । નિસર્ગાદ્દારુણઃ ક્રૂરો રાવણાદ્રાવણસ્તુ સઃ ।। ૯.

રાવણ સાચા બુદ્ધિ અને મજબૂત શરીરવાળો, સ્વભાવથી રાક્ષસ, જન્મથી જ ભયાનક અને ક્રૂર હતો, તેથી તેનું નામ રાવણ પડ્યું.

હિરણ્યકશિપુસ્ત્વાસીત્સ રાજા પૂર્વજન્મનિ। ચતુર્યુગાનિ રાજાત્ર ત્રયોદશ સ રાક્ષસઃ ।। ૯.

પહેલા જન્મમાં એ રાજા હિરણ્યકશિપુ હતો. રાક્ષસ રૂપે તે ત્રેયોદશ ચતુર્યુગ સુધી રાજા રહ્યો.

તાઃ પઞ્ચકોટ્યો વર્ષાણામાખ્યાતાઃ સઙ્ખ્યયા દ્વિજૈઃ। નિયુતાન્યેકષષ્ટિશ્ચ સઙ્ખ્યાવિદ્ભિરુદાહૃતા ।। ૯.

આ પાંચ કરોડ વર્ષ એવા ગણાયા છે, અને ગણનામાં નિપુણ દ્વિજોએ એકસઠ નિયુત વર્ષ ગણાવ્યા છે.

ષષ્ટિશતસહસ્રાણિ વર્ષાણાન્તુ સ રાવણઃ । દેવતાનાં ઋષીણાઞ્ચ ઘોરં કૃત્વા પ્રજાગરમ્ ।। ૯.

છપ્પન હજાર વર્ષ સુધી રાવણે દેવતાઓ અને ઋષિઓને ભયમાં રાખી, ભયંકર જાગૃતિ પેદા કરી.

ત્રેતાયુગે ચતુર્વિંશે રાવણસ્તપસઃ ક્ષયાત્। રામં દાશરથિં પ્રાપ્ય સગણઃ ક્ષયમીયિવાન્ ।। ૯.

ચોવીસમા ત્રેતાયુગમાં, જ્યારે રાવણનું તપશ્ચર્ય ક્ષીણ થયું, ત્યારે દશરથપુત્ર રામના હાથે, પોતાના સાથીઓ સાથે, તેનું અંત થયું.

મહોદયઃ પ્રહસ્તશ્ચ મહાપાંશુખરસ્તથા। પુષ્પોત્કટાયાઃ પુત્રાસ્તે કન્યા કુમ્ભીનસી તથા ।। ૯.

મહોદય, પ્રહસ્ત અને મહાપાંશુખર, તેમજ પુષ્પોત્કટાની પુત્રો છે; અને કુંભીનસી એ તેની પુત્રી છે.

ત્રિશિરા દૂષણશ્ચૈવ વિદ્યુજ્જિહ્વશ્ચ રાક્ષસઃ। કન્યા હ્યસલિકા ચૈવ વાકાયાઃ પ્રસવાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૯.

ત્રિશિરા, દુષણ અને વિદ્યુજ્ઝિહ્વ એ રાક્ષસો છે; વાકાની પુત્રી અસલિકા છે – એ બધાને તેના સંતાન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

ઇત્યેતે ક્રૂરકર્માણઃ પૌલસ્ત્યા રાક્ષસા દશ। દારુણાબિજનાઃ સર્વે દેવૈરપિ દુરાસદાઃ ।। ૯.

આ રીતે પૌલસ્ત્યથી જન્મેલા આ દસ રાક્ષસો ક્રૂર કર્મોવાળા છે, બધા ભયાનક વંશના છે અને દેવતાઓ માટે પણ દુર્લંઘ્ય છે.

સર્વે લબ્ધવરાશ્ચૈવ પુત્રપૌત્રસમન્વિતાઃ। યક્ષાણાઞ્ચૈવ સર્વેષાં પૌલસ્ત્યા યે ચ રાક્ષસાઃ ।। ૯.

બધા રાક્ષસો વર્દાન પામેલા છે, તેમના પુત્ર-પૌત્રો સાથે છે; અને પૌલસ્ત્યના બધા રાક્ષસો યક્ષોમાં પણ ગણાય છે.

આગસ્ત્યવૈશ્વામિત્રાણાં ક્રૂરાણાં બ્રહ્મરક્ષસામ્। વેદાધ્યયનશીલાનાં તપોવ્રતનિષેવિણામ્ ।। ૯.

અગસ્ત્ય અને વિશ્વામિત્રના ક્રૂર બ્રહ્મરાક્ષસો, જે વેદાધ્યયન અને તપ-વ્રત palan કરતા, એમાં આવે છે.

તેષામૈડવિડો રાજા પૌલસ્ત્યઃ સવ્યપિઙ્ગલઃ। ઇતરે વૈ યજ્ઞમુખાસ્તેન રક્ષોગણાસ્ત્રયઃ ।। ૯.

એમાં ઇડવિડ નામનો રાજા, પૌલસ્ત્ય અને સવ્યપિંગલ છે; બીજા યજ્ઞમુખ છે – આમ ત્રણ રાક્ષસોનું જૂથ છે.

યાતુ ધાના બ્રહ્મધાના વાર્ત્તાશ્ચૈવ દિવાચરાઃ । નિશાચરગણાસ્તેષાં ચત્વારઃ કવિભિઃ સ્મૃતાઃ ।। ૯.

યાતુધાન, બ્રહ્મધાન, વાર્તા અને દિવસમાં ફરનારા – એમ ચાર પ્રકારના નિશાચર જૂથો ઋષિઓએ ઓળખ્યા છે.

પૌલસ્ત્યા નૈઋતાશ્ચૈવ આગત્સ્યાઃ કૌશિકાસ્તથા। ઇત્યેતાઃ સપ્ત તેષાં વૈ જાતયો રાક્ષસાઃ સ્મૃતાઃ ।। ૯.

પૌલસ્ત્ય, નૈરૃત, અગસ્ત્યના વંશજ અને કૌશિક – એમ સાત જાતિના રાક્ષસો એમણે ગણાયા છે.