વાયુપુરાણમ્

ગોભ્યો હિ મહિષેભ્યશ્ચ જાયન્તે જન્તવઃ પ્રભો। મત્સ્યાદયશ્ચ વિવિધા અણ્ડકુક્ષૌ વિશેષતઃ ॥ ૮.

ગાય અને મહિષીમાંથી પણ અનેક પ્રાણીઓ જન્મે છે; ખાસ કરીને વિવિધ પ્રકારની માછલીઓ અને બીજા જીવ અંડામાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.

ચૈવીરિકાશ્ચ જાયન્તે તથા ગોજાકુલાનિ ચ। તથાન્યાનિ ચ સૂક્ષ્માણિ જલૌકાદીનિ જાતયઃ ॥ ૮.

તે જ રીતે ચૈવીરિકા અને ગાયોના ઝુંડો જન્મે છે; એ જ રીતે લીછ અને આવા અન્ય નાનાં-સૂક્ષ્મ જીવ પણ પેદા થાય છે.

મક્ષિકાણાં વિકારાણિ જાયન્તે જાત યોઽપરે । પ્રાયેણ તુ વસન્ત્યસ્મિન્નુચ્છિષ્ટોદકકર્દ્દમે ॥ ૮.

માખીઓના વિવિધ પ્રકારો જન્મે છે, અને બીજા પણ અનેક પ્રકારના જીવ, જે મોટાભાગે બચેલા પાણી અને કાદવમાં જોવા મળે છે.

મશકાનાં વિકારાણિ ભ્રમરાણાં તથૈવ ચ। તૃણેભ્યશ્ચૈવ જાયન્તે પુત્રિકા પુત્રભાસકાઃ ॥ ૮.

મચ્છર અને મધમાખી જેવા જીવના પણ અનેક પ્રકારો થાય છે; અને ઘાસમાંથી પુત્રીકા અને પુત્રભાસક નામના જીવ પણ જન્મે છે.

મણિચ્છેદાસ્તથા વ્યાલાઃ પોતજાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ। શતવેરિવિકારાણિ કરીષેભ્યો ભવન્તિહ ॥ ૮.

મણિના ટુકડા, સાપ અને જહાજમાં જન્મેલા જીવ કહેવામાં આવ્યા છે; અને શતાવેરીના વિવિધ પ્રકારો અહીં લેદામાંથી પેદા થાય છે.

એવમાદિરસઙ્ખ્યાતો ગણઃ સંસ્વેદજો મયા। સમાસાભિહિતો હ્યેષ પ્રાક્કર્મવશજઃ સ્મૃતઃ ॥ ૮.

આ રીતે, સંખ્યાતીત એવા સંસ્વેદજ જીવોના જૂથનો હું સંક્ષિપ્ત વર્ણન કરું છું; એ બધું પૂર્વકર્મના પ્રભાવથી પેદા થાય છે એમ કહેવાય છે.

તથાઽન્યે નૈઋતાઃ સત્ત્વાસ્તે સ્મૃતા ઉપસર્ગજાઃ। પૂતાસ્તુ યોનિજાઃ કેચિત્કેચિદૌત્પત્તિકાઃ સ્મૃતાઃ ॥ ૮.

એ જ રીતે, અન્ય નૈૃત્ય નામના જીવ પણ છે, જે ઉપસર્ગથી પેદા થાય છે એમ કહેવાય છે; કેટલાક યોનિથી જન્મેલા છે અને કેટલાક આપોઆપ જન્મેલા માનવામાં આવે છે.

પ્રાયેણ દેવાઃ સર્વે વૈ વિજ્ઞેયા હ્યુપપત્તિજાઃ । કેચિત્તુ યોનિજા દેવાઃ કેચિદેવાનિમિત્તતઃ ॥ ૮.

મોટાભાગના બધા દેવતાઓ ઉપપત્તિથી જન્મેલા છે એમ સમજવું જોઈએ; પણ કેટલાક દેવતાઓ યોનિથી જન્મેલા છે અને કેટલાક કોઈ કારણ વિના પેદા થાય છે.

તૂલાલાઘશ્ચ કોલશ્ચ શિવા કન્યા તથૈવ ચ। અપત્યં સરમાયાસ્તુ ગણા વૈ સરમાદયઃ ॥ ૮.

તુલાલાઘ, કોલ, શિવા અને કન્યા પણ; અને સરમાની સંતાન, એટલે કે સરમાના જૂથો પણ છે.

શ્યામશ્ચ શબલશ્ચૈવ અર્જુનો હરિતસ્તથા। કૃષ્ણો ધૂમ્રારૂણશ્ચૈવ તૂલાલાઘશ્ચ કદ્રુકાઃ ॥ ૮.

શ્યામ, શબલ, અર્જુન, હરિત, કૃષ્ણ, ધૂમ્રારૂણ, તુલાલાઘ અને કદ્રુકા—આ બધા છે.

સુરસાથ વિજજ્ઞે તુ શતમેકં શિરો મતમ્। સર્પાણાં તક્ષકો રાજા નાગાનાઞ્ચાપિ વાસુકિઃ । દ્ર. ગરુડપુરાણે ૧.૧૯૭.૧૨ મધ્યે વાસુકેઃ પાર્થિવમણ્ડલે એવં તક્ષકસ્ય વાયુમણ્ડલે સ્થિતિઃ તમોબહુલ ઇત્યેષ ગણઃ ક્રોધવશાત્મકઃ ॥ ૮.

સુરસાએ એક શતમસ્તકવાળો પેદા કર્યો હતો; સાપોમાં તક્ષક રાજા છે અને નાગોમાં વાસુકિ; આ જૂથ અંધકારથી ભરેલો અને ક્રોધથી ચાલે છે.

પુલહસ્યાત્મજા સર્ગસ્તામ્રાયાસ્તન્નિબોધત। બહ્વન્યાસ્ત્વભિવિખ્યાતાસ્તામ્રાયાશ્ચ વિજજ્ઞિરે ॥ ૮.

હવે પુલહના પુત્ર તામ્રાની સંતાન સાંભળો; તામ્રામાંથી અનેક જાણીતા જીવ પણ જન્મ્યા છે.

શ્યેની ભાસી તથા ક્રૌઞ્ચી ધૃતરાષ્ટ્રી શુકી તથા। અરુણસ્ય ભાર્યા શ્યેની તુ વીર્યવન્તૌ મહાબલૌ। સમ્પાતિઞ્ચ જટાયુઞ્ચ પ્રસૂતા પક્ષિસત્તમૌ ॥ ૮.

શ્યેની, ભાસી, ક્રૌંચી, ધૃતરાષ્ટ્રિ અને શુકી; એમાં આરુણની પત્ની શ્યેનીએ શક્તિશાળી સમ્પાતિ અને જટાયુ, બે મહાન પક્ષીઓને જન્મ આપ્યો હતો.

સમ્પાતિરજનત્ પુત્રં કન્યામેકાં તથૈવ ચ। જટાયુષશ્ચ યે પુત્રાઃ કાક ગૃધ્રાશ્ચકર્ણિનઃ ॥ ૮.

સમ્પાતિએ એક પુત્ર અને એક પુત્રીને જન્મ આપ્યો; અને જટાયુના પુત્રોમાં કાગડા અને મોટા કાનવાળા ગૃધ્રો હતા.

ભાર્યા ગરુત્મતશ્ચાપિ ભાસી ક્રૌઞ્ચી તથા શુકી। ધૃતરાષ્ટ્રી ચ ભદ્રા ચ તાસ્વપત્યાનિ વક્ષ્યતે ॥ ૮.

ગરુડમત્તની પત્નીઓ—ભાસી, ક્રૌંચી, શુકી, ધૃતરાષ્ટ્રિ અને ભદ્રા—એમના સંતાનોનું વર્ણન હવે કરવામાં આવશે.

શુકી ગરુત્મતઃ પુત્રાન્ સુષુવે ષટ્ પરિશ્રુતાન્ । ત્રિશિરં સુમુખઞ્ચૈવ બલં પૃષ્ઠં મહાબલમ્ ॥ ૮.

શુકીએ ગરુડમત્તને છ પ્રસિદ્ધ પુત્રો આપ્યા: ત્રિશિર, સુમુખ, બલ, પૃષ્ઠ અને મહાબલ.

ત્રિશઙ્ખનેત્રં સુમુખં સુરૂપં સુરસં બલમ્। એષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ ગરુડાનાં મહાત્મનામ્ ॥ ૮.

ત્રિશંખનેત્ર, સુમુખ, સુરુપ, સુરસ અને બલ—આ બધા મહાન આત્માવાળા ગરુડોના પુત્રો અને પૌત્રો છે.

ચતુર્દશ સહસ્રાણિ ક્રૂરાણાં પન્નગાશિનામ્। પુત્રપૌત્રવિસર્ગાચ્ચ તેષાં વૈ વંશવિસ્તરઃ ॥ ૮.

ચૌદ હજાર ક્રૂર, સાપખોર જીવ છે; એમના પુત્ર-પૌત્રોથી એમનો વંશ વિસ્તરે છે.

વ્યાપ્તાનિ યાનિ દેશાનિ તાનિ વક્ષ્યે યથાક્રમમ્। શાલ્મલિદ્વીપમખિલં દેવકૂટઞ્ચ પર્વતમ્ ॥ ૮.

જે પ્રદેશો એમણે વ્યાપી લીધાં છે, એ હવે ક્રમશઃ કહું છું: આખું શાલમલી દ્વીપ અને દેવકૂટ પર્વત.

મણિમન્તઞ્ચ શૈલેન્દ્રં સહસ્રશિખરં તથા। પર્ણમાલં સુકેશઞ્ચ શતશ્રૃઙ્ગં તથાચલમ્ ॥ ૮.

મણિમંત, જે પર્વતોમાં રાજા છે અને હજારો શિખરો ધરાવે છે; પરણમાલા, સુકેશ અને શતશૃંગ નામના પર્વતો પણ છે.

કૌરજં પઞ્ચશિખરં હેમકૂટઞ્ચ પર્વતમ્। પ્રચણ્ડવાયુપ્રભવૈર્દીપિતૈઃ પઝરાગિભિઃ ॥ ૮.

કૌરજ, જે પાંચ શિખરો ધરાવે છે, અને હેમકૂટ પર્વત, જ્યાં તીવ્ર પવન ફૂંકાય છે અને પજહારાગીઓ વસે છે.

શૈલજાલાનિ વ્યાપ્તાનિ ગારુડૈસ્તૈર્મહાત્મભિઃ । ભાસીપુત્રાઃ સ્મૃતા ભાસા ઉલૂકા કાકકુક્કુટાઃ ॥ ૮.

આ મહાન ગારુડોએ પર્વતોની શ્રેણીઓ ભરેલી છે; તેમના પુત્રોને ભાસ, ઉલૂક, કાકકુક્કુટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

મયૂરાઃ કલવિઙ્કાશ્ચ કપોતા લાવતિત્તિરાઃ। ક્રૌઞ્ચી વાર્દ્ધીણસાન્ શ્યેની કુરરાન્સારસાન્બકાન્ ॥ ૮.

મોર, કલવિંક, કબૂતર, લાવ અને તિતિર પક્ષીઓ; ક્રૌંચી, વારદ્ધીન, શ્યેની, કુરરા, સારસ અને બક પણ છે.

ઇત્યેવમાદયોન્યેઽપિ ક્રવ્યાદા યે ચ પક્ષિણઃ। ધૃતરાષ્ટ્રી ચ હંસાંશ્ચ કલહંસાંશ્ચ ભામિની ॥ ૮.

આ રીતે અને અન્ય અનેક માંસાહારી પક્ષીઓ પણ છે; ધૃતરાષ્ટ્રિ, હંસ અને કલહંસ, હે સુંદરિ.

ચક્રવાકાંશ્ચ વિહગાન્સર્વાંશ્ચૈવાદકાન્ દ્વિજાન્। એતાનેવ વિજજ્ઞેઽથ પુત્રપૌત્રમનન્તકમ્ ॥ ૮.

ચક્રવાક અને બધા અન્ય પક્ષીઓ, તેમજ બધા જળમાં રહેતા દ્વિજ; એ બધા જ પૌત્ર અને પુત્ર સહિત અનંત સંખ્યામાં ઉત્પન્ન થયા છે.

ગરુડસ્યાત્મજાઃ પ્રોક્તા ઇરાયાઃ શ્રૃણુત પ્રજાઃ। ઇરા પ્રજજ્ઞે કન્યા વૈતિસ્રઃ કમલલોચનાઃ ॥ ૮.

આ બધા ગરુડના પુત્રો કહેવાય છે; હવે ઈરાની સંતાન સાંભળો. ઈરાએ કમળ જેવી આંખો ધરાવતી ત્રણ પુત્રીઓ જન્માવી.

વન સ્પતીનાં વૃક્ષાણાં વીરુધાઞ્ચૈવ માતરઃ। લતા ચૈવાથ વલ્લી ચ વીરુધા ચેતિ તાસ્તુ વૈ ॥ ૮.

આ ત્રણેય વનસ્પતિઓ, વૃક્ષો અને ઔષધિઓની માતાઓ છે; તેમજ લતા અને વલ્લી અને ઔષધિઓ પણ.

લતા વનસ્પતીઞ્જજ્ઞે હ્યપુષ્પાન્ પુલિનસ્થિતાન્ । યુક્તાન્પુષ્પફલૈર્વૃક્ષાન્ લતા વૈ સમ્પ્રસૂયતે ॥ ૮.

લતાએ વનસ્પતિઓને જન્મ આપ્યો, જે પુષ્પવિહિન અને કિનારે ઊભેલા છે; અને લતાએ જ પુષ્પ અને ફળ ધરાવતા વૃક્ષો પણ ઉત્પન્ન કર્યા.

અથ વલ્લી તુ ગુલ્માંશ્ચ ત્વક્સારાસ્તૃણજાતયઃ। વીરુધા તદપત્યાનિ વંશશ્ચાત્ર સમાપ્યતે ॥ ૮.

પછી વલ્લીએ ઝાડીઓ, તણખલાં અને ઘાસના પ્રકારો ઉત્પન્ન કર્યા; એ બધા ઔષધિઓના સંતાન છે, અને વાંસ પણ તેમાં આવે છે.