વાયુપુરાણમ્

ઉભયોઃ સન્દ્યયોશ્ચારં સ્થાનાન્યાજીવમેવ ચ। ગૃહાણિ યાનિ ભગ્નાનિ શૂન્યાન્યલ્પજનાનિ ચ ॥ ૮.

દિવસ અને રાતના સંધિ સમયે, એમના નિવાસ અને જીવનયાપન માટેના સ્થળો એ તૂટેલા, ખાલી કે ઓછી વસ્તી ધરાવતા ઘરો છે.

વિધ્વસ્તાનિ ચ યાનિ સ્યુરનાચારોષિતાનિ ચ। અસંસ્પૃષ્ટોપ લિપ્તાનિ સંસ્કારૈર્વર્જિતાનિ ચ ॥ ૮.

અને એવા ઘર પણ, જે બગડેલા હોય, અશુદ્ધ લોકો રહેતા હોય, અસ્પર્શિત કે ગંદકીથી લપેટાયેલા હોય અને જ્યાં કોઈ વિધિ ન થઈ હોય.

રાજમાર્ગોપરથ્યાશ્ચ નિષ્કુણ્ઠાશ્ચત્વરાણિ ચ। દ્વારાણ્યષ્ટાલકાશ્ચૈવ નિર્મમાન્સંક્રમાંસ્તથા ॥ ૮.

રાજમાર્ગો અને ગલીઓ પર, અશુદ્ધ ચોરાહાઓ પર, દરવાજા, ઓટલા અને જ્યાં કોઈનો હક ન હોય એવા પસાર થવાના સ્થળોએ પણ ભૂતો રહે છે.

પથો નદ્યોઽથ તીર્થાનિ ચૈત્યવૃક્ષાન્મહાપથાન્ । પિશાચા વિનિવિષ્ટા વૈ સ્થાનેષ્વેતેષુ સર્વશઃ ॥ ૮.

માર્ગો, નદીઓ, તીર્થો, દેવવૃક્ષો અને વિશાળ રસ્તાઓ પર—આ બધા સ્થળોએ ભૂતો વસે છે.

અધાર્મિકા જનાસ્તે વૈ આજીવા વિહિતાઃ સુરૈઃ। વર્ણાશ્રમાઃ સઙ્કરિકાઃ કારુશિલ્પિજનાસ્તથા ॥ ૮.

જે લોકો અધર્મી છે, જેમના વ્યવસાય દેવો દ્વારા નિર્ધારિત છે—મિશ્ર જાતિઓ, કારીગરો અને શિલ્પીઓ પણ તેમાં આવે છે.

અમૃતોપમસત્ત્વાનાં ચૌરવિશ્વાસઘાતિનામ્। એતૈરન્યૈશ્ચ બહુબિરન્યાયોપાર્જ્જિતૈર્ધનૈઃ । આરભન્તે ક્રિયા યાસ્તુ પિશાચાસ્તત્ર દેવતાઃ ॥ ૮.

જેમાં અમૃત જેવી તાકાત ધરાવનારા, ચોરો, વિશ્વાસઘાતી અને અન્યાયથી ધન મેળવનારા લોકો હોય છે—જ્યાં આવા કામ થાય છે, ત્યાં ભૂતો અને પ્રેતો વસે છે.

મધુમાંસૌદનૈર્દધ્ના તિલચૂર્ણસુરાસવૈઃ। ધૂપૈર્હારિદ્રકૃશરૈસ્તૈલભદ્રગુડૌદનૈઃ ॥ ૮.

મધ, માંસ, ભાત, દહીં, તલનું લોટ, મદિરા, ધૂપ, હળદરવાળું ભાત, તેલ, ગોળ અને ગોળવાળું ભાત—આ બધાથી.

કૃષ્ણાનિ ચૈવ વાસાંસિ ધૂપાઃ સુમનસસ્તથા। એવં યુક્તાઃ સુબલયસ્તેષાં વૈ પર્વસન્ધિષુ। પિશાચાનામનુજ્ઞાય બ્રહ્મા સોઽધિપતિર્દદૌ ॥ ૮.

કાળી વસ્ત્રો, ધૂપ અને ફૂલો—આ રીતે સજ્જ અને શક્તિશાળી બનીને, પર્વના સંધિ સમયે, બ્રહ્માએ એમને અનુમતિ આપી.

સર્વભૂતપિશાચાનાં ગિરિશં શૂલપાણિનમ્ । દૃષ્ટ્વા ત્વજનયન્પુત્રાન્વ્યાઘ્રાન્સિંહાંશ્ચ ભામિની ॥ ૮.

બધા જીવ અને ભૂતો માટે, ત્રિશૂલધારી ગિરિશને જોઈને, તેણે પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા—વાઘ અને સિંહ, હે સુંદર one.

દ્વિપિનશ્ચ સુતાસ્તસ્યા વ્યાલેયાશ્ચામિષાશિનઃ। ઋષયશ્ચાપિ કાર્ત્સ્ન્યેન પ્રજાસર્ગં નિબોધત। તસ્યા દુહિતરઃ પઞ્ચ તાસાં નામાનિ મે શ્રૃણુ ॥ ૮.

તેના પુત્રોમાં ચિત્તા, સાપો અને માંસ ખાવાવાળા પણ હતા. હવે, હે ઋષિઓ, સમગ્ર પ્રજાસર્જન જાણો. તેની પાંચ દીકરીઓના નામ સાંભળો.

મીના માતા તથા વૃત્તા પરિવૃત્તા તથૈવ ચ। અનુવૃત્તા તુ વિજ્ઞેયા તાસાં વૈ શ્રૃણુત પ્રજાઃ ॥ ૮.

મીના, માતા, વૃત્તા, પરિવૃત્તા અને અનુવૃત્તા—આપણે જાણીએ છીએ કે એ તેની દીકરીઓ છે; હવે એમની સંતાન વિશે સાંભળો.

સહસ્રદન્તા મકરાઃ પાઠીનાસ્તામરોહિતાઃ। ઇત્યેવમાદિર્હિ ગણો મૈનો વિસ્તીર્ણ ઉચ્યતે ॥ ૮.

હજારો દાંતવાળા મગર, પાંઠીન, તામર અને રોહિત—આ રીતે મૈન નામના વિશાળ જૂથની શરૂઆત થાય છે.

ગ્રાહાશ્ચતુર્વિધા જ્ઞેયાસ્તથાનુજ્યેષ્ઠકા અપિ। નિષ્કાંશ્ચ શિશુમારાંશ્ચ મતા વ્યજનયત્પ્રજાઃ ॥ ૮.

મગર ચાર પ્રકારના હોય છે, તેમ જ એમના નાના-મોટા પણ; નિષ્ક અને શિશુમાર પણ સંતાન ઉત્પન્ન કરે છે એવું માનવામાં આવે છે.

વૃત્તા કૂર્મવિકારાણિ નૈકાનિ જલચારિણામ્। તથા શઙ્ખવિકારાણિ જનયામાસ નૈકશઃ ॥ ૮.

કચ્છપ અને બીજા અનેક જળચર પ્રાણીઓના અનેક પ્રકારો, તેમજ વિવિધ શંખના રૂપો પણ અનેક રીતે ઉત્પન્ન થયા.

મણ્ડૂકાનાં વિકારાણિ અનુવૃત્તા વ્યજાયત। ઐણેયાનાં વિકારાણિ શમ્બૂકાનાં તથૈવ ચ ॥ ૮.

મંદૂકના અનેક પ્રકારો પાંપણપાંપણ ઉત્પન્ન થયા, એ જ રીતે માછલીઓ અને શંખ જેવા પ્રાણીઓના પણ અનેક રૂપો જન્મ્યા.

તથા શુક્તિવિકારાણિ વરાટકકૃતાનિ ચ। તથા શઙ્ખવિકારાણિ પરિવૃત્તા વ્યજાયત ॥ ૮.

એ જ રીતે શુક્તિ અને વરાટ જેવા પ્રાણીઓના રૂપો, તેમજ શંખના વિવિધ પ્રકારો પણ ક્રમશઃ ઉત્પન્ન થયા.

કાલકૂટવિકારાણિ જલૌકવિહિતાનિ ચ । ઇત્યેષ હિ ઋષેર્વંશઃ પઞ્ચશાખાઃ પ્રકીર્ત્તિતાઃ ॥ ૮.

કાળકૂટ જેવા ઝેરી જીવ અને જળૌકાથી ઉત્પન્ન થનારા જીવ પણ જન્મ્યા; આ રીતે ઋષિના પાંચ પ્રકારના વંશનું વર્ણન થયું છે.

તિર્યગં હેતુકમાદ્યાદુર્બહુલં વંશવિસ્તરમ્। સંસ્વેદજવિકારાણિ યથા યેભ્યો ભવન્તિ હ ॥ ૮.

સ્વેદથી જન્મનારા પ્રાણીઓની વંશપરંપરા બહુ વિશાળ છે અને અનેક કારણોથી ઉત્પન્ન થાય છે, જેમ કે અન્ય તિર્યક જીવોમાં થાય છે.

સ્વસ્તિપિકશરીરેભ્યો જાયન્ત્યુત્પાદકા દ્વિજાઃ। મનુષ્યાઃ સ્વેદમલજાઃ ઉશના નામ જન્તવઃ। નાનાપિપીલિકગણાઃ કીટકા બદ્ધપાદકાઃ ॥ ૮.

સ્વસ્તિપિકા (છિપકળી)ના શરીરમાંથી દ્વિજ પ્રાણીઓ જન્મે છે; મનુષ્યો સ્વેદ અને મલથી ઉત્પન્ન થાય છે; ઉશના નામના જીવ, અનેક પ્રકારની કીડી, જીવજંતુ અને સ્થિર પગવાળા જીવ પણ જન્મે છે.

શઙ્ખોપલવિકારાણિ કીલકાચારકાણિ ચ। ઇત્યેવમાદિબહુલાઃ સ્વેદજાઃ પાર્થિવા ગણાઃ ॥ ૮.

શંખ, પથ્થર અને કીલા જેવી ચાલવાળી જીવજંતુઓ, તથા આવા અનેક પૃથ્વીજન્ય સ્વેદથી ઉત્પન્ન થનારા જીવજંતુઓનું પણ વર્ણન થયું છે.

તથા ઘર્માદિતપ્તાભ્યસ્ત્વદ્ભ્યો વૃષ્ટિભ્ય એવ ચ। નૈકા મૃગશરીરેભ્યો જાયન્તે જન્તવસ્ત્વિમે ॥ ૮.

સૂર્યપ્રભા કે અન્ય તાપથી ગરમ થયેલા પાણીમાંથી અને વરસાદથી પણ અનેક પ્રાણીઓ, પશુઓના શરીરમાંથી જન્મે છે.

મીનકાઃ પિપ્પલા દંશાસ્તથા તિત્તિરપુત્રિકાઃ। નીલચિત્રાશ્ચ જાયન્તે હ્યલકા બહુવિસ્તરાઃ ॥ ૮.

માછલીઓ, પિપ્પળા નામના જીવ, દંશ (મચ્છર), તિતિરપુત્રી જેવા પક્ષીઓ અને અનેક પ્રકારના વાદળી અને રંગબેરંગી જીવ પણ એ જ રીતે જન્મે છે.

જલજાઃ સ્વેદજાશ્ચૈવ જાયન્તે જન્તવસ્ત્વિમે। કાશાતો યઞ્જકાઃ કીટનલદા બહુપાદકાઃ ॥ ૮.

આ જળચર અને સ્વેદજન્ય જીવજંતુઓમાં કાશ, યંજક, નળમાં છિદ્ર પાડનારા જીવ અને અનેક પગવાળા જીવ પણ ઉત્પન્ન થાય છે.

સિહલા રોમલાશ્ચૈવ પિચ્છલાઃ પરિકીર્ત્તિતાઃ। ઇત્યેમાદિર્હિ ગણો જલજઃ સ્વેદજઃ સ્મૃતઃ ॥ ૮.

સિહલા, રોમલા અને પિછલા નામના જીવ પણ ઉલ્લેખાયા છે; આ રીતે જળચર અને સ્વેદજન્ય જીવજંતુઓના વર્ગનું સ્મરણ થાય છે.

સર્પિર્ભ્યો માષમુદ્ગાનાં જાયન્તે ક્રમશસ્તથા। જમ્બુબિલ્વામ્રપૂગેભ્યઃ ફલેભ્યશ્ચૈવ જન્તવઃ ॥ ૮.

ઘી, મગ અને મુગમાંથી ક્રમશઃ જીવજંતુઓ જન્મે છે; તેમ જ જાંબુ, બિલ્વ, કેરી અને બીજા ફળોમાંથી પણ જીવ ઉત્પન્ન થાય છે.

મુદ્ગેભ્યઃ પનસેભ્યશ્ચ તણ્ડુલેભ્યસ્તથૈવ ચ। તથા કોટરશુષ્કેભ્યો નિહિતેભ્યો ભવન્તિ હિ ॥ ૮.

મુગ, પનસ અને તાંદળમાંથી, તેમજ ખોખલા સુકા ભાગોમાં અને ભંડારેલા અનાજમાંથી પણ જીવજંતુઓ ઉત્પન્ન થાય છે.

અન્યેભ્યોઽપિ ચ જાયન્તે ન હિ તેભ્યશ્ચિરં સદા। જન્તવસ્તુરગાદિભ્યો વિષાદિભ્યસ્તથૈવ ચ ॥ ૮.

અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી પણ જીવજંતુઓ જન્મે છે, પણ એ ત્યાં લાંબા સમય સુધી રહેતા નથી; ઘોડા અને બીજા પશુઓમાંથી, તેમજ ઝેરમાંથી પણ જીવ ઉત્પન્ન થાય છે.

બહૂન્યહાનિ નિઃક્ષિપ્તે સમ્ભવન્તિ ચ ગોમયે। જાયન્તે કૃમયો વિપ્રા કાષ્ઠેભ્યશ્ચ ઘુણાદયઃ ॥ ૮.

ઘણાં દિવસ સુધી પડેલા ગોમયમાંથી અનેક જીવજંતુઓ ઉત્પન્ન થાય છે; વૃક્ષના લાકડામાં પણ કીડા અને ઘુણ જેવા જીવ જન્મે છે.

ક્રમાદ્‌દ્રુમાણાં જાયન્તે વિવિધા નીલમક્ષિકાઃ। તથા શુષ્કવિકારેભ્યઃ પુત્રિકાઃ પ્રભવન્તિ ચ ॥ ૮.

વૃક્ષોમાંથી વિવિધ પ્રકારની વાદળી માખીઓ ક્રમશઃ જન્મે છે; એ જ રીતે સુકા પદાર્થોમાંથી પણ સંતાન ઉત્પન્ન થાય છે.