વાયુપુરાણમ્

ઉદીચ્યાન્મધ્યદેશાંશ્ચ પાર્વતીયાંસ્તથૈવ ચ। પ્રાચ્યાન્ પ્રતીચ્યાંશ્ચ તથા વિન્ધ્યપૃષ્ઠાપરાન્તિકાન્ ।। ૫૮.

તેણે ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ, પર્વતીય પ્રદેશ, પૂર્વ અને પશ્ચિમ પ્રદેશ તથા વિંધ્યપર્વતની પારના લોકોને પણ નષ્ટ કર્યા.

તથૈવ દાક્ષિણાત્યાંશ્ચ દ્રવિડાન્ સિંહલૈઃ સહ। ગાન્દારાન્ પારદાંશ્ચૈવ પહ્નવાન્ યવનાંસ્તથા ।। ૫૮.

એ જ રીતે, દક્ષિણના લોકો, દ્રવિડો, સિંહળો, ગાંધારો, પારદો, પ્હનવો અને યવનો પણ તેના હાથે વિનાશ પામ્યા.

તુષારાન્ વર્વરાંશ્ચીનાન્ શૂલિકાન્ દરદાન્ ખસાન્। લમ્પાકાન્થ કેતાંશ્ચ કિરાતાનાઞ્ચ જાતયઃ ।। ૫૮.

તુષાર, બરબર, ચીન, શૂલિક, દરદ, ખસ, લંપાક, કેત અને કિરાત જાતિઓને પણ તેણે નષ્ટ કરી નાખ્યા.

પ્રવૃત્તચક્રો બલવાન્ મ્લેચ્છાનામન્તકૃદ્વિભુઃ। અધૃષ્યઃ સર્વભૂતાનાં ચચારાથ વસુન્ધરામ્ ।। ૫૮.

મહાન અને અપરાજિત ભગવાને પોતાના ચક્રના પ્રભાવે વિદેશીઓને અંતે પહોંચાડ્યા અને પછી ધરતી પર વિહાર કર્યો.

માધવસ્ય તુ સોંશેન દેવસ્ય હિ વિજજ્ઞિવાન્ । પૂર્વજન્મવિધિજ્ઞૈશ્ચ પ્રમિતિર્નામ વીર્યવાન્ ।। ૫૮.

માધવ દેવના અંશરૂપે અને પૂર્વજન્મ જાણનારા લોકોમાં, તેનું નામ પ્રમિતિ હતું, જે બલવાન અને પરાક્રમી હતો.

ગોત્રેણ વૈ ચન્દ્રમસઃ પૂર્વે કલિયુગે પ્રભુઃ। દ્વાત્રિંશેઽભ્યુદિતે વર્ષે પ્રક્રાન્તે વિંશતિં સમાઃ ।। ૫૮.

વંશ પ્રમાણે, તે ચંદ્રવંશી હતો; પહેલાંના કલિયુગમાં, ભગવાને બત્રીસમા વર્ષથી શરૂ કરીને વીસ વર્ષ વિતાવ્યા.

વિનિઘ્નન્ સર્વભૂતાનિ માનવાનિ સહસ્રશઃ। કૃત્વા વીર્યાવશેષાન્તુ પૃથ્વીં ર઼ૂઢેન કર્મણા । પરસ્પરનિમિત્તેન કોપેનાકસ્મિકેન તુ ।। ૫૮.

હજારો માનવો સહિત બધા જીવોને મારીને, થોડું જ પરાક્રમ બાકી રાખી, તેણે પૃથ્વી પર અનેક કાર્યો કર્યા, જે પરસ્પર કારણો અને અચાનક ક્રોધથી થયા હતા.

સ સાધયિત્વા વૃષલાન્ પ્રાયશસ્તાનધાર્મિકાન્ । ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યે નિષ્ઠાં પ્રાપ્તઃ સહાનુગઃ ।। ૫૮.

તેણે મુખ્યત્વે અધર્મી અને વ્રુશલ લોકોને વશ કરી લીધા અને ગંગા-યમુના વચ્ચે પોતાના અનુયાયીઓ સાથે સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું.

તતો વ્યતીતે તસ્મિંસ્તુ અમાત્યે સત્યસૈનિકે। ઉત્સાદ્ય પાર્થિવાન્ સર્વાન્ મ્લેચ્છાંશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ।। ૫૮.

પછી, પોતાના મંત્રીઓ અને સત્યનિષ્ઠ સૈનિકો સાથે, તેણે બધા રાજાઓ અને હજારો વિદેશીઓને નષ્ટ કરી નાખ્યા.

તત્ર સન્ધ્યાંશકે કાલે સમ્પ્રાપ્તે તુ યુગાન્તિકે। સ્થિતાસ્વલ્પાવશિષ્ટાસુ પ્રજાસ્વિહ વ્કચિત્ વ્કચિત્ ।। ૫૮.

પછી, યુગના સંધિ સમયે, યુગના અંતે, જ્યારે થોડા લોકો જ બાકી રહ્યા હતા, ત્યારે ક્યાંક ક્યાંક થોડા લોકો બચ્યા હતા.

અપ્રગ્રહાસ્તતસ્તા વૈ લોકચેષ્ટાસ્તુ વૃન્દશઃ। ઉપહિંસન્તિ ચાન્યોન્યં પ્રપદ્યન્તે પરસ્પરમ્ ।। ૫૮.

પછી, કોઈ નિયંત્રણ ન રહેતાં, લોકો ટોળા-ટોળામાં એકબીજાને દુઃખ આપતા અને પરસ્પર વિરુદ્ધ વર્તતા હતા.

અરાજકે યુગવશાત્ સંશયે સમુપસ્થિતે। પ્રજાસ્તા વૈ તતઃ સર્વાઃ પરસ્પરભયાર્દિતાઃ ।। ૫૮.

રાજા વિના, યુગના પ્રભાવથી, જ્યારે અનિશ્ચિતતા આવી, ત્યારે બધા લોકો પરસ્પર ભયથી પીડાતા હતા.

વ્યાકુલાશ્ચ પરિશ્રાન્તાસ્ત્યક્ત્વા દારાન્ ગૃહાણિ ચ। સ્વાન્ પ્રાણાન્ સમવેક્ષન્તો નિષ્ઠાં પ્રાપ્તાઃ સુદુઃખિતાઃ ।। ૫૮.

ત્યાં લોકો ખૂબ જ વ્યાકુળ અને થાકેલા હતા, પત્ની અને ઘર છોડીને, પોતાનું જીવન બચાવવાનો વિચાર કરતાં, ખૂબ જ દુઃખી થઈ અંતે પહોંચી ગયા.

નષ્ટે શ્રૌતે સ્મૃતે ધર્મે પરસ્પરહતાસ્તદા। નિર્મર્યાદા નિરાક્રન્દા નિઃસ્નેહા નિરપત્રપાઃ ।। ૫૮.

જ્યારે વેદમાર્ગ, સ્મૃતિ અને ધર્મ નષ્ટ થાય છે અને લોકો પરસ્પર ઝઘડા કરે છે, ત્યારે લોકોની અંદર કોઈ સીમા રહેતી નથી, કોઈ દુઃખ કે રડવું રહેતું નથી, કોઈને કોઈ માટે લાગણી રહેતી નથી અને લોકો શરમ પણ ભૂલી જાય છે.

નષ્ટે વર્પે પ્રતિહતા હ્રસ્વકાઃ પઞ્જવિંશકાઃ। હિત્વા દારાંશ્ચ પુત્રાંશ્ચ વિષાદવ્યાકુલેન્દ્રિયાઃ ।। ૫૮.

જ્યારે સૌંદર્ય અને તેજ નષ્ટ થઈ જાય છે, લોકોની સંખ્યા ઘટીને માત્ર પચીસ જેટલી રહી જાય છે, ત્યારે લોકો પોતાના પત્ની અને સંતાનોને છોડી દે છે અને દુઃખથી તેમના ઇન્દ્રિયો ઉલટાઈ જાય છે.

અનાવૃષ્ટિહતાશ્ચૈવ વાર્ત્તામુત્સૃજ્ય દુઃખિતાઃ। પ્રત્યન્તાંસ્તાન્નિપેવન્તે હિત્વા જનપદાન્ સ્વકાન્ ।। ૫૮.

જ્યારે વરસાદ આવતો નથી અને લોકો પોતાના જીવનનિર્વાહ છોડી દે છે, ત્યારે તેઓ દુઃખી થઈને પોતાના ગામડાં અને વતન છોડીને સરહદી વિસ્તારોમાં વસવા જાય છે.

સરિતઃ સાગરાન્ કૂપાન્ સેવન્તે પર્વતાંસ્તદા। મધુમાંસૈર્મૂલફલૈર્વર્ત્તયન્તિ સુદુઃખિતાઃ ।। ૫૮.

ત્યારે એ લોકો ભારે દુઃખમાં નદીઓ, દરિયાઓ, કૂવો અને પર્વતો પાસે જાય છે અને મધ, માંસ, મૂળ અને ફળ ખાઈને જીવતા રહે છે.

ચીરવસ્ત્રાજિનધરા નિષ્પત્રા નિષ્પરિગ્રહાઃ। વર્ણાશ્રમપરિભ્રષ્ટાઃ સઙ્કરં ઘોરમાસ્થિતાઃ ।। ૫૮.

એ લોકો છાલ, ફાટેલા કપડા કે પશુઓની ચામડી પહેરે છે, પાસે કોઈ પાંદડા કે સામાન નથી, જાતિ અને આશ્રમથી છૂટા પડી જાય છે અને ભયાનક ભેળવણી સ્વીકારી લે છે.

એતાઃ કાષ્ઠામનુપ્રાપ્તા અલ્પશેષાસ્તથા પ્રજાઃ । જરાવ્યાધિક્ષુધાવિષ્ટા દુઃખાન્નિર્વેદમાગમન્ ।। ૫૮.

આ રીતે બચેલા થોડાક લોકો, વૃદ્ધાવસ્થા, રોગ અને ભૂખથી પીડાઈને, દુઃખના કારણે વૈરાગ્ય તરફ વળે છે.

વિચારણન્તુ નિર્વેદાત્ સામ્યાવસ્થા વિચારણાત્। સામ્યાવસ્થાસુ સમ્બોધઃ સમ્બોધાદ્ધર્મશીલતા ।। ૫૮.

વૈરાગ્યથી વિચાર આવે છે, વિચારથી સમત્વની સ્થિતિ મળે છે, સમત્વમાં જ્ઞાન પ્રગટે છે અને જ્ઞાનથી ધર્મ અને સદાચાર જન્મે છે.

તાસુપગમયુક્તાસુ કલિશિષ્ટાસુ વૈ સ્વયમ્। અહોરાત્રં તદા તાસાં યુગન્તુ પરિવર્ત્તતે ।। ૫૮.

જ્યારે કળિયુગમાંથી બચેલા એ થોડાક લોકો આવી રીતે પ્રવૃત્ત થાય છે, ત્યારે તેમના માટે દિવસ-રાત યુગના અંતનું ચક્ર ફેરવે છે.

ચિત્તસમ્મોહનં કૃત્વા તાસાન્તૈઃ સપ્તમન્તુ તત્। ભાવિનોઽર્થસ્ય ચ બલાત્તતઃ કૃતમવર્તત ।। ૫૮.

પછી તેમના મનને મોહિત કરીને, એમાં સાત પેઢીઓ સુધી, આવનારી ઘટનાઓના પ્રભાવથી, ચક્ર પૂર્ણ થાય છે.

પ્રવૃત્તે તુ પુનસ્તસ્મિંસ્તતઃ કૃતયુગે તુ વૈ। ઉત્પન્નાઃ કલિશિષ્ટાસ્તુ કાર્તયુગ્યઃ પ્રજામ્તદા ।। ૫૮.

પછી જ્યારે નવું કૃતયુગ શરૂ થાય છે, ત્યારે કળિયુગમાંથી બચેલા એ થોડાક લોકો કૃતયુગના લોકો તરીકે જન્મે છે.

તિષ્ઠન્તિ ચેહ યે સિદ્ધાઃ સુદૃષ્ટા વિચરન્તિ ચ। સદા સપ્તર્ષયશ્ચૈવ તત્ર તે ચ વ્યવસ્થિતાઃ ।। ૫૮.

અહીં જે સિદ્ધપુરુષો રહે છે અને જે સાત ઋષિઓ હંમેશા વિહાર કરે છે, તેઓ ત્યાં સ્થિર રહે છે.

બ્રહ્મક્ષત્રવિશઃ શૂદ્રા બીજાર્થં યે સ્મૃતા ઇહ। કલિજૈઃ સહ તે સર્વે નિર્વિશેષાસ્તદાભવન્ ।। ૫૮.

અહીં જે બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર બીજરૂપે ઓળખાય છે, તેઓ બધા કળિયુગમાં જન્મેલા લોકો સાથે એકરૂપ થઈ જાય છે.

તેષાં સપ્તર્ષયો ધર્મ કથયન્તીતરેષુ ચ । વર્ણા શ્રમાચારયુક્તઃ શ્રૌતઃ સ્માર્તો દ્વિધા તુ સઃ ।। ૫૮.

એમાં સાત ઋષિઓ ધર્મનું ઉપદેશ આપે છે અને બીજા લોકોમાં વર્ણો શ્રમ અને આચરણથી યુક્ત થાય છે; વૈદિક અને સ્મૃતિકર્મ બે પ્રકારના ધર્મ હોય છે.

તતસ્તેષુ ક્રિયાવત્સુ વર્ત્તન્તે વૈ પ્રજાઃ કૃતે । શ્રૌતઃ સ્માર્ત્તઃ કૃતાનાન્તુ ધર્મઃ સપ્તર્ષિદર્શિતઃ ।। ૫૮.

કૃતયુગમાં લોકો એ જ ક્રિયાઓનું પાલન કરે છે; સાત ઋષિઓએ બતાવેલો વૈદિક અને સ્મૃતિ ધર્મ ત્યાં સ્થાપિત થાય છે.

તાસુ ધર્મવ્યવસ્તાર્થં તિષ્ઠન્તીહાયુગક્ષયાત્ । મન્વન્તરાધિકારેષુ તિષ્ઠન્તિ મુનયસ્તુ વૈ ।। ૫૮.

એમાં ધર્મની વ્યવસ્થા માટે, મુનિઓ અહીં યુગના અંતથી બીજા યુગ સુધી, મન્વંતરનાં સમયમાં રહે છે.

યથા દાવપ્રદગ્ધેષુ તૃણેષ્વિહ તપે ઋતૌ । નવાનાં પ્રથમં દૃષ્ટસ્તેષાં મૂલે તુ સમ્ભવઃ ।। ૫૮.

જેમ ઉનાળાની ઋતુમાં જંગલની આગથી ઘાસ બળી જાય છે, પણ પછી નવા અંકુર મૂળમાંથી ઉગે છે,