વાયુપુરાણમ્

તદા ત્વલ્પેન કાલેન સિદ્ધિં યાસ્યન્તિ માનવાઃ। ધન્યા ધર્મઞ્ચરિષ્યન્તિ યુગાન્તે દ્વિજસત્તમાઃ ।। ૫૮.

પછી થોડા જ સમયમાં લોકો સિદ્ધિ પામશે; યુગના અંતે ધન્ય લોકો ધર્મનું પાલન કરશે, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ.

શ્રુતિસ્મૃત્યુદિતં ધર્મં યે ચરન્ત્યનસૂયકાઃ. ત્રેતાયાં વાર્ષિકો ધર્મો દ્વાપરે માસિકઃ સ્મૃતઃ। યથાશક્તિં ચરન્ પ્રાજ્ઞસ્તદહ્ના પ્રાપ્રુયાત્ કલૌ ।। ૫૮.

જે લોકો શ્રુતિ અને સ્મૃતિમાં જણાવેલા ધર્મને ઈર્ષ્યા વિના પાળે છે—ત્રેતાયુગમાં ધર્મ વર્ષમાં એકવાર, દ્વાપરમાં માસમાં એકવાર માનવામાં આવે છે; કળીયુગમાં બુદ્ધિમાન માણસ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પાળે તો એ ધર્મ એક જ દિવસે પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

એષા કલિયુગેઽવસ્થા સન્ધ્યાંશન્તુ નિબોધ મે । યુગે યુગે તુ હીયન્તે ત્રીંસ્ત્રીન્ પાદાંશ્ચ સિદ્ધયઃ ।। ૫૮.

આ કળીયુગની સ્થિતિ છે; હવે સંધ્યાકાળ વિશે સાંભળો. દરેક યુગમાં સિદ્ધિના ત્રણ-ત્રણ ભાગ ઓછા થાય છે.

યુગસ્વભાવાત્સન્ધ્યાસ્તુ તિષ્ઠન્તીમાસ્તુ પાદશઃ। સન્ધ્યાસ્વભાવાચ્ચાંશેષુ પાદશસ્તે પ્રતિષ્ઠિતાઃ ।। ૫૮.

યુગના સ્વભાવથી સંધ્યાઓ ભાગે-ભાગે રહે છે; અને સંધ્યાના સ્વભાવથી એ ભાગો પણ ભાગ-ભાગે સ્થિર થાય છે.

એવં સન્ધ્યાંશકે કાલે સમ્પ્રાપ્તે તુ યુગાન્તિકે। તેષાં શાસ્તા હ્યસાધૂનાં ભૃગૂણાં નિધનોત્થિતઃ ।। ૫૮.

આ રીતે, યુગના અંતે સંધ્યાનો સમય આવે ત્યારે, ભૃગુઓમાંથી ઉદ્ભવેલો દુષ્ટોને દંડ આપનાર સ્થિર થાય છે.

ગોત્રેણ વૈ ચન્દ્રમસો નામ્ના પ્રમિતિરુચ્યતે। માધવસ્ય તુ સોંશેન પૂર્વં સ્વાયમ્ભુવેઽન્તરે ।। ૫૮.

વંશ પ્રમાણે, ચંદ્રના નામે પ્રમિતિ કહેવાય છે; સ્વાયંભુવ મન્વંતરનાં પહેલાં, તે માધવના અંશરૂપે જન્મ્યો હતો.

સમાઃ સ વિંશતિં પૂર્ણાઃ પર્યટન્ વૈ વસુન્ધરામ્। આચકર્ષ સ વૈ સેનાં સવાજિરથકુઞ્જરામ્ ।। ૫૮.

તેણે પૂરા વીસ વર્ષ સુધી ધરતી પર ફર્યા અને ઘોડા, રથ અને હાથીઓવાળી સેના એકઠી કરી.

પ્રગૃહીતાયુધૈર્વિપ્રૈઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ। સ તદા તૈઃ પરિવૃતો મ્લેચ્છાન્ હન્તિ સહસ્રશઃ ।। ૫૮.

ત્યારે તે શસ્ત્રધારી હજારો બ્રાહ્મણો સાથે ઘેરાયેલો હતો અને એ બધાની મદદથી તેણે હજારો વિદેશીઓને માર્યા.

સ હત્વા સર્વગશ્ચૈવ રાજ્ઞસ્તાન્ શૂદ્રયોનિજાત્। પાષણ્ડાન્ સ તતઃ સર્વાન્નિઃશેષાન્ કૃતવાન્ પ્રભુઃ ।। ૫૮.

તેણે સર્વત્ર શૂદ્ર વંશના રાજાઓને મારી નાખ્યા અને બધા પાંખંડીઓને પૂરેપૂરા નષ્ટ કરી દીધા.

નાત્યર્થં ધાર્મિકા યે ચ તાન્ સર્વાન્ હન્તિ સર્વશઃ। વર્ણવ્યત્યાસજાતાંશ્ચ યે ચ તાનુપજીવિનઃ ।। ૫૮.

જે લોકો વધારે ધર્મી નહોતા અને જે મિશ્ર જાતિના હતા તથા તેમના આધારિત લોકોને પણ તેણે બધાને મારી નાખ્યા.

ઉદીચ્યાન્મધ્યદેશાંશ્ચ પાર્વતીયાંસ્તથૈવ ચ। પ્રાચ્યાન્ પ્રતીચ્યાંશ્ચ તથા વિન્ધ્યપૃષ્ઠાપરાન્તિકાન્ ।। ૫૮.

તેણે ઉત્તર પ્રદેશ, મધ્ય પ્રદેશ, પર્વતીય પ્રદેશ, પૂર્વ અને પશ્ચિમ પ્રદેશ તથા વિંધ્યપર્વતની પારના લોકોને પણ નષ્ટ કર્યા.

તથૈવ દાક્ષિણાત્યાંશ્ચ દ્રવિડાન્ સિંહલૈઃ સહ। ગાન્દારાન્ પારદાંશ્ચૈવ પહ્નવાન્ યવનાંસ્તથા ।। ૫૮.

એ જ રીતે, દક્ષિણના લોકો, દ્રવિડો, સિંહળો, ગાંધારો, પારદો, પ્હનવો અને યવનો પણ તેના હાથે વિનાશ પામ્યા.

તુષારાન્ વર્વરાંશ્ચીનાન્ શૂલિકાન્ દરદાન્ ખસાન્। લમ્પાકાન્થ કેતાંશ્ચ કિરાતાનાઞ્ચ જાતયઃ ।। ૫૮.

તુષાર, બરબર, ચીન, શૂલિક, દરદ, ખસ, લંપાક, કેત અને કિરાત જાતિઓને પણ તેણે નષ્ટ કરી નાખ્યા.

પ્રવૃત્તચક્રો બલવાન્ મ્લેચ્છાનામન્તકૃદ્વિભુઃ। અધૃષ્યઃ સર્વભૂતાનાં ચચારાથ વસુન્ધરામ્ ।। ૫૮.

મહાન અને અપરાજિત ભગવાને પોતાના ચક્રના પ્રભાવે વિદેશીઓને અંતે પહોંચાડ્યા અને પછી ધરતી પર વિહાર કર્યો.

માધવસ્ય તુ સોંશેન દેવસ્ય હિ વિજજ્ઞિવાન્ । પૂર્વજન્મવિધિજ્ઞૈશ્ચ પ્રમિતિર્નામ વીર્યવાન્ ।। ૫૮.

માધવ દેવના અંશરૂપે અને પૂર્વજન્મ જાણનારા લોકોમાં, તેનું નામ પ્રમિતિ હતું, જે બલવાન અને પરાક્રમી હતો.

ગોત્રેણ વૈ ચન્દ્રમસઃ પૂર્વે કલિયુગે પ્રભુઃ। દ્વાત્રિંશેઽભ્યુદિતે વર્ષે પ્રક્રાન્તે વિંશતિં સમાઃ ।। ૫૮.

વંશ પ્રમાણે, તે ચંદ્રવંશી હતો; પહેલાંના કલિયુગમાં, ભગવાને બત્રીસમા વર્ષથી શરૂ કરીને વીસ વર્ષ વિતાવ્યા.

વિનિઘ્નન્ સર્વભૂતાનિ માનવાનિ સહસ્રશઃ। કૃત્વા વીર્યાવશેષાન્તુ પૃથ્વીં ર઼ૂઢેન કર્મણા । પરસ્પરનિમિત્તેન કોપેનાકસ્મિકેન તુ ।। ૫૮.

હજારો માનવો સહિત બધા જીવોને મારીને, થોડું જ પરાક્રમ બાકી રાખી, તેણે પૃથ્વી પર અનેક કાર્યો કર્યા, જે પરસ્પર કારણો અને અચાનક ક્રોધથી થયા હતા.

સ સાધયિત્વા વૃષલાન્ પ્રાયશસ્તાનધાર્મિકાન્ । ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યે નિષ્ઠાં પ્રાપ્તઃ સહાનુગઃ ।। ૫૮.

તેણે મુખ્યત્વે અધર્મી અને વ્રુશલ લોકોને વશ કરી લીધા અને ગંગા-યમુના વચ્ચે પોતાના અનુયાયીઓ સાથે સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું.

તતો વ્યતીતે તસ્મિંસ્તુ અમાત્યે સત્યસૈનિકે। ઉત્સાદ્ય પાર્થિવાન્ સર્વાન્ મ્લેચ્છાંશ્ચૈવ સહસ્રશઃ ।। ૫૮.

પછી, પોતાના મંત્રીઓ અને સત્યનિષ્ઠ સૈનિકો સાથે, તેણે બધા રાજાઓ અને હજારો વિદેશીઓને નષ્ટ કરી નાખ્યા.

તત્ર સન્ધ્યાંશકે કાલે સમ્પ્રાપ્તે તુ યુગાન્તિકે। સ્થિતાસ્વલ્પાવશિષ્ટાસુ પ્રજાસ્વિહ વ્કચિત્ વ્કચિત્ ।। ૫૮.

પછી, યુગના સંધિ સમયે, યુગના અંતે, જ્યારે થોડા લોકો જ બાકી રહ્યા હતા, ત્યારે ક્યાંક ક્યાંક થોડા લોકો બચ્યા હતા.

અપ્રગ્રહાસ્તતસ્તા વૈ લોકચેષ્ટાસ્તુ વૃન્દશઃ। ઉપહિંસન્તિ ચાન્યોન્યં પ્રપદ્યન્તે પરસ્પરમ્ ।। ૫૮.

પછી, કોઈ નિયંત્રણ ન રહેતાં, લોકો ટોળા-ટોળામાં એકબીજાને દુઃખ આપતા અને પરસ્પર વિરુદ્ધ વર્તતા હતા.

અરાજકે યુગવશાત્ સંશયે સમુપસ્થિતે। પ્રજાસ્તા વૈ તતઃ સર્વાઃ પરસ્પરભયાર્દિતાઃ ।। ૫૮.

રાજા વિના, યુગના પ્રભાવથી, જ્યારે અનિશ્ચિતતા આવી, ત્યારે બધા લોકો પરસ્પર ભયથી પીડાતા હતા.

વ્યાકુલાશ્ચ પરિશ્રાન્તાસ્ત્યક્ત્વા દારાન્ ગૃહાણિ ચ। સ્વાન્ પ્રાણાન્ સમવેક્ષન્તો નિષ્ઠાં પ્રાપ્તાઃ સુદુઃખિતાઃ ।। ૫૮.

ત્યાં લોકો ખૂબ જ વ્યાકુળ અને થાકેલા હતા, પત્ની અને ઘર છોડીને, પોતાનું જીવન બચાવવાનો વિચાર કરતાં, ખૂબ જ દુઃખી થઈ અંતે પહોંચી ગયા.

નષ્ટે શ્રૌતે સ્મૃતે ધર્મે પરસ્પરહતાસ્તદા। નિર્મર્યાદા નિરાક્રન્દા નિઃસ્નેહા નિરપત્રપાઃ ।। ૫૮.

જ્યારે વેદમાર્ગ, સ્મૃતિ અને ધર્મ નષ્ટ થાય છે અને લોકો પરસ્પર ઝઘડા કરે છે, ત્યારે લોકોની અંદર કોઈ સીમા રહેતી નથી, કોઈ દુઃખ કે રડવું રહેતું નથી, કોઈને કોઈ માટે લાગણી રહેતી નથી અને લોકો શરમ પણ ભૂલી જાય છે.

નષ્ટે વર્પે પ્રતિહતા હ્રસ્વકાઃ પઞ્જવિંશકાઃ। હિત્વા દારાંશ્ચ પુત્રાંશ્ચ વિષાદવ્યાકુલેન્દ્રિયાઃ ।। ૫૮.

જ્યારે સૌંદર્ય અને તેજ નષ્ટ થઈ જાય છે, લોકોની સંખ્યા ઘટીને માત્ર પચીસ જેટલી રહી જાય છે, ત્યારે લોકો પોતાના પત્ની અને સંતાનોને છોડી દે છે અને દુઃખથી તેમના ઇન્દ્રિયો ઉલટાઈ જાય છે.

અનાવૃષ્ટિહતાશ્ચૈવ વાર્ત્તામુત્સૃજ્ય દુઃખિતાઃ। પ્રત્યન્તાંસ્તાન્નિપેવન્તે હિત્વા જનપદાન્ સ્વકાન્ ।। ૫૮.

જ્યારે વરસાદ આવતો નથી અને લોકો પોતાના જીવનનિર્વાહ છોડી દે છે, ત્યારે તેઓ દુઃખી થઈને પોતાના ગામડાં અને વતન છોડીને સરહદી વિસ્તારોમાં વસવા જાય છે.

સરિતઃ સાગરાન્ કૂપાન્ સેવન્તે પર્વતાંસ્તદા। મધુમાંસૈર્મૂલફલૈર્વર્ત્તયન્તિ સુદુઃખિતાઃ ।। ૫૮.

ત્યારે એ લોકો ભારે દુઃખમાં નદીઓ, દરિયાઓ, કૂવો અને પર્વતો પાસે જાય છે અને મધ, માંસ, મૂળ અને ફળ ખાઈને જીવતા રહે છે.

ચીરવસ્ત્રાજિનધરા નિષ્પત્રા નિષ્પરિગ્રહાઃ। વર્ણાશ્રમપરિભ્રષ્ટાઃ સઙ્કરં ઘોરમાસ્થિતાઃ ।। ૫૮.

એ લોકો છાલ, ફાટેલા કપડા કે પશુઓની ચામડી પહેરે છે, પાસે કોઈ પાંદડા કે સામાન નથી, જાતિ અને આશ્રમથી છૂટા પડી જાય છે અને ભયાનક ભેળવણી સ્વીકારી લે છે.

એતાઃ કાષ્ઠામનુપ્રાપ્તા અલ્પશેષાસ્તથા પ્રજાઃ । જરાવ્યાધિક્ષુધાવિષ્ટા દુઃખાન્નિર્વેદમાગમન્ ।। ૫૮.

આ રીતે બચેલા થોડાક લોકો, વૃદ્ધાવસ્થા, રોગ અને ભૂખથી પીડાઈને, દુઃખના કારણે વૈરાગ્ય તરફ વળે છે.